LiPur, 1, 67
Select a line for its word-by-word analysis.
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः । (१।२)
brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ |
ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन ॥ (१।३)
jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana ||
मातापित्रोर्वचनकृत्सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते । (३।१)
mātāpitrorvacanakṛtsadbhiḥ putraḥ praśasyate |
स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु ॥ (३।२)
sa putraḥ putravad yas tu vartate mātṛpitṛṣu ||
द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम् ॥ (४।२)
druhyena cānunā caiva mayyavajñā kṛtā bhṛśam ||
पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति ॥ (७।२)
putro yastvanuvarteta sa te rājyadharastviti ||
भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते । (८।१)
bhavanto 'pyanujānantu pūrū rājye 'bhiṣicyate |
यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा ॥ (८।३)
yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā ||
अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव ॥ (९।२)
arhaḥ pūruridaṃ rājyaṃ yaḥ suto vākyakṛttava ||
ययाति दिस्त्रिबुतेस् थे किन्ग्दोम्सूत उवाच । (१०।२)
Yayāti distributes the kingdomsūta uvāca |
एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा ॥ (१०।३)
evaṃ jānapadaistuṣṭair ityukto nāhuṣastadā ||
अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः । (११।१)
abhiṣicya tato rājyaṃ pūruṃ sa sutam ātmanaḥ |
दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत् ॥ (११।२)
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ putramādiśat ||
दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् । (१२।१)
dakṣiṇāyāmatho rājā yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat |
प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ ॥ (१२।२)
pratīcyāmuttarasyāṃ tu druhyuṃ cānuṃ ca tāvubhau ||
सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् । (१३।१)
saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām |
व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा ॥ (१३।२)
vyabhajacca tridhā rājyaṃ putrebhyo nāhuṣastadā ||
प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु ॥ (१४।२)
prītimānabhavadrājā bhāram āveśya bandhuṣu ||
याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वतोऽङ्गानि कूर्मवत् ॥ (१५।२)
yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvato'ṅgāni kūrmavat ||
ताभिर् एव नरः श्रीमान्नान्यथा कर्मकोटिकृत् । (१६।१)
tābhir eva naraḥ śrīmānnānyathā karmakoṭikṛt |
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ॥ (१७।२)
yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ ||
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत् । (१८।१)
nālamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet |
यदा परान्न बिभेति परे चास्मान्न बिभ्यति ॥ (१९।२)
yadā parānna bibheti pare cāsmānna bibhyati ||
यदा न निन्देन्न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा । (२०।१)
yadā na nindenna dveṣṭi brahma sampadyate tadā |
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् यानजीर्यति जीर्यतः ॥ (२०।२)
yā dustyajā durmatibhir yānajīryati jīryataḥ ||
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् । (२१।१)
yo'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham |
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः ॥ (२१।२)
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ ||
चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका निरुपद्रवा । (२२।१)
cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā nirupadravā |
जीर्यन्ति देहिनः सर्वे स्वभावादेव नान्यथा ॥ (२२।२)
jīryanti dehinaḥ sarve svabhāvādeva nānyathā ||
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ॥ (२३।२)
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham ||
तृष्णाक्षयसुखस्यैतत्कलां नार्हति षोडशीम् । (२४।१)
tṛṣṇākṣayasukhasyaitatkalāṃ nārhati ṣoḍaśīm |
एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद्वनम् ॥ (२४।२)
evamuktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśadvanam ||
भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः । (२५।१)
bhṛgutuṅge tapastaptvā tatraiva ca mahāyaśāḥ |
साधयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान् ॥ (२५।२)
sādhayitvā tvanaśanaṃ sadāraḥ svargamāptavān ||
तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः । (२६।१)
tasya vaṃśāstu pañcaite puṇyā devarṣisatkṛtāḥ |
यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव मरीचिभिः ॥ (२६।२)
yairvyāptā pṛthivī kṛtsnā sūryasyeva marīcibhiḥ ||
धनी प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन्नरः । (२७।१)
dhanī prajāvān āyuṣmān kīrtimāṃś ca bhavennaraḥ |
ययातिचरितं पुण्यं पठञ्छृण्वंश् च बुद्धिमान् ॥ (२७।२)
yayāticaritaṃ puṇyaṃ paṭhañchṛṇvaṃś ca buddhimān ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशे ययातिचरितं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (२९।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavaṃśe yayāticaritaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.