सूत उवाच । (१।१)

सात्वतः सत्यसम्पन्नः प्रजज्ञे चतुरः सुतान् । (१।२)

भजनं भ्राजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम् ॥ (१।३)

अन्धकं च महाभागं वृष्णिं च यदुनन्दनम् । (२।१)

तेषां निसर्गांश्चतुरः शृणुध्वं विस्तरेण वै ॥ (२।२)

सृञ्जय्यां भजनाच्चैव भ्राजमानाद्विजज्ञिरे । (३।१)

अयुतायुः शतायुश् च बलवान् हर्षकृत्स्मृतः ॥ (३।२)

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः । (४।१)

पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्मरन् ॥ (४।२)

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको नृपोत्तमः । (५।१)

अनुवंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् ॥ (५।२)

गुणान्देवावृधस्याथ कीर्तयन्तो महात्मनः । (६।१)

यथैव शृणुमो दूरात् संपश्यामस्तथान्तिकात् ॥ (६।२)

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः । (७।१)

पुरुषाः पञ्च षष्टिस्तु षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ (७।२)

ये ऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । (८।१)

यज्वा दानमतिर्वीरो ब्रह्मण्यस्तु दृढव्रतः ॥ (८।२)

कीर्तिमांश् च महातेजाः सात्वतानां महारथः । (९।१)

तस्यान्ववाये सम्भूता भोजा वै दैवतोपमाः ॥ (९।२)

गान्धारी चैव माद्री च वृष्णिभार्ये बभूवतुः । (१०।१)

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् ॥ (१०।२)

माद्री लेभे च तं पुत्रं ततः सा देवमीढुषम् । (११।१)

अनमित्रं शिनिं चैव तावुभौ पुरुषोत्तमौ ॥ (११।२)

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः । (१२।१)

प्रसेनश् च महाभागः सत्राजिच्च सुतावुभौ ॥ (१२।२)

तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् । (१३।१)

स्यमन्तको नाम मणिर्दत्तस्तस्मै विवस्वता ॥ (१३।२)

पृथिव्यां सर्वरत्नानामसौ राजाभवन्मणिः । (१४।१)

कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनेन सहैव सः ॥ (१४।२)

वधं प्राप्तो ऽसहायश् च सिंहादेव सुदारुणात् । (१५।१)

अथ पुत्रः शिनेर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् ॥ (१५।२)

सत्यवाक् सत्यसम्पन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः । (१६।१)

सात्यकिर्युयुधानस्तु शिनेर्नप्ता प्रतापवान् ॥ (१६।२)

असंगो युयुधानस्य कुणिस्तस्य सुतो ऽभवत् । (१७।१)

कुणेर् युगंधरः पुत्रः शैनेया इति कीर्तिताः ॥ (१७।२)

माद्र्याः सुतस्य संजज्ञे सुतो वार्ष्णिर्युधाजितः । (१८।१)

श्वफल्क इति विख्यातस्त्रैलोक्यहितकारकः ॥ (१८।२)

श्वफल्कश् च महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते । (१९।१)

नास्ति व्याधिभयं तत्र नावृष्टिभयमप्युत ॥ (१९।२)

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामवाप सः । (२०।१)

गान्दिनीं नाम काश्यो हि ददौ तस्मै स्वकन्यकाम् ॥ (२०।२)

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षगणान्किल । (२१।१)

वसन्ती न च संजज्ञे गर्भस्था तां पिताब्रवीत् ॥ (२१।२)

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं चाभितिष्ठसि । (२२।१)

प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गान्दिनी तदा ॥ (२२।२)

वर्षत्रयं प्रतिदिनं गामेकां ब्राह्मणाय तु । (२३।१)

यदि दद्यास्ततः कुक्षेर्निर्गमिष्याम्यहं पितः ॥ (२३।२)

तथेत्युवाच तस्या वै पिता काममपूरयत् । (२४।१)

दाता शूरश् च यज्वा च श्रुतवानतिथिप्रियः ॥ (२४।२)

तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वफल्काद्भूरिदक्षिणः । (२५।१)

रत्ना कन्या च शैवस्य ह्यक्रूरस्तामवाप्तवान् ॥ (२५।२)

अस्यामुत्पादयामास तनयांस्तान्निबोधत । (२६।१)

