ऋषय ऊचुः । (१।१)

समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः । (१।२)

कथं पशुपतिश्चासीत्पुरं दग्धुं महेश्वरः ॥ (१।३)

कथं च पशवश्चासन्देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः । (२।१)

मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम् ॥ (२।२)

हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् । (३।१)

सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम् ॥ (३।२)

कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः । (४।१)

एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम् ॥ (४।२)

विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर्न दग्धं तत्पुरत्रयम् । (५।१)

पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः ॥ (५।२)

इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत । (६।१)

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः ॥ (६।२)

यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् । (७।१)

सूत उवाच । (७।२)

त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात् ॥ (७।३)

निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे । (८।१)

स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः ॥ (८।२)

विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् । (९।१)

तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः ॥ (९।२)

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः । (१०।१)

तपसा कर्शयामासुर्देहान् स्वान्दानवोत्तमाः ॥ (१०।२)

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् । (११।१)

दैत्या ऊचुः । (११।२)

अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा ॥ (११।३)

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् । (१२।१)

तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः ॥ (१२।२)

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतोऽसुराः । (१३।१)

अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते ॥ (१३।२)

ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् । (१४।१)

ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम् ॥ (१४।२)

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् । (१५।१)

विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो ॥ (१५।२)

तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् । (१६।१)

एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ ॥ (१६।२)

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा । (१७।१)

एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति ॥ (१७।२)

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् । (१८।१)

ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ ॥ (१८।२)

काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम् । (१९।१)

आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम् ॥ (१९।२)

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् । (२०।१)

काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम् ॥ (२०।२)

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् । (२१।१)

मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः ॥ (२१।२)

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा । (२२।१)

आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा ॥ (२२।२)

एवं बभूवुर्दैत्यानामतिदुर्गाणि सुव्रताः । (२३।१)

पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास्त्रैलोक्यमिव चापरम् ॥ (२३।२)

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये । (२४।१)

पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः ॥ (२४।२)

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् । (२५।१)

नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम् ॥ (२५।२)

सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैर्विश्वतोमुखैः । (२६।१)

पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः ॥ (२६।२)

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः । (२७।१)

शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः ॥ (२७।२)

दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः । (२८।१)

रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः ॥ (२८।२)

वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः । (२९।१)

मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः ॥ (२९।२)

रथैश् च विविधाकारैर्विचित्रैर्विश्वतोमुखैः । (३०।१)

सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक् ॥ (३०।२)

वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः । (३१।१)

अधृष्यं मनसाप्यन्यैर्मयस्यैव च मायया ॥ (३१।२)

पिएत्य् ओड़् त्रिपुरऽस् इन्हबितन्त्स्पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः । (३२।१)

कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात् ॥ (३२।२)

दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः । (३३।१)

श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस्तद्धर्मनिरतैः सदा ॥ (३३।२)

महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः । (३४।१)

व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा ॥ (३४।२)

सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः । (३५।१)

प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा ॥ (३५।२)

नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः । (३६।१)

नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः । (३६।२)

मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः ॥ (३६।३)

अथ समररतैः सदा समन्ताच्छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः । (३७।१)

रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत् ॥ (३७।२)

सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा । (३८।१)

पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात् ॥ (३८।२)

अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् । (३९।१)

अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम् ॥ (३९।२)

सोऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा । (४०।१)

किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः ॥ (४०।२)

तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः । (४१।१)

यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः ॥ (४१।२)

ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये । (४२।१)

देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा ॥ (४२।२)

भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् । (४३।१)

सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः ॥ (४३।२)

श्रीविष्णुरुवाच । (४४।१)

अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । (४४।२)

पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये ॥ (४४।३)

सूत उवाच । (४५।१)

अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । (४५।२)

सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः ॥ (४५।३)

ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः । (४६।१)

