सूत उवाच । (१।१)

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः । (१।२)

प्रभावं शंकरस्याद्यं संक्षेपात्सर्वदर्शिनः ॥ (१।३)

योगिनः सर्वतत्त्वज्ञाः परं वैराग्यमास्थिताः ॥ (२।१)

प्राणायामादिभिश्चाष्टसाधनैः सहचारिणः ॥ (३।१)

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते । (४।१)

कर्माणि नरकं स्वर्गं गच्छन्त्येव स्वकर्मणा ॥ (४।२)

प्रसादाज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते । (५।१)

योगेन जायते मुक्तिः प्रसादादखिलं ततः ॥ (५।२)

ऋषय ऊचुः । (६।१)

प्रसादाद् यदि विज्ञानं स्वरूपं वक्तुमर्हसि । (६।२)

दिव्यं माहेश्वरं चैव योगं योगविदां वर ॥ (६।३)

कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः । (७।१)

प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन्काले नृणां विभुः ॥ (७।२)

रोमहर्षण उवाच । (८।१)

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां संनिधौ पुरा । (८।२)

शैलादिना तु कथितं शृण्वन्तु ब्रह्मसूनवे ॥ (८।३)

व्यासावताराणि तथा द्वापरान्ते च सुव्रताः । (९।१)

योगाचार्यावताराणि तथा तिष्ये तु शूलिनः ॥ (९।२)

तत्रतत्र विभोः शिष्याश् चत्वारः शमभाजनाः । (१०।१)

प्रशिष्या बहवस्तेषां प्रसीदत्येवमीश्वरः ॥ (१०।२)

एवं क्रमागतं ज्ञानं मुखादेव नृणां विभोः । (११।१)

वैश्यान्तं ब्राह्मणाद्यं हि घृणया चानुरूपतः ॥ (११।२)

ऋषय ऊचुः । (१२।१)

द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्रान्तरेषु वै । (१२।२)

कल्पेषु कस्मिन्कल्पे नो वक्तुमर्हसि चात्र तान् ॥ (१२।३)

सूत उवाच । (१३।१)

शृण्वन्तु कल्पे वाराहे द्विजा वैवस्वतान्तरे । (१३।२)

व्यासांश् च साम्प्रतं रुद्रांस् तथा सर्वान्तरेषु वै ॥ (१३।३)

वेदानां च पुराणानां तथा ज्ञानप्रदर्शकान् । (१४।१)

यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि सर्वावर्तेषु साम्प्रतम् ॥ (१४।२)

क्रतुः सत्यो भार्गवश् च अङ्गिराः सविता द्विजाः । (१५।१)

मृत्युः शतक्रतुर्धीमान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः ॥ (१५।२)

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः । (१६।१)

शततेजाः स्वयंधर्मो नारायण इति श्रुतः ॥ (१६।२)

तरक्षुश्चारुणिर्धीमांस् तथा देवः कृतंजयः । (१७।१)

ऋतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविसत्तमः ॥ (१७।२)

वाचश्रवा मुनिः साक्षात्तथा शुष्मायणिः शुचिः । (१८।१)

तृणबिन्दुर् मुनी रूक्षः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः ॥ (१८।२)

जातूकर्ण्यो हरिः साक्षात्कृष्णद्वैपायनो मुनिः । (१९।१)

व्यासास्त्वेते च शृण्वन्तु कलौ योगेश्वरान् क्रमात् ॥ (१९।२)

असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वान्तरेषु च । (२०।१)

कलौ रुद्रावताराणां व्यासानां किल गौरवात् ॥ (२०।२)

वैवस्वतान्तरे कल्पे वाराहे ये च तान् पुनः । (२१।१)

अवतारान् प्रवक्ष्यामि तथा सर्वान्तरेषु वै ॥ (२१।२)

ऋषय ऊचुः । (२२।१)

मन्वन्तराणि वाराहे वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् । (२२।२)

तथैव चोर्ध्वकल्पेषु सिद्धान्वैवस्वतान्तरे ॥ (२२।३)

रोमहर्षण उवाच । (२३।१)

मनुः स्वायम्भुवस्त्वाद्यस्ततः स्वारोचिषो द्विजाः । (२३।२)

उत्तमस्तामसश्चैव रैवताश्चाक्षुषस् तथा ॥ (२३।३)

वैवस्वतश् च सावर्णिर् धर्मः सावर्णिकः पुनः । (२४।१)

पिशङ्गश्चापिशङ्गाभः शबलो वर्णकस् तथा ॥ (२४।२)

औकारान्ता अकाराद्या मनवः परिकीर्तिताः । (२५।१)

श्वेतः पाण्डुस् तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः ॥ (२५।२)

कृष्णः श्यामस् तथा धूम्रः सुधूम्रश् च द्विजोत्तमाः । (२६।१)

अपिशङ्गः पिशङ्गश् च त्रिवर्णः शबलस् तथा ॥ (२६।२)

कालंधुरस्तु कथिता वर्णतो मनवः शुभाः । (२७।१)

नामतो वर्णतश्चैव वर्णतः पुनरेव च ॥ (२७।२)

स्वरात्मानः समाख्याताश्चान्तरेशाः समासतः । (२८।१)

वैवस्वत ऋकारस्तु मनुः कृष्णः सुरेश्वरः ॥ (२८।२)