उपमन्युस् तथा माङ्गुर् वृतस्तु जनमेजयः ॥ (२६।२)

गिरिरक्षस्तथोपेक्षः शत्रुघ्नो योऽरिमर्दनः । (२७।१)

धर्मभृद् वृष्टधर्मा च गोधनोऽथ वरस् तथा ॥ (२७।२)

आवाहप्रतिवाहौ च सुधारा च वराङ्गना । (२८।१)

अक्रूरस्योग्रसेन्यां तु पुत्रौ द्वौ कुलनन्दनौ ॥ (२८।२)

देववानुपदेवश् च जज्ञाते देवसंमतौ । (२९।१)

सुमित्रस्य सुतो जज्ञे चित्रकश् च महायशाः ॥ (२९।२)

चित्रकस्याभवन्पुत्रा विपृथुः पृथुरेव च । (३०।१)

अश्वग्रीवः सुबाहुश् च सुधासूकगवेक्षणौ ॥ (३०।२)

अरिष्टनेमिरश्वश् च धर्मो धर्मभृदेव च । (३१।१)

सुभूमिर्बहुभूमिश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ ॥ (३१।२)

अन्धकात्काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् । (३२।१)

कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम् ॥ (३२।२)

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर् वृष्णेः शूरस्ततो ऽभवत् । (३३।१)

कपोतरोमातिबलस्तस्य पुत्रो विलोमकः ॥ (३३।२)

तस्यासीत् तुम्बुरुसखो विद्वान्पुत्रो नलः किल । (३४।१)

ख्यायते स सुनाम्ना तु चन्दनानकदुन्दुभिः ॥ (३४।२)

तस्मादप्यभिजित्पुत्र उत्पन्नोऽस्य पुनर्वसुः । (३५।१)

अश्वमेधं स पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः ॥ (३५।२)

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्समुत्थितः । (३६।१)

ततस्तु विद्वान् सर्वज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः ॥ (३६।२)

तस्यापि पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल । (३७।१)

आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ कीर्तिमतां वरौ ॥ (३७।२)

आहुकात् काश्यदुहितुर् द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः । (३८।१)

देवकश्चोग्रसेनश् च देवगर्भसमावुभौ ॥ (३८।२)

देवकस्य सुता राज्ञो जज्ञिरे त्रिदशोपमाः । (३९।१)

देववान् उपदेवश् च सुदेवो देवरक्षितः ॥ (३९।२)

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ । (४०।१)

वृषदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता ॥ (४०।२)

श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा । (४१।१)

देवकी चापि तासां च वरिष्ठाभूत्सुमध्यमा ॥ (४१।२)

नवोग्रसेनस्य सुतास्तेषां कंसस्तु पूर्वजः । (४२।१)

तेषां पुत्राश्च पौत्राश् च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ (४२।२)

देवकस्य सुता पत्नी वसुदेवस्य धीमतः । (४३।१)

बभूव वन्द्या पूज्या च देवैरपि पतिव्रता ॥ (४३।२)

रोहिणी च महाभागा पत्नी चानकदुन्दुभेः । (४४।१)

पौरवी बाह्लिकसुता संपूज्यासीत्सुरैरपि ॥ (४४।२)

असूत रोहिणी रामं बलश्रेष्ठं हलायुधम् । (४५।१)

आश्रितं कंसभीत्या च स्वात्मानं शान्ततेजसम् ॥ (४५।२)

जाते रामे ऽथ निहते षड्गर्भे चातिदक्षिणे । (४६।१)

वसुदेवो हरिं धीमान्देवक्यामुदपादयत् ॥ (४६।२)

स एव परमात्मासौ देवदेवो जनार्दनः । (४७।१)

हलायुधश् च भगवाननन्तो रजतप्रभः ॥ (४७।२)

लिड़े ओड़् कृष्णभृगुशापछलेनैव मानयन्मानुषीं तनुम् । (४८।१)

बभूव तस्यां देवक्यां वासुदेवो जनार्दन ॥ (४८।२)

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशिकी । (४९।१)

नियोगाद्देवदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत् ॥ (४९।२)

सा चैव प्रकृतिः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृता । (५०।१)

पुरुषो भगवान्कृष्णो धर्ममोक्षफलप्रदः ॥ (५०।२)

