धन्वन्तरिरुवाच । (१।१)

वक्ष्ये मदात्ययादेश्च निदानं मुनिभाषितम् । (१।२)

तीक्ष्णाम्लरूक्षसूक्ष्माम्लव्यवायासुकरं लघु ॥ (१।३)

विकाशि विशदं मद्यं मेदसो ऽस्माद्विपर्ययः । (२।१)

तीक्ष्णोदयाश्च दिव्युक्ताश्चित्तोपप्लविनो गुणाः ॥ (२।२)

जीवितान्ताः प्रजायन्ते विषेणोत्कर्षवर्तिना । (३।१)

तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मान्द्यदीनोजसो गुणान् ॥ (३।२)

दशभिर्गुणैः संक्षोभ्यं चेतो नयति चाक्रियम् । (४।१)

आद्ये मदे द्वितीये ऽपि प्रमदायतने स्थितः ॥ (४।२)

दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यभिमुच्यते । (५।१)

मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजासनो मदः ॥ (५।२)

निरङ्कुश इव व्यालो न किंचिन्नाचरेत्ततः । (६।१)

इयं भूमिरवाच्यानां दौःशीलस्येदम् आस्पदम् ॥ (६।२)

एको ऽयं बहुमार्गायाः दुर्गर्तेर् दर्शकः परम् । (७।१)

निश्चेष्टः सन् अवाक् शेते तृतीये ऽत्र मदे स्थितः ॥ (७।२)

मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम् । (८।१)

धर्माधर्मं सुखं दुःखं मानानर्थं हिताहितम् ॥ (८।२)

न वेद शोकमोहार्तं शोषमोहादिसंयुतः । (९।१)

सोन्मादभ्रममूर्छायां सापस्मारः पतत्यधः ॥ (९।२)

नाति माद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः । (१०।१)

वातात्पित्तात्कफात्सर्वैर्भवेद्रोगो मदात्ययः ॥ (१०।२)

सामान्यलक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा । (११।१)

विभेदं प्रसभं तृष्णा सौम्यो ग्लानिर्ज्वरो ऽरुचिः ॥ (११।२)

पुरोविबन्धस्तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः । (१२।१)

स्वेदो ऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः ॥ (१२।२)

स्वप्नेनेवाभिभवति न चोक्तश्च स भाषते । (१३।१)

पित्ताद्दाहज्वरः स्वेदो मोहो नित्यं च विभ्रमः ॥ (१३।२)

श्लेष्मणश्छर्दिर्हृल्लासो निद्रा चोदरगौरवम् । (१४।१)

सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्तु यः ॥ (१४।२)

सहसा रुचिरं चान्यतरध्वंसकशोषिणौ । (१५।१)

भवेतां मारुतात् कष्टाद्भवेत् तस्य विशेषतः ॥ (१५।२)

ध्वंसकश्लेष्मनिष्ठीवाः कण्ठशोषो ऽतिनिद्रता । (१६।१)

शब्दासहत्वं तच्चित्तविक्षेपो ऽङ्गे हि वातरुक् ॥ (१६।२)

हृत्कण्ठरोगः संमोहः श्वासतृष्णावमिज्वराः । (१७।१)

निवर्तेद्यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत् ॥ (१७।२)

विकारैः क्लिश्यते जातु न स शरीरमानसः । (१८।१)

रजोमोहहिताहारपास्य स्युस्त्रयो गदाः ॥ (१८।२)

वसासृक्क्लेदनावाहिस्रोतोरोधः सुद्भवाः । (१९।१)

मदमूर्छापसंन्यासा यथोत्तरबलोद्भवाः ॥ (१९।२)

मदो ऽत्र दोषैः सर्वैस्तु रक्तमद्यविषैरपि । (२०।१)

शक्त्यानन्त्याद्गताभासश्चलश्छलितवेष्टितः ॥ (२०।२)

रूक्षश्यामारुणतनुर्मद्ये वातोद्भवे भवेत् । (२१।१)

पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः ॥ (२१।२)

स्वप्ने ऽसम्बद्धवाक्यादिः कफाद्ध्यानपरो हि सः । (२२।१)

सर्वोत्थसन्निपातेन रक्तस्तम्भाङ्गदूषणम् ॥ (२२।२)

पित्तलिङ्गत्वमाद्येन विकृतेहा स्वराज्ञता । (२३।१)

विसत्कम्पो ऽतिनिद्रा च सर्वेभ्यो ऽभ्यधिकं श्रमः ॥ (२३।२)

लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीञ्छोणितादिषु । (२४।१)

अरुणं नीलकृष्णं वा सम्प्रविश्यन् विशेत्तमः ॥ (२४।२)

शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर्भ्रमः । (२५।१)

कासः श्यावारुणा छाया मूर्छायां मारुतात्मकः ॥ (२५।२)

पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन्विशेत्तमः । (२६।१)

विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृष्णोपपीडितः ॥ (२६।२)

भिन्नवत् पीतनीलाभो रक्तनीलाकुलेक्षणः । (२७।१)

कफेन मेघसंकाशं पश्यत्याकाशमाविशेत् ॥ (२७।२)

तमश्चिराच्च बुध्ये हृदुरः सुप्रसेकवान् । (२८।१)

गुरुभिस्तिमितैरङ्गे राजधर्मावबन्धान् ॥ (२८।२)

सर्वाकृतिस् त्रिभिर् दोषैर् अपस्मार इवापरः । (२९।१)

पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः ॥ (२९।२)

दोषैस्तु मदमूर्छायां कृतवेगेषु देहिनाम् । (३०।१)

स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर् निवा ॥ (३०।२)

वाग्देहमनसां चेष्टाम् आक्षिप्यातिबलाबलाः । (३१।१)

ससंन्यासं निपतिताः प्राणाघातनसंश्रयाः ॥ (३१।२)

भवन्ति तेन पुरुषाः काष्ठभूता मृतोपमाः । (३२।१)

म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते ॥ (३२।२)

अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवार्णवे । (३३।१)

संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्तयेत् ॥ (३३।२)

मदमानरोषतोषप्रवृत्तिभिर् इतस् ततः । (३४।१)

युक्तायुक्तं च समं युक्तिं युङ्क्ते न मद्येन ॥ (३४।२)

बलकासदेशपात्रं प्रकृतिसहतामथवा वयांसि । (३५।१)

प्रविभञ्ज्यात् तनुरूपं पिबति ततः पिबत्यमृत ॥ (३५।२)

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मदात्ययादिनिदानं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (३६।१)