सप्तमस्तस्य वक्ष्यामि युगावर्तेषु योगिनः । (२९।१)

समतीतेषु कल्पेषु तथा चानागतेषु वै ॥ (२९।२)

वाराहः साम्प्रतं ज्ञेयः सप्तमान्तरतः क्रमात् । (३०।१)

योगावतारांश् च विभोः शिष्याणां संततिस् तथा ॥ (३०।२)

सम्प्रेक्ष्य सर्वकालेषु तथावर्तेषु योगिनाम् । (३१।१)

आद्ये श्वेतः कलौ रुद्रः सुतारो मदनस् तथा ॥ (३१।२)

सुहोत्रः कङ्कणश्चैव लोकाक्षिर् मुनिसत्तमाः । (३२।१)

जैगीषव्यो महातेजा भगवान् दधिवाहनः ॥ (३२।२)

ऋषभश् च मुनिर्धीमान् उग्रश्चात्रिः सुबालकः । (३३।१)

गौतमश्चाथ भगवान् सर्वदेवनमस्कृतः ॥ (३३।२)

वेदशीर्षश् च गोकर्णो गुहावासी शिखण्डभृत् । (३४।१)

जटामाल्यट्टहासश् च दारुको लाङ्गली तथा ॥ (३४।२)

महाकायमुनिः शूली दण्डी मुण्डीश्वरः स्वयम् । (३५।१)

सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशो जगद्गुरुः ॥ (३५।२)

वैवस्वते ऽन्तरे सम्यक् प्रोक्ता हि परमात्मनः । (३६।१)

योगाचार्यावतारा ये सर्वावर्तेषु सुव्रताः ॥ (३६।२)

व्यासाश्चैवं मुनिश्रेष्ठा द्वापरे द्वापरे त्विमे । (३७।१)

योगेश्वराणां चत्वारः शिष्याः प्रत्येकमव्ययाः ॥ (३७।२)

श्वेतः श्वेतशिखण्डी च श्वेताश्वः श्वेतलोहितः । (३८।१)

दुन्दुभिः शतरूपश् च ऋचीकः केतुमांस् तथा ॥ (३८।२)

विशोकश्च विकेशश् च विपाशः पापनाशनः । (३९।१)

सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः ॥ (३९।२)

सनकश् च सनन्दश् च प्रभुर्यश् च सनातनः । (४०।१)

ऋभुः सनत्कुमारश् च सुधामा विरजास् तथा ॥ (४०।२)

शङ्खपाद् वैरजश्चैव मेघः सारस्वतस् तथा । (४१।१)

सुवाहनो मुनिश्रेष्ठो मेघवाहो महाद्युतिः ॥ (४१।२)

कपिलश्चासुरिश्चैव तथा पञ्चशिखो मुनिः । (४२।१)

वाल्कलश् च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः ॥ (४२।२)

पराशरश् च गर्गश् च भार्गवश्चाङ्गिरास् तथा । (४३।१)

बलबन्धुर् निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः ॥ (४३।२)

लम्बोदरश् च लम्बश्च लम्बाक्षो लम्बकेशकः । (४४।१)

सर्वज्ञः समबुद्धिश् च साध्यः सर्वस्तथैव च ॥ (४४।२)

सुधामा काश्यपश्चैव वासिष्ठो विरजास् तथा । (४५।१)

अत्रिर् देवसदश्चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः । (४५।२)

कुणिश् च कुणिबाहुश् च कुशरीरः कुनेत्रकः ॥ (४५।३)

कश्यपोऽप्युशनाश्चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः । (४६।१)

उतथ्यो वामदेवश् च महायोगो महाबलः ॥ (४६।२)

वाचश्रवाः सुधीकश्च श्यावाश्वश् च यतीश्वरः । (४७।१)

हिरण्यनाभः कौशल्यो लोगाक्षिः कुथुमिस् तथा ॥ (४७।२)

सुमन्तुर्बर्बरी विद्वान् कबन्धः कुशिकंधरः । (४८।१)

प्लक्षो दाल्भ्यायणिश्चैव केतुमान् गोपनस् तथा ॥ (४८।२)

भल्लावी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः । (४९।१)

उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च ॥ (४९।२)

शालिहोत्रो ऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः । (५०।१)

छगलः कुण्डकर्णश् च कुम्भश्चैव प्रवाहकः ॥ (५०।२)

उलूको विद्युतश्चैव मण्डूको ह्याश्वलायनः । (५१।१)

अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च ॥ (५१।२)

कुशिकश्चैव गर्भश् च मित्रः कौरुष्य एव च । (५२।१)

शिष्यास्त्वेते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम् ॥ (५२।२)

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः । (५३।१)

एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः ॥ (५३।२)

शिष्याः प्रशिष्याश्चैतेषां शतशोऽथ सहस्रशः । (५४।१)

प्राप्य पाशुपतं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः ॥ (५४।२)

देवादयः पिशाचान्ताः पशवः परिकीर्तिताः । (५५।१)

तेषां पतित्वात्सर्वेशो भवः पशुपतिः स्मृतः ॥ (५५।२)

तेन प्रणीतो रुद्रेण पशूनां पतिना द्विजाः । (५६।१)

योगः पाशुपतो ज्ञेयः परावरविभूतये ॥ (५६।२)