पुनः प्राह स सर्वांस्तांस्त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः ॥ (४६।२)

हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा । (४७।१)

यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः ॥ (४७।२)

अपापा नैव हन्तव्याः पापा एव न संशयः । (४८।१)

हन्तव्याः सर्वयत्नेन कथं वध्याः सुरोत्तमाः ॥ (४८।२)

असुरा दुर्मदाः पापा अपि देवैर्महाबलैः । (४९।१)

तस्मान्न वध्या रुद्रस्य प्रभावात् परमेष्ठिनः ॥ (४९।२)

कोऽहं ब्रह्माथवा देवा दैत्या देवारिसूदनाः । (५०।१)

मुनयश् च महात्मानः प्रसादेन विना प्रभोः ॥ (५०।२)

यः सप्तविंशको नित्यः परात्परतरः प्रभुः । (५१।१)

विश्वामरेश्वरो वन्द्यो विश्वाधारो महेश्वरः ॥ (५१।२)

स एव सर्वदेवेशः सर्वेषामपि शङ्करः । (५२।१)

लीलया देवदैत्येन्द्रविभागमकरोद्धरः ॥ (५२।२)

तस्यांशम् एकं सम्पूज्य देवा देवत्वम् आगताः । (५३।१)

ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् आपन्नो ह्यहं विष्णुत्वमेव च ॥ (५३।२)

तम् अपूज्य जगत्यस्मिन् कः पुमान् सिद्धिमिच्छति । (५४।१)

तस्मात्तेनैव हन्तव्या लिङ्गार्चनविधेर् बलात् ॥ (५४।२)

धर्मनिष्ठाश् च ते सर्वे श्रौतस्मार्तविधौ स्थिताः । (५५।१)

तथापि यजमानेन रौद्रेणोपसदा प्रभुम् । (५५।२)

रुद्रमिष्ट्वा यथान्यायं जेष्यामो दैत्यसत्तमान् ॥ (५५।३)

सतारकाक्षेण मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं स्फटिकाभमेकम् । (५६।१)

को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम् ॥ (५६।२)

सूत उवाच । (५७।१)

एवमुक्त्वा हरिश्चेष्ट्वा यज्ञेनोपसदा प्रभुम् । (५७।२)

उपविष्टो ददर्शाथ भूतसंघान्सहस्रशः ॥ (५७।३)

शूलशक्तिगदाहस्तान् टङ्कोपलशिलायुधान् । (५८।१)

नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तदा ॥ (५८।२)

कालाग्निरुद्रसंकाशान् कालरुद्रोपमांस्तदा । (५९।१)

प्राह देवो हरिः साक्षात्प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः ॥ (५९।२)

विष्णुरुवाच । (६०।१)

दग्ध्वा भित्त्वा च भुक्त्वा च गत्वा दैत्यपुरत्रयम् । (६०।२)

पुनर्यथागतं वीरा गन्तुमर्हथ भूतये ॥ (६०।३)

ततः प्रणम्य देवेशं भूतसंघाः पुरत्रयम् । (६१।१)

प्रविश्य नष्टास्ते सर्वे शलभा इव पावकम् ॥ (६१।२)

ततस्तु नष्टास्ते सर्वे भूता देवेश्वराज्ञया । (६२।१)

ननृतुर् मुमुदुश् चैव जगुर् दैत्याः सहस्रशः ॥ (६२।२)

तुष्टुवुर्देवदेवेशं परमात्मानमीश्वरम् । (६३।१)

ततः पराजिता देवा ध्वस्तवीर्याः क्षणेन तु ॥ (६३।२)

सेन्द्राः संगम्य देवेशमुपेन्द्रं धिष्ठिता भयात् । (६४।१)

तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास भगवान्पुरुषोत्तमः ॥ (६४।२)

किं कृत्यमिति संतप्तः संतप्तान्सेन्द्रकान्क्षणम् । (६५।१)

कथं तु तेषां दैत्यानां बलं हत्वा प्रयत्नतः ॥ (६५।२)

