LiPur, 1, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गम् उत्तमम् ॥ (१।३)
brahmaṇā kalpitaṃ pūrvaṃ purāṇaṃ laiṅgam uttamam ||
चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै ॥ (२।२)
caturlakṣeṇa saṃkṣipte vyāsaiḥ sarvāntareṣu vai ||
व्यस्तेष्टा दशधा चैव ब्रह्मादौ द्वापरादिषु । (३।१)
vyasteṣṭā daśadhā caiva brahmādau dvāparādiṣu |
लिङ्गमेकादशं प्रोक्तं मया व्यासाच्छ्रुतं च तत् ॥ (३।२)
liṅgamekādaśaṃ proktaṃ mayā vyāsācchrutaṃ ca tat ||
तस्मात्संक्षेपतो वक्ष्ये न श्रुतं विस्तरेण यत् ॥ (४।२)
tasmātsaṃkṣepato vakṣye na śrutaṃ vistareṇa yat ||
चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृष्णद्वैपायनेन तु । (५।१)
caturlakṣeṇa saṃkṣipte kṛṣṇadvaipāyanena tu |
सर्गः प्राधानिकः पश्चात् प्राकृतो वैकृतानि च । (६।१)
sargaḥ prādhānikaḥ paścāt prākṛto vaikṛtāni ca |
अण्डस्यास्य च सम्भूतिर् अण्डस्यावरणाष्टकम् ॥ (६।२)
aṇḍasyāsya ca sambhūtir aṇḍasyāvaraṇāṣṭakam ||
विष्णुत्वं कालरुद्रत्वं शयनं चाप्सु तस्य च ॥ (७।२)
viṣṇutvaṃ kālarudratvaṃ śayanaṃ cāpsu tasya ca ||
प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिव्युद्धरणं तथा । (८।१)
prajāpatīnāṃ sargaś ca pṛthivyuddharaṇaṃ tathā |
दिव्यं च मानुषं वर्षमार्षं वै ध्रौव्यमेव च ॥ (९।२)
divyaṃ ca mānuṣaṃ varṣamārṣaṃ vai dhrauvyameva ca ||
पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मश्चाश्रमिणां तथा । (१०।१)
pitryaṃ pitṝṇāṃ sambhūtir dharmaścāśramiṇāṃ tathā |
अवृद्धिर्जगतो भूयो देव्याः शक्त्युद्भवस्तथा ॥ (१०।२)
avṛddhirjagato bhūyo devyāḥ śaktyudbhavastathā ||
स्त्रीपुम्भावो विरिञ्चस्य सर्गो मिथुनसम्भवः । (११।१)
strīpumbhāvo viriñcasya sargo mithunasambhavaḥ |
आख्याष्टकं हि रुद्रस्य कथितं रोदनान्तरे ॥ (११।२)
ākhyāṣṭakaṃ hi rudrasya kathitaṃ rodanāntare ||
ब्रह्मविष्णुविवादश् च पुनर्लिङ्गस्य सम्भवः । (१२।१)
brahmaviṣṇuvivādaś ca punarliṅgasya sambhavaḥ |
शिलादस्य तपश्चैव वृत्रारेर्दर्शनं तथा ॥ (१२।२)
śilādasya tapaścaiva vṛtrārerdarśanaṃ tathā ||
प्रार्थना योनिजस्याथ दुर्लभत्वं सुतस्य तु । (१३।१)
prārthanā yonijasyātha durlabhatvaṃ sutasya tu |
भवस्य दर्शनं चैव तिष्येष्वाचार्यशिष्ययोः । (१४।१)
bhavasya darśanaṃ caiva tiṣyeṣvācāryaśiṣyayoḥ |
कल्पत्वं चैव कल्पानाम् आख्याभेदेष्वनुक्रमात् । (१५।१)
kalpatvaṃ caiva kalpānām ākhyābhedeṣvanukramāt |
कल्पेषु कल्पे वाराहे वाराहत्वं हरेस् तथा ॥ (१५।२)
kalpeṣu kalpe vārāhe vārāhatvaṃ hares tathā ||
पुनर्लिङ्गोद्भवश्चैव ऋषिमध्ये पिनाकिनः ॥ (१६।२)
punarliṅgodbhavaścaiva ṛṣimadhye pinākinaḥ ||
लिङ्गस्याराधनं स्नानविधानं शौचलक्षणम् । (१७।१)
liṅgasyārādhanaṃ snānavidhānaṃ śaucalakṣaṇam |
वाराणस्याश् च माहात्म्यं क्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम् ॥ (१७।२)
vārāṇasyāś ca māhātmyaṃ kṣetramāhātmyavarṇanam ||
भुवि रुद्रालयानां तु संख्या विष्णोर्गृहस्य च । (१८।१)
bhuvi rudrālayānāṃ tu saṃkhyā viṣṇorgṛhasya ca |
