LiPur, 1, 65
Select a line for its word-by-word analysis.
वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण ॥ (१।३)
vaktumarhasi cāsmākaṃ saṃkṣepād romaharṣaṇa ||
अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपाद्द्विजाः । (२।२)
aditiḥ suṣuve putramādityaṃ kaśyapāddvijāḥ |
तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम् ॥ (२।३)
tasyādityasya caivāsīd bhāryā trayam athāparam ||
संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः । (३।१)
saṃjñā rājñī prabhā chāyā putrāṃstāsāṃ vadāmi vaḥ |
संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम् ॥ (३।२)
saṃjñā tvāṣṭrī ca suṣuve sūryānmanumanuttamam ||
प्रभा प्रभातम् आदित्याच्छायां संज्ञाप्यकल्पयत् ॥ (४।२)
prabhā prabhātam ādityācchāyāṃ saṃjñāpyakalpayat ||
छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः । (५।१)
chāyā ca tasmātsuṣuve sāvarṇiṃ bhāskarāddvijāḥ |
ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम् ॥ (५।२)
tataḥ śaniṃ ca tapatīṃ viṣṭiṃ caiva yathākramam ||
छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा । (६।१)
chāyā svaputrābhyadhikaṃ snehaṃ cakre manau tadā |
पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः ॥ (६।२)
pūrvo manurna cakṣāma yamastu krodhamūrchitaḥ ||
छायाशापात् पदं चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् । (८।१)
chāyāśāpāt padaṃ caikaṃ yamasya klinnamuttamam |
रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् । (१२।१)
rūpaṃ tvāṣṭrī svadehāttu chāyākhyāṃ sā tvakalpayat |
कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः । (१३।१)
kālātprayatnato jñātvā chāyāṃ chāyāpatiḥ prabhuḥ |
वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् । (१४।१)
vaḍavā ca tadā tvāṣṭrī saṃjñā tasmāddivākarāt |
सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानां तु भिषग्वरौ ॥ (१४।२)
suṣuve cāśvinau devau devānāṃ tu bhiṣagvarau ||
लिखितो भास्करः पश्चात्संज्ञापित्रा महात्मना । (१५।१)
likhito bhāskaraḥ paścātsaṃjñāpitrā mahātmanā |
विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु ॥ (१५।२)
viṣṇoścakraṃ tu yadghoraṃ maṇḍalādbhāskarasya tu ||
निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् । (१६।१)
nirmame bhagavāṃstvaṣṭā pradhānaṃ divyamāyudham |
रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम् ॥ (१६।२)
rudraprasādācca śubhaṃ sudarśanamiti smṛtam ||
लब्धवान् भगवांश्चक्रं कृष्णः कालाग्निसन्निभम् । (१७।१)
labdhavān bhagavāṃścakraṃ kṛṣṇaḥ kālāgnisannibham |
मनोस्तु प्रथमस्यासन्नव पुत्रास्तु तत्समाः ॥ (१७।२)
manostu prathamasyāsannava putrāstu tatsamāḥ ||
इक्ष्वाकुर् नभगश् चैव धृष्णुः शर्यातिरेव च । (१८।१)
ikṣvākur nabhagaś caiva dhṛṣṇuḥ śaryātireva ca |
नरिष्यन्तश् च वै धीमान् नाभागोऽरिष्ट एव च ॥ (१८।२)
nariṣyantaś ca vai dhīmān nābhāgo'riṣṭa eva ca ||
करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मानवाः स्मृताः । (१९।१)
karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite mānavāḥ smṛtāḥ |
इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा ॥ (१९।२)
ilā jyeṣṭhā variṣṭhā ca puṃstvaṃ prāpa ca yā purā ||
सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता त्विला पुरा । (२०।१)