देवकार्यं करिष्यामि प्रसादात्परमेष्ठिनः । (६६।१)

पापं विचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः ॥ (६६।२)

तस्माद्दैत्या न वध्यास्ते भूतैश्चोपसदोद्भवैः । (६७।१)

पापं नुदति धर्मेण धर्मे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ (६७।२)

धर्मादैश्वर्यमित्येषा श्रुतिरेषा सनातनी । (६८।१)

दैत्याश्चैते हि धर्मिष्ठाः सर्वे त्रिपुरवासिनः ॥ (६८।२)

तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा द्विजपुङ्गवाः । (६९।१)

कृत्वापि सुमहत् पापं रुद्रमभ्यर्चयन्ति ये ॥ (६९।२)

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा । (७०।१)

पूजया भोगसंपत्तिरवश्यं जायते द्विजाः ॥ (७०।२)

तस्मात्ते भोगिनो दैत्या लिङ्गार्चनपरायणाः । (७१।१)

तस्मात्कृत्वा धर्मविघ्नमहं देवाः स्वमायया ॥ (७१।२)

दैत्यानां देवकार्यार्थं जेष्येऽहं त्रिपुरं क्षणात् । (७२।१)

सूत उवाच । (७२।२)

विचार्यैवं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । (७२।३)

कर्तुं व्यवसितश्चाभूद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम् ॥ (७२।४)

असृजच्च महातेजाः पुरुषं चात्मसंभवम् । (७३।१)

मायी मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः ॥ (७३।२)

शास्त्रं च शास्ता सर्वेषामकरोत्कामरूपधृक् । (७४।१)

सर्वसंमोहनं मायी दृष्टप्रत्ययसंयुतम् ॥ (७४।२)

एतत्स्वाङ्गभवायैव पुरुषायोपदिश्य तु । (७५।१)

मायी मायामयं शास्त्रं ग्रन्थषोडशलक्षकम् ॥ (७५।२)

श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रमविवर्जितम् । (७६।१)

इहैव स्वर्गनरकं प्रत्ययं नान्यथा पुनः ॥ (७६।२)

तच्छास्त्रमुपदिश्यैव पुरुषायाच्युतः स्वयम् । (७७।१)

पुरत्रयविनाशाय प्राहैनं पुरुषं हरिः ॥ (७७।२)

गन्तुमर्हसि नाशाय भो तूर्णं पुरवासिनाम् । (७८।१)

धर्मास् तथा प्रणश्यन्तु श्रौतस्मार्ता न संशयः ॥ (७८।२)

ततः प्रणम्य तं मायी मायाशास्त्रविशारदः । (७९।१)

प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं मुनिर्मायां तदाकरोत् ॥ (७९।२)

मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रयनिवासिनः । (८०।१)

श्रौतं स्मार्तं च संत्यज्य तस्य शिष्यास्तदाभवन् ॥ (८०।२)

तत्यजुश् च महादेवं शङ्करं परमेश्वरम् । (८१।१)

नारदोऽपि तदा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः ॥ (८१।२)

प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः । (८२।१)

मुनिः शिष्यैः प्रशिष्यैश् च संवृतः सर्वतः स्वयम् ॥ (८२।२)

स्त्रीधर्मं चाकरोत्स्त्रीणां दुश्चारफलसिद्धिदम् । (८३।१)

चक्रुस्ताः सर्वदा लब्ध्वा सद्य एव फलं स्त्रियः ॥ (८३।२)

जनासक्ता बभूवुस्ता विनिन्द्य पतिदेवताः । (८४।१)

अद्यापि गौरवात्तस्य नारदस्य कलौ मुनेः ॥ (८४।२)

नार्यश्चरन्ति संत्यज्य भर्तॄन् स्वैरं वृथाधमाः । (८५।१)

स्त्रीणां माता पिता बन्धुः सखा मित्रं च बान्धवः ॥ (८५।२)

भर्ता एव न संदेहस् तथाप्य् आसहमायया । (८६।१)

