LiPur, 1, 60
Select a line for its word-by-word analysis.
शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः । (१।२)
śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ |
पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः ॥ (१।३)
paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ ||
शेषाणां प्रकृतिं सम्यग्वक्ष्यमाणां निबोधत । (२।१)
śeṣāṇāṃ prakṛtiṃ samyagvakṣyamāṇāṃ nibodhata |
सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः ॥ (२।२)
surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ ||
नारायणं बुधं प्राहुर्देवं ज्ञानविदो जनाः । (३।१)
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurdevaṃ jñānavido janāḥ |
सर्वलोकप्रभुः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम् ॥ (३।२)
sarvalokaprabhuḥ sākṣādyamo lokaprabhuḥ svayam ||
महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः । (४।१)
mahāgraho dvijaśreṣṭhā mandagāmī śanaiścaraḥ |
रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम् ॥ (६।२)
rudrendropendracandrāṇāṃ viprendrāgnidivaukasām ||
द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् । (७।१)
dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sarvalaukikam |
भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा । (९।१)
bhāvābhāvau hi lokānām ādityānniḥsṛtau purā |
अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः ॥ (९।२)
avijñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ ||
अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः । (१०।१)
atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ |
क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः ॥ (१०।२)
kṣaṇā muhūrtā divasā niśāḥ pakṣāś ca kṛtsnaśaḥ ||
तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते ॥ (११।२)
tadādityādṛte hyeṣā kālasaṃkhyā na vidyate ||
ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः ॥ (१२।२)
ṛtūnāṃ ca vibhāgaś ca puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ kutaḥ ||
कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणोऽपि च । (१३।१)
kutaḥ sasyaviniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇo'pi ca |
स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः ॥ (१४।२)
sa eṣa kālaścāgniś ca dvādaśātmā prajāpatiḥ ||
तपत्येष द्विजश्रेष्ठास्त्रैलोक्यं सचराचरम् । (१५।१)
tapatyeṣa dvijaśreṣṭhāstrailokyaṃ sacarācaram |
उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् । (१६।१)
uttamaṃ mārgamāsthāya rātryahobhir idaṃ jagat |
पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः ॥ (१६।२)
pārśvata ūrdhvam adhaś caiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ ||
पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम् ॥ (१७।२)
pārśvata ūrdhvam adhaścaiva tamo nāśayate samam ||
सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः ॥ (१८।२)
sūryo gobhir jagat sarvam ādīpayati sarvataḥ ||
७ स्पेचिअल् सुन्रय्स्रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदाहृतम् । (१९।१)
7 special sunraysrave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudāhṛtam |
तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः ॥ (१९।२)
teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayonayaḥ ||
विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः ॥ (२०।२)
viśvavyacāḥ punaścādyaḥ saṃnaddhaś ca tataḥ paraḥ ||
सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः । (२१।१)
sarvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrtitaḥ |
सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत् ॥ (२१।२)
suṣumnaḥ sūryaraśmistu dakṣiṇāṃ rāśim aidhayat ||
न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः । (२२।१)
nyagūrdhvādhaḥ pracāro 'sya suṣumnaḥ parikīrtitaḥ |
हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते ॥ (२२।२)
harikeśaḥ purastād yo ṛkṣayoniḥ prakīrtyate ||
दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् । (२३।१)
dakṣiṇe viśvakarmā ca raśmirvardhayate budham |
विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच्छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः ॥ (२३।२)
viśvavyacāstu yaḥ paścācchukrayoniḥ smṛto budhaiḥ ||
संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु । (२४।१)
saṃnaddhaś ca tu yo raśmiḥ sa yonir lohitasya tu |
षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः ॥ (२४।२)
ṣaṣṭhaḥ sarvāvasū raśmiḥ sa yonistu bṛhaspateḥ ||
शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् । (२५।१)
śanaiścaraṃ punaś cāpi raśmir āpyāyate svarāṭ |
दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् । (२६।१)
dṛśyante divi tāḥ sarvāḥ viśvaṃ cedaṃ punarjagat |
न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता ॥ (२६।२)
na kṣīyante yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षष्टितमो ऽध्यायः ॥ (२७।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.