sudyumna iti vikhyātā puṃstvaṃ prāptā tvilā purā |
मित्रावरुणयोस्त्वत्र प्रसादान्मुनिपुङ्गवाः ॥ (२०।२)
mitrāvaruṇayostvatra prasādānmunipuṅgavāḥ ||
पुनः शरवणं प्राप्य स्त्रीत्वं प्राप्तो भवाज्ञया । (२१।१)
punaḥ śaravaṇaṃ prāpya strītvaṃ prāpto bhavājñayā |
सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोमवंशप्रवृद्धये ॥ (२१।२)
sudyumno mānavaḥ śrīmān somavaṃśapravṛddhaye ||
इला किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते ॥ (२२।२)
ilā kiṃpuruṣatve ca sudyumna iti cocyate ||
मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः । (२३।१)
māsamekaṃ pumānvīraḥ strītvaṃ māsamabhūtpunaḥ |
सोमपुत्राद्बुधाच्चापि ऐलो जज्ञे पुरूरवाः ॥ (२४।२)
somaputrādbudhāccāpi ailo jajñe purūravāḥ ||
सोमवंशाग्रजो धीमान्भवभक्तः प्रतापवान् । (२५।१)
somavaṃśāgrajo dhīmānbhavabhaktaḥ pratāpavān |
इक्ष्वाकोर्वंशविस्तारं पश्चाद्वक्ष्ये तपोधनाः ॥ (२५।२)
ikṣvākorvaṃśavistāraṃ paścādvakṣye tapodhanāḥ ||
पुत्रत्रयमभूत्तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः । (२६।१)
putratrayamabhūttasya sudyumnasya dvijottamāḥ |
उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम् । (२७।१)
utkalasyotkalaṃ rāṣṭraṃ vinatāśvasya paścimam |
सुराणां संस्थितिर्यस्यां पितॄणां च सदा स्थितिः । (२८।१)
surāṇāṃ saṃsthitiryasyāṃ pitṝṇāṃ ca sadā sthitiḥ |
इक्ष्वाकुज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान् ॥ (२८।२)
ikṣvākujyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān ||
कन्याभावाच्च सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् । (२९।१)
kanyābhāvācca sudyumno naiva bhāgamavāptavān |
वसिष्ठवचनात् त्वासीत् प्रतिष्ठाने महाद्युतिः ॥ (२९।२)
vasiṣṭhavacanāt tvāsīt pratiṣṭhāne mahādyutiḥ ||
प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः । (३०।१)
pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya mahātmanaḥ |
तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः ॥ (३०।२)
tatpurūravase prādādrājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ ||
मानवेयो महाभागः स्त्रीपुंसोर्लक्षणान्वितः । (३१।१)
mānaveyo mahābhāgaḥ strīpuṃsorlakṣaṇānvitaḥ |
इक्ष्वाकोरभवद्वीरो विकुक्षिर्धर्मवित्तमः ॥ (३१।२)
ikṣvākorabhavadvīro vikukṣirdharmavittamaḥ ||
ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्दश पञ्च च तत्सुताः । (३२।१)
jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīddaśa pañca ca tatsutāḥ |
अभूज्ज्येष्ठः ककुत्स्थश् च ककुत्स्थात्तु सुयोधनः ॥ (३२।२)
abhūjjyeṣṭhaḥ kakutsthaś ca kakutsthāttu suyodhanaḥ ||
ततः पृथुर्मुनिश्रेष्ठा विश्वकः पार्थिवस् तथा । (३३।१)
tataḥ pṛthurmuniśreṣṭhā viśvakaḥ pārthivas tathā |
विश्वकस्यार्द्रको धीमान्युवनाश्वस्तु तत्सुतः ॥ (३३।२)
viśvakasyārdrako dhīmānyuvanāśvastu tatsutaḥ ||
निर्मिता येन शाबस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः ॥ (३४।२)
nirmitā yena śābastī gauḍadeśe dvijottamāḥ ||
वंशाच्च बृहदश्वोऽभूत् कुवलाश्वस्तु तत्सुतः । (३५।१)
vaṃśācca bṛhadaśvo'bhūt kuvalāśvastu tatsutaḥ |
धुन्धुमारत्वमापन्नो धुन्धुं हत्वा महाबलम् ॥ (३५।२)
dhundhumāratvamāpanno dhundhuṃ hatvā mahābalam ||
धुन्धुमारस्य तनयास्त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः । (३६।१)
dhundhumārasya