कृत्वापि सुमहत्पापं या भर्तुः प्रेमसंयुता ॥ (८६।२)

प्राप्नुयात् परमं स्वर्गं नरकं च विपर्ययात् । (८७।१)

पुरैका मुनिशार्दूलाः सर्वधर्मान् सदा पतिम् ॥ (८७।२)

संत्यज्यापूजयन्साध्व्यो देवानन्याञ्जगद्गुरून् । (८८।१)

ताः स्वर्गलोकमासाद्य मोदन्ते विगतज्वराः ॥ (८८।२)

नरकं च जगामान्या तस्माद्भर्ता परा गतिः । (८९।१)

तथापि भर्तॄन् स्वांस् त्यक्त्वा बभूवुः स्वैरवृत्तयः ॥ (८९।२)

मायया देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभोः । (९०।१)

अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता ॥ (९०।२)

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादजात् । (९१।१)

बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः ॥ (९१।२)

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णुमायाविनिर्मितम् । (९२।१)

तेषां दत्त्वा क्षणं देवस्तासां मायी च नारदः ॥ (९२।२)

सुखासीनौ ह्यसंभ्रान्तौ धर्मविघ्नार्थमव्ययौ । (९३।१)

एवं नष्टे तदा धर्मे श्रौतस्मार्ते सुशोभने ॥ (९३।२)

पाषण्डे ख्यापिते तेन विष्णुना विश्वयोनिना । (९४।१)

त्यक्ते महेश्वरे दैत्यैस्त्यक्ते लिङ्गार्चने तथा ॥ (९४।२)

स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते । (९५।१)

कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धमुमापतिम् ॥ (९५।२)

तपसा प्राप्य सर्वज्ञं तुष्टाव पुरुषोत्तमः । (९६।१)

श्रीभगवानुवाच । (९६।२)

महेश्वराय देवाय नमस्ते परमात्मने ॥ (९६।३)

नारायणाय शर्वाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । (९७।१)

शाश्वताय ह्यनन्ताय अव्यक्ताय च ते नमः ॥ (९७।२)

सूत उवाच । (९८।१)

एवं स्तुत्वा महादेवं दण्डवत्प्रणिपत्य च । (९८।२)

जजाप रुद्रं भगवान्कोटिवारं जले स्थितः ॥ (९८।३)

देवाश् च सर्वे ते देवं तुष्टुवुः परमेश्वरम् । (९९।१)

सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः सरुद्राः समरुद्गणाः ॥ (९९।२)

देवा ऊचुः । (१००।१)

नमः सर्वात्मने तुभ्यं शङ्करायार्तिहारिणे । (१००।२)

रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे ॥ (१००।३)

गतिर्नः सर्वदास्माभिर् वन्द्यो देवारिमर्दनः । (१०१।१)

त्वमादिस्त्वमनन्तश् च अनन्तश्चाक्षयः प्रभुः ॥ (१०१।२)

प्रकृतिः पुरुषः साक्षात्स्रष्टा हर्ता जगद्गुरो । (१०२।१)

त्राता नेता जगत्यस्मिन्द्विजानां द्विजवत्सल ॥ (१०२।२)

वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः । (१०३।१)

याज्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर् योगविभ्रमैः ॥ (१०३।२)

हृत्पुण्डरीकसुषिरे योगिनां संस्थितः सदा । (१०४।१)

वदन्ति सूरयः सन्तं परं ब्रह्मस्वरूपिणम् ॥ (१०४।२)

भवन्तं तत्त्वम् इत्यार्यास् तेजोराशिं परात्परम् । (१०५।१)

परमात्मानमित्याहुरस्मिञ्जगति तद्विभो ॥ (१०५।२)

दृष्टं श्रुतं स्थितं सर्वं जायमानं जगद्गुरो । (१०६।१)

अणोरल्पतरं प्राहुर् महतोऽपि महत्तरम् ॥ (१०६।२)