अन्तरिक्षे तथाण्डे ऽस्मिन् देवायतनवर्णनम् ॥ (१८।२)
antarikṣe tathāṇḍe 'smin devāyatanavarṇanam ||
दक्षस्य पतनं भूमौ पुनः स्वारोचिषे ऽन्तरे । (१९।१)
dakṣasya patanaṃ bhūmau punaḥ svārociṣe 'ntare |
दक्षशापश् च दक्षस्य शापमोक्षस्तथैव च ॥ (१९।२)
dakṣaśāpaś ca dakṣasya śāpamokṣastathaiva ca ||
संध्यांशकप्रमाणं च संध्यावृत्तं भवस्य च । (२१।१)
saṃdhyāṃśakapramāṇaṃ ca saṃdhyāvṛttaṃ bhavasya ca |
शापः सत्या कृतो देवान्पुरा विष्णुं च पालितम् । (२३।१)
śāpaḥ satyā kṛto devānpurā viṣṇuṃ ca pālitam |
शुक्रोत्सर्गस्तु रुद्रस्य गाङ्गेयोद्भव एव च ॥ (२३।२)
śukrotsargastu rudrasya gāṅgeyodbhava eva ca ||
ग्रहणादिषु कालेषु स्नाप्य लिङ्गं फलं तथा । (२४।१)
grahaṇādiṣu kāleṣu snāpya liṅgaṃ phalaṃ tathā |
क्षुब्धधी च विवादश् च दधीचोपेन्द्रयोस् तथा ॥ (२४।२)
kṣubdhadhī ca vivādaś ca dadhīcopendrayos tathā ||
उत्पत्तिर्नन्दिनाम्ना तु देवदेवस्य शूलिनः । (२५।१)
utpattirnandināmnā tu devadevasya śūlinaḥ |
प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं निवृत्त्यधिकृता तथा । (२६।१)
pravṛttilakṣaṇaṃ jñānaṃ nivṛttyadhikṛtā tathā |
वसिष्ठतनयोत्पत्तिर्वासिष्ठानां महात्मनाम् ॥ (२६।२)
vasiṣṭhatanayotpattirvāsiṣṭhānāṃ mahātmanām ||
मुनीनां वंशविस्तारो राज्ञां शक्तेर्विनाशनम् । (२७।१)
munīnāṃ vaṃśavistāro rājñāṃ śaktervināśanam |
दौरात्म्यं कौशिकस्याथ सुरभेर्बन्धनं तथा ॥ (२७।२)
daurātmyaṃ kauśikasyātha surabherbandhanaṃ tathā ||
सुतशोको वसिष्ठस्य अरुन्धत्याः प्रलापनम् । (२८।१)
sutaśoko vasiṣṭhasya arundhatyāḥ pralāpanam |
स्नुषायाः प्रेषणं चैव गर्भस्थस्य वचस् तथा ॥ (२८।२)
snuṣāyāḥ preṣaṇaṃ caiva garbhasthasya vacas tathā ||
विनाशो राक्षसानां च कृतो वै शक्तिसूनुना ॥ (२९।२)
vināśo rākṣasānāṃ ca kṛto vai śaktisūnunā ||
भुवनानां प्रमाणं च ग्रहाणां ज्योतिषां गतिः । (३१।१)
bhuvanānāṃ pramāṇaṃ ca grahāṇāṃ jyotiṣāṃ gatiḥ |
जीवच्छ्राद्धविधानं च श्राद्धार्हाः श्राद्धमेव च ॥ (३१।२)
jīvacchrāddhavidhānaṃ ca śrāddhārhāḥ śrāddhameva ca ||
नान्दीश्राद्धविधानं च तथाध्ययनलक्षणम् । (३२।१)
nāndīśrāddhavidhānaṃ ca tathādhyayanalakṣaṇam |
पञ्चयज्ञप्रभावश् च पञ्चयज्ञविधिस् तथा ॥ (३२।२)
pañcayajñaprabhāvaś ca pañcayajñavidhis tathā ||
रजस्वलानां वृत्तिश् च वृत्त्या पुत्रविशिष्टता । (३३।१)
rajasvalānāṃ vṛttiś ca vṛttyā putraviśiṣṭatā |
मैथुनस्य विधिश्चैव प्रतिवर्णमनुक्रमात् ॥ (३३।२)
maithunasya vidhiścaiva prativarṇamanukramāt ||
भोज्याभोज्यविधानं च सर्वेषामेव वर्णिनाम् । (३४।१)
bhojyābhojyavidhānaṃ ca sarveṣāmeva varṇinām |
प्रायश्चित्तम् अशेषस्य प्रत्येकं चैव विस्तरात् ॥ (३४।२)
prāyaścittam aśeṣasya pratyekaṃ caiva vistarāt ||
स्वर्गिनारकिणां पुंसां चिह्नं जन्मान्तरेषु च ॥ (३५।२)
svarginārakiṇāṃ puṃsāṃ cihnaṃ janmāntareṣu ca ||
कल्पं पञ्चाक्षरस्याथ रुद्रमाहात्म्यमेव च ॥ (३६।२)
kalpaṃ pañcākṣarasyātha rudramāhātmyameva ca ||
वृत्रेन्द्रयोर्महायुद्धं विश्वरूपविमर्दनम् । (३७।१)
vṛtrendrayormahāyuddhaṃ viśvarūpavimardanam |
