ऋषय ऊचुः । (१।१)

सूत सुव्यक्तमखिलं कथितं शङ्करस्य तु । (१।२)

सर्वात्मभावं रुद्रस्य स्वरूपं वक्तुमर्हसि ॥ (१।३)

सूत उवाच । (२।१)

भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः साक्षात्तपस् तथा । (२।२)

सत्यलोकश् च पातालं नरकार्णवकोटयः ॥ (२।३)

तारकाग्रहसोमार्का ध्रुवः सप्तर्षयस् तथा । (३।१)

वैमानिकास्तथान्ये च तिष्ठन्त्यस्य प्रसादतः ॥ (३।२)

अनेन निर्मितास्त्वेवं तदात्मानो द्विजर्षभाः । (४।१)

समष्टिरूपः सर्वात्मा संस्थितः सर्वदा शिवः ॥ (४।२)

सर्वात्मानं महात्मानं महादेवं महेश्वरम् । (५।१)

न विजानन्ति संमूढा मायया तस्य मोहिताः ॥ (५।२)

तस्य देवस्य रुद्रस्य शरीरं वै जगत्त्रयम् । (६।१)

तस्मात्प्रणम्य तं वक्ष्ये जगतां निर्णयं शुभम् ॥ (६।२)

पुरा वः कथितं सर्वं मयाण्डस्य यथा कृतिः । (७।१)

भुवनानां स्वरूपं च ब्रह्माण्डे कथयाम्यहम् ॥ (७।२)

पृथिवी चान्तरिक्षं च स्वर्महर्जन एव च । (८।१)

तपः सत्यं च सप्तैते लोकास्त्वण्डोद्भवाः शुभाः ॥ (८।२)

अधस्तादत्र चैतेषां द्विजाः सप्त तलानि तु । (९।१)

महातलादयस्तेषां अधस्तान्नरकाः क्रमात् ॥ (९।२)

महातलं हेमतलं सर्वरत्नोपशोभितम् । (१०।१)

प्रासादैश् च विचित्रैश् च भवस्यायतनैस् तथा ॥ (१०।२)

अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता । (११।१)

नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना ॥ (११।२)

शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम् । (१२।१)

पीतं सुतलमित्युक्तं वितलं विद्रुमप्रभम् ॥ (१२।२)

सितं हि अतलं तच्च तलं यच्च सितेतरम् । (१३।१)

क्ष्मायास्तु यावद्विस्तारो ह्यधस्तेषां च सुव्रताः ॥ (१३।२)

तलानां चैव सर्वेषां तावत्संख्या समाहिता । (१४।१)

सहस्रयोजनं व्योम दशसाहस्रमेव च ॥ (१४।२)

लक्षं सप्तसहस्रं हि तलानां सघनस्य तु । (१५।१)

व्योम्नः प्रमाणं मूलं तु त्रिंशत्साहस्रकेण तु ॥ (१५।२)

सुवर्णेन मुनिश्रेष्ठास् तथा वासुकिना शुभम् । (१६।१)

रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश् च निषेवितम् ॥ (१६।२)

विरोचनहिरण्याक्षनरकाद्यैश् च सेवितम् । (१७।१)

तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम् ॥ (१७।२)

वैनायकादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः । (१८।१)

पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः ॥ (१८।२)

वितलं दानवाद्यैश् च तारकाग्निमुखैस् तथा । (१९।१)

महान्तकाद्यैर् नागैश् च प्रह्लादेनासुरेण च ॥ (१९।२)

वितलं चात्र विख्यातं कम्बलाश्वनिषेवितम् । (२०।१)

महाकुम्भेन वीरेण हयग्रीवेण धीमता ॥ (२०।२)

शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः । (२१।१)

तथान्यैर् विविधैर् वीरैस्तलं चैव सुशोभितम् ॥ (२१।२)

तलेषु तेषु सर्वेषु चाम्बया परमेश्वरः । (२२।१)

स्कन्देन नन्दिना सार्धं गणपैः सर्वतो वृतः ॥ (२२।२)

तलानां चैव सर्वेषामूर्ध्वतः सप्तसप्तमाः । (२३।१)

क्ष्मातलानि धरा चापि सप्तधा कथयामि वः ॥ (२३।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पातालवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (२४।१)