सर्वतः पाणिपादं त्वां सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् । (१०७।१)

सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि ॥ (१०७।२)

महादेवमनिर्देश्यं सर्वज्ञं त्वामनामयम् । (१०८।१)

विश्वरूपं विरूपाक्षं सदाशिवम् अनामयम् ॥ (१०८।२)

कोटिभास्करसंकाशं कोटिशीतांशुसन्निभम् । (१०९।१)

कोटिकालाग्निसंकाशं षड्विंशकमनीश्वरम् ॥ (१०९।२)

प्रवर्तकं जगत्यस्मिन्प्रकृतेः प्रपितामहम् । (११०।१)

वदन्ति वरदं देवं सर्वावासं स्वयंभुवम् ॥ (११०।२)

श्रुतयः श्रुतिसारं त्वां श्रुतिसारविदो जनाः ॥ (१११।१)

अदृष्टमस्माभिर् अनेकमूर्ते विना कृतं यद्भवताथ लोके । (११२।१)

त्वमेव दैत्यासुरभूतसंघान् देवान् नरान् स्थावरजङ्गमांश् च ॥ (११२।२)

पाहि नान्या गतिः शंभो विनिहत्यासुरोत्तमान् । (११३।१)

मायया मोहिताः सर्वे भवतः परमेश्वर ॥ (११३।२)

यथा तरङ्गा लहरीसमूहा युध्यन्ति चान्योन्यमपांनिधौ च । (११४।१)

जलाश्रयादेव जडीकृताश् च सुरासुरास्तद्वदजस्य सर्वम् ॥ (११४।२)

सूत उवाच । (११५।१)

य इदं प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा जपेन्नरः । (११५।२)

शृणुयाद्वा स्तवं पुण्यं सर्वकामम् अवाप्नुयात् ॥ (११५।३)

स्तुतस्त्वेवं सुरैर्विष्णोर्जपेन च महेश्वरः । (११६।१)

सोमः सोमाम् अथालिङ्ग्य नन्दिदत्तकरः स्मयन् ॥ (११६।२)

प्राह गंभीरया वाचा देवानालोक्य शङ्करः । (११७।१)

ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वराः ॥ (११७।२)

विष्णोर् मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः । (११८।१)

तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तमाः ॥ (११८।२)

पुरत्रयविनाशं च करिष्येऽहं सुरोत्तमाः । (११९।१)

सूत उवाच । (११९।२)

अथ सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समागताः ॥ (११९।३)

श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं प्रणेमुस्तुष्टुवुश् च ते । (१२०।१)

अप्येतदन्तरे देवी देवमालोक्य विस्मिता ॥ (१२०।२)

लीलांबुजेन चाहत्य कलमाह वृषध्वजम् । (१२१।१)

देव्युवाच । (१२१।२)

क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसन्निभम् ॥ (१२१।३)

पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठं भूषितं भूषणैः शुभैः । (१२२।१)

मुकुटैः कटकैश्चैव कुण्डलैर्वलयैः शुभैः ॥ (१२२।२)

नूपुरैश्छन्नवारैश् च तथा ह्य् उदरबन्धनैः । (१२३।१)

किङ्किणीभिर् अनेकाभिर् हैमैरश्वत्थपत्रकैः ॥ (१२३।२)

कल्पकद्रुमजैः पुष्पैः शोभितैरलकैः शुभैः । (१२४।१)

हारैर् वारिजरागादिमणिचित्रैस् तथाङ्गदैः ॥ (१२४।२)

मुक्ताफलमयैर्हारैः पूर्णचन्द्रसमप्रभैः । (१२५।१)

तिलकैश् च महादेव पश्य पुत्रं सुशोभनम् ॥ (१२५।२)

अङ्कितं कुङ्कुमाद्यैश् च वृत्तं भसितनिर्मितम् । (१२६।१)

वक्त्रवृन्दं च पश्येश वृन्दं कामलकं यथा ॥ (१२६।२)

नेत्राणि च विभो पश्य शुभानि त्वं शुभानि च । (१२७।१)

अञ्जनानि विचित्राणि मङ्गलार्थं च मातृभिः ॥ (१२७।२)

गङ्गादिभिः कृत्तिकाद्यैः स्वाहया च विशेषतः । (१२८।१)

इत्येवं लोकमातुश् च वाग्भिः संबोधितः शिवः ॥ (१२८।२)

न ययौ तृप्तिमीशानः पिबन्स्कन्दाननामृतम् । (१२९।१)

न सस्मार च तान्देवान्दैत्यशस्त्रनिपीडितान् ॥ (१२९।२)

स्कन्दमालिङ्ग्य चाघ्राय नृत्य पुत्रेत्युवाच ह । (१३०।१)

सोऽपि लीलालसो बालो ननर्तार्तिहरः प्रभुः ॥ (१३०।२)

सहैव ननृतुश्चान्ये सह तेन गणेश्वराः । (१३१।१)

त्रैलोक्यमखिलं तत्र ननर्तेशाज्ञया क्षणम् ॥ (१३१।२)

नागाश् च ननृतुः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः । (१३२।१)

तुष्टुवुर्गणपाः स्कन्दं मुमोदांबा च मातरः ॥ (१३२।२)

ससृजुः पुष्पवर्षाणि जगुर्गन्धर्वकिन्नराः । (१३३।१)

नृत्यामृतं तदा पीत्वा पार्वतीपरमेश्वरौ । (१३३।२)

अवापतुस् तदा तृप्तिं नन्दिना च गणेश्वराः ॥ (१३३।३)

ततः स नन्दी सह षण्मुखेन तथा च सार्धं गिरिराजपुत्र्या । (१३४।१)

विवेश दिव्यं भवनं भवोऽपि यथाम्बुदो ऽन्याम्बुदम् अम्बुदाभः ॥ (१३४।२)

द्वारस्य पार्श्वे ते तस्थुर्देवा देवस्य धीमतः । (१३५।१)

तुष्टुवुश् च महादेवं किंचिद् उद्विग्नचेतसः ॥ (१३५।२)

किंतु किंत्विति चान्योन्यं प्रेक्ष्य चैतत्समाकुलाः । (१३६।१)

पापा वयम् इति ह्यन्ये अभाग्याश्चेति चापरे ॥ (१३६।२)

भाग्यवन्तश् च दैत्येन्द्रा इति चान्ये सुरेश्वराः । (१३७।१)

पूजाफलमिमं तेषामित्यन्ये नेति चापरे ॥ (१३७।२)

एतस्मिन्नन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः । (१३८।१)

कुम्भोदरो महातेजा दण्डेनाताडयत्सुरान् ॥ (१३८।२)

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेतिवादिनः । (१३९।१)

अपतन्मुनयश्चान्ये देवाश् च धरणीतले ॥ (१३९।२)

अहो विधेर्बलं चेति मुनयः कश्यपादयः । (१४०।१)

दृष्ट्वापि देवदेवेशं देवानां चासुरद्विषाम् ॥ (१४०।२)

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः । (१४१।१)

प्रोचुर्नमः शिवायेति पूज्य चाल्पतरं हृदि ॥ (१४१।२)

ततः कपर्दी नन्दीशो महादेवप्रियो मुनिः । (१४२।१)

शूली माली तथा हाली कुण्डली वलयी गदी ॥ (१४२।२)

वृषमारुह्य सुश्वेतं ययौ तस्याज्ञया तदा । (१४३।१)

ततो वै नन्दिनं दृष्ट्वा गणः कुम्भोदरो ऽपि सः ॥ (१४३।२)

प्रणम्य नन्दिनं मूर्ध्ना सह तेन त्वरन् ययौ । (१४४।१)

नन्दी भाति महातेजा वृषपृष्ठे वृषध्वजः ॥ (१४४।२)

सगणो गणसेनानीर् मेघपृष्ठे यथा भवः । (१४५।१)

दशयोजनविस्तीर्णं मुक्ताजालैर् अलंकृतम् ॥ (१४५।२)

सितातपत्रं शैलादेराकाशमिव भाति तत् । (१४६।१)

तत्रान्तर्बद्धमाला सा मुक्ताफलमयी शुभा ॥ (१४६।२)

गङ्गाकाशान्निपतिता भाति मूर्ध्नि विभोर्यथा । (१४७।१)

अथ दृष्ट्वा गणाध्यक्षं देवदुन्दुभयः शुभाः ॥ (१४७।२)

नियोगाद्वज्रिणः सर्वे विनेदुर्मुनिपुङ्गवाः । (१४८।१)

तुष्टुवुश् च गणेशानं वाग्भिर् इष्टप्रदं शुभम् ॥ (१४८।२)

यथा देवा भवं दृष्ट्वा प्रीतिकण्टकितत्वचः । (१४९।१)

नियोगाद्वज्रिणो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं च खेचराः ॥ (१४९।२)

ववृषुश् च सुगन्धाढ्यं नन्दिनो गगनोदितम् । (१५०।१)

वृष्ट्या तुष्टस्तदा रेजे तुष्ट्या पुष्ट्या यथार्थया ॥ (१५०।२)

नन्दी भवश् चान्द्रयातु स्नातया गन्धवारिणा । (१५१।१)

पुष्पैर्नानाविधैस्तत्र भाति पृष्ठं वृषस्य तत् ॥ (१५१।२)

संकीर्णं तु दिवः पृष्ठं नक्षत्रैरिव सुव्रताः । (१५२।१)

कुसुमैः संवृतो नन्दी वृषपृष्ठे रराज सः ॥ (१५२।२)

दिवः पृष्ठे यथा चन्द्रो नक्षत्रैरिव सुव्रताः । (१५३।१)

तं दृष्ट्वा नन्दिनं देवाः सेन्द्रोपेन्द्रास् तथाविधम् ॥ (१५३।२)

तुष्टुवुर् गणपेशानं देवदेवमिवापरम् । (१५४।१)

देवा ऊचुः । (१५४।२)

नमस्ते रुद्रभक्ताय रुद्रजाप्यरताय च ॥ (१५४।३)

रुद्रभक्तार्तिनाशाय रौद्रकर्मरताय ते । (१५५।१)

कूष्माण्डगणनाथाय योगिनां पतये नमः ॥ (१५५।२)

सर्वदाय शरण्याय सर्वज्ञायार्तिहारिणे । (१५६।१)

वेदानां पतये चैव वेदवेद्याय ते नमः ॥ (१५६।२)

वज्रिणे वज्रदंष्ट्राय वज्रिवज्रनिवारिणे । (१५७।१)

वज्रालंकृतदेहाय वज्रिणाराधिताय ते ॥ (१५७।२)

रक्ताय रक्तनेत्राय रक्तांबरधराय ते । (१५८।१)

रक्तानां भवपादाब्जे रुद्रलोकप्रदायिने ॥ (१५८।२)

नमः सेनाधिपतये रुद्राणां पतये नमः । (१५९।१)

भूतानां भुवनेशानां पतये पापहारिणे ॥ (१५९।२)

रुद्राय रुद्रपतये रौद्रपापहराय ते । (१६०।१)

नमः शिवाय सौम्याय रुद्रभक्ताय ते नमः ॥ (१६०।२)

सूत उवाच । (१६१।१)

ततः प्रीतो गणाध्यक्षः प्राह देवांश्छिवात्मजः । (१६१।२)

रथं च सारथिं शंभोः कार्मुकं शरमुत्तमम् ॥ (१६१।३)

कर्तुमर्हथ यत्नेन नष्टं मत्वा पुरत्रयम् । (१६२।१)

अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा ॥ (१६२।२)

रथं चक्रुः सुसंरब्धा देवदेवस्य धीमतः ॥ (१६३।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पुरदाहे नन्दिकेश्वरवाक्यं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (१६४।१)