तां कन्यां जगृहे रक्षन्कंसात्स्वस्यात्मजं तदा । (५१।१)

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्सकृतलाञ्छनम् ॥ (५१।२)

शङ्खचक्रगदापद्मं धारयन्तं जनार्दनम् । (५२।१)

यशोदायै प्रदत्त्वा तु वसुदेवश् च बुद्धिमान् ॥ (५२।२)

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षतामिति चाब्रवीत् । (५३।१)

रक्षकं जगतां विष्णुं स्वेच्छया धृतविग्रहम् ॥ (५३।२)

प्रसादाच्चैव देवस्य शिवस्यामिततेजसः । (५४।१)

रामेण सार्धं तं दत्त्वा वरदं परमेश्वरम् ॥ (५४।२)

भूभारनिग्रहार्थं च ह्यवतीर्णं जगद्गुरुम् । (५५।१)

अतो वै सर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति ॥ (५५।२)

अयं स गर्भो देवक्या यो नः क्लेश्यान्हरिष्यति । (५६।१)

उग्रसेनात्मजायाथ कंसायानकदुन्दुभिः ॥ (५६।२)

निवेदयामास तदा जातां कन्यां सुलक्षणाम् । (५७।१)

अस्यास्तवाष्टमो गर्भो देवक्याः कंस सुव्रत ॥ (५७।२)

मृत्युर् एव न संदेह इति वाणी पुरातनी । (५८।१)

ततस्तां हन्तुमारेभे कंसः सोल्लङ्घ्य चांबरम् ॥ (५८।२)

उवाचाष्टभुजा देवी मेघगंभीरया गिरा । (५९।१)

रक्षस्व तत्स्वकं देहमायातो मृत्युरेव ते ॥ (५९।२)

रक्षमाणस्य देहस्य मायावी कंसरूपिणः । (६०।१)

किं कृतं दुष्कृतं मूर्ख जातः खलु तवान्तकृत् ॥ (६०।२)

देवक्याः स भयात्कंसो जघानैवाष्टमं त्विति । (६१।१)

स्मरन्ति विहितो मृत्युर् देवक्यास् तनयो ऽष्टमः ॥ (६१।२)

यस्तत्प्रतिकृतौ यत्नो भोजस्यासीद्वृथा हरेः । (६२।१)

प्रभावान्मुनिशार्दूलास् तया चैव जडीकृतः ॥ (६२।२)

कंसोऽपि निहतस्तेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । (६३।१)

निहता बहवश्चान्ये देवब्राह्मणघातिनः ॥ (६३।२)

तस्य कृष्णस्य तनयाः प्रद्युम्नप्रमुखास् तथा । (६४।१)

बहवः परिसंख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ (६४।२)

कृष्णपुत्राः समाख्याताः कृष्णेन सदृशाः सुताः । (६५।१)

पुत्रेष्वेतेषु सर्वेषु चारुदेष्णादयो हरेः ॥ (६५।२)

विशिष्टा बलवन्तश् च रौक्मिणेयारिसूदनाः । (६६।१)

षोडशस्त्रीसहस्राणि शतमेकं तथाधिकम् ॥ (६६।२)

कृष्णस्य तासु सर्वासु प्रिया ज्येष्ठा च रुक्मिणी । (६७।१)

तया द्वादशवर्षाणि कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ॥ (६७।२)

उष्यता वायुभक्षेण पुत्रार्थं पूजितो हरः । (६८।१)

चारुदेष्णः सुचारुश् च चारुवेषो यशोधरः ॥ (६८।२)

चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः साम्ब एव च । (६९।१)

एते लब्धास्तु कृष्णेन शूलपाणिप्रसादतः ॥ (६९।२)

तान् दृष्ट्वा तनयान्वीरान् रौक्मिणेयांश् च रुक्मिणीम् । (७०।१)

जाम्बवत्यब्रवीत्कृष्णं भार्या कृष्णस्य धीमतः ॥ (७०।२)

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तरम् । (७१।१)

सुरेशसंमितं पुत्रं प्रसन्नो दातुमर्हसि ॥ (७१।२)

जाम्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथस्ततो हरिः । (७२।१)

तपस्तप्तुं समारेभे तपोनिधिरनिन्दितः ॥ (७२।२)