श्वेतस्य मृत्योः संवादः श्वेतार्थे कालनाशनम् ॥ (३७।२)
śvetasya mṛtyoḥ saṃvādaḥ śvetārthe kālanāśanam ||
सुदर्शनस्य चाख्यानं क्रमसंन्यासलक्षणम् ॥ (३८।२)
sudarśanasya cākhyānaṃ kramasaṃnyāsalakṣaṇam ||
श्रद्धासाध्यो ऽथ रुद्रस्तु कथितं ब्रह्मणा तदा । (३९।१)
śraddhāsādhyo 'tha rudrastu kathitaṃ brahmaṇā tadā |
सर्वावस्थासु विष्णोश् च जननं लीलयैव तु ॥ (४०।२)
sarvāvasthāsu viṣṇoś ca jananaṃ līlayaiva tu ||
रुद्रप्रसादाद्विष्णोश् च जिष्णोश्चैव तु सम्भवः । (४१।१)
rudraprasādādviṣṇoś ca jiṣṇoścaiva tu sambhavaḥ |
संकर्षणस्य चोत्पत्तिः कौशिक्याश् च पुनर्भवः । (४२।१)
saṃkarṣaṇasya cotpattiḥ kauśikyāś ca punarbhavaḥ |
यदूनां चैव सम्भूतिर् यादवत्वं हरेः स्वयम् ॥ (४२।२)
yadūnāṃ caiva sambhūtir yādavatvaṃ hareḥ svayam ||
भोजराजस्य दौरात्म्यं मातुलस्य हरेर्विभोः । (४३।१)
bhojarājasya daurātmyaṃ mātulasya harervibhoḥ |
बालभावे हरेः क्रीडा पुत्रार्थं शंकरार्चनम् ॥ (४३।२)
bālabhāve hareḥ krīḍā putrārthaṃ śaṃkarārcanam ||
नारस्य च तथोत्पत्तिः कपाले वैष्णवाद्धरात् । (४४।१)
nārasya ca tathotpattiḥ kapāle vaiṣṇavāddharāt |
भूभारनिग्रहार्थे तु रुद्रस्याराधनं हरेः ॥ (४४।२)
bhūbhāranigrahārthe tu rudrasyārādhanaṃ hareḥ ||
वैन्येन पृथुना भूमेः पुरा दोहप्रवर्तनम् । (४५।१)
vainyena pṛthunā bhūmeḥ purā dohapravartanam |
देवासुरे पुरा लब्धो भृगुशापश् च विष्णुना ॥ (४५।२)
devāsure purā labdho bhṛguśāpaś ca viṣṇunā ||
कृष्णत्वे द्वारकायां तु निलयो माधवस्य तु । (४६।१)
kṛṣṇatve dvārakāyāṃ tu nilayo mādhavasya tu |
लब्धो हिताय शापस्तु दुर्वासस्याननाद्धरेः ॥ (४६।२)
labdho hitāya śāpastu durvāsasyānanāddhareḥ ||
एरकस्य तथोत्पत्तिस्तोमरस्योद्भवस् तथा ॥ (४७।२)
erakasya tathotpattistomarasyodbhavas tathā ||
एरकालाभतो ऽन्योन्यं विवादे वृष्णिविग्रहः । (४८।१)
erakālābhato 'nyonyaṃ vivāde vṛṣṇivigrahaḥ |
लीलया चैव कृष्णेन स्वकुलस्य च संहृतिः ॥ (४८।२)
līlayā caiva kṛṣṇena svakulasya ca saṃhṛtiḥ ||
ब्रह्मणश्चैव मोक्षस्य विज्ञानं तु सुविस्तरम् ॥ (४९।२)
brahmaṇaścaiva mokṣasya vijñānaṃ tu suvistaram ||
विष्णोर्वरायुधावाप्तिस् तथा रुद्रस्य चेष्टितम् । (५२।१)
viṣṇorvarāyudhāvāptis tathā rudrasya ceṣṭitam |
भूमौ रुद्रस्य लोकं च पाताले हाटकेश्वरम् । (५४।१)
bhūmau rudrasya lokaṃ ca pātāle hāṭakeśvaram |
तपसां लक्षणं चैव द्विजानां वैभवं तथा ॥ (५४।२)
tapasāṃ lakṣaṇaṃ caiva dvijānāṃ vaibhavaṃ tathā ||
आधिक्यं सर्वमूर्तीनां लिङ्गमूर्तेर् विशेषतः । (५५।१)
ādhikyaṃ sarvamūrtīnāṃ liṅgamūrter viśeṣataḥ |
लिङ्गे ऽस्मिन्नानुपूर्व्येण विस्तरेणानुकीर्त्यते ॥ (५५।२)
liṅge 'sminnānupūrvyeṇa vistareṇānukīrtyate ||
एतज्ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत्तु यः । (५६।१)
etajjñātvā purāṇasya saṃkṣepaṃ kīrtayettu yaḥ |
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ (५६।२)
sarvapāpavinirmukto brahmalokaṃ sa gacchati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.