सो ऽथ नारायणः कृष्णः शङ्खचक्रगदाधरः । (७३।१)

व्याघ्रपादस्य च मुनेर्गत्वा चैवाश्रमोत्तमम् ॥ (७३।२)

ऋषिं दृष्ट्वा त्वङ्गिरसं प्रणिपत्य जनार्दनः । (७४।१)

दिव्यं पाशुपतं योगं लब्धवांस्तस्य चाज्ञया ॥ (७४।२)

प्रलुप्तश्मश्रुकेशश् च घृताक्तो मुञ्जमेखली । (७५।१)

दीक्षितो भगवान्कृष्णस्तताप च परंतपः ॥ (७५।२)

ऊर्ध्वबाहुर् निरालंबः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः । (७६।१)

फलाम्बनिलभोजी च ऋतुत्रयम् अधोक्षजः ॥ (७६।२)

तपसा तस्य संतुष्टो ददौ रुद्रो बहून् वरान् । (७७।१)

साम्बं जांबवतीपुत्रं कृष्णाय च महात्मने ॥ (७७।२)

तथा जांबवती चैव सांबं भार्या हरेः सुतम् । (७८।१)

प्रहर्षमतुलं लेभे लब्ध्वादित्यं यथादितिः ॥ (७८।२)

बाणस्य च तदा तेन छेदितं मुनिपुङ्गवाः । (७९।१)

भुजानां चैव साहस्रं शापाद्रुद्रस्य धीमतः ॥ (७९।२)

अथ दैत्यवधं चक्रे हलायुधसहायवान् । (८०।१)

तथा दुष्टक्षितीशानां लीलयैव रणाजिरे ॥ (८०।२)

स हत्वा देवसम्भूतं नरकं दैत्यपुङ्गवम् । (८१।१)

ब्राह्मणस्योर्ध्वचक्रस्य वरदानान्महात्मनः ॥ (८१।२)

स्वोपभोग्यानि कन्यानां षोडशातुलविक्रमः । (८२।१)

शताधिकानि जग्राह सहस्राणि महाबलः ॥ (८२।२)

शापव्याजेन विप्राणामुपसंहृतवान् कुलम् । (८३।१)

संहृत्य तत्कुलं चैव प्रभासे ऽतिष्ठदच्युतः ॥ (८३।२)

तदा तस्यैव तु गतं वर्षाणामधिकं शतम् । (८४।१)

कृष्णस्य द्वारकायां वै जराक्लेशापहारिणः ॥ (८४।२)

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः । (८५।१)

शापं पिण्डारके ऽरक्षद्वचो दुर्वाससस्तदा ॥ (८५।२)

त्यक्त्वा च मानुषं रूपं जरकास्त्रच्छलेन तु । (८६।१)

अनुगृह्य च कृष्णोऽपि लुब्धकं प्रययौ दिवम् ॥ (८६।२)

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः । (८७।१)

चौरैश्चापहृताः सर्वास्तस्य मायाबलेन च ॥ (८७।२)

बलभद्रोऽपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च । (८८।१)

महिष्यस्तस्य कृष्णस्य रुक्मिणीप्रमुखाः शुभाः ॥ (८८।२)

सहाग्निं विविशुः सर्वाः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । (८९।१)

रेवती च तथा देवी बलभद्रेण धीमता ॥ (८९।२)

प्रविष्टा पावकं विप्राः सा च भर्तृपथं गता । (९०।१)

प्रेतकार्यं हरेः कृत्वा पार्थः परमवीर्यवान् ॥ (९०।२)

रामस्य च तथान्येषां वृष्णीनामपि सुव्रतः । (९१।१)

कन्दमूलफलैस्तस्य बलिकार्यं चकार सः ॥ (९१।२)

द्रव्याभावात् स्वयं पार्थो भ्रातृभिश् च दिवं गतः । (९२।१)

एवं संक्षेपतः प्रोक्तः कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ (९२।२)

प्रभावो विलयश्चैव स्वेच्छयैव महात्मनः । (९३।१)

इत्येतत्सोमवंशानां नृपाणां चरितं द्विजाः ॥ (९३।२)

यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मणान् श्रावयेदपि । (९४।१)

स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ (९४।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशानुकीर्तनं नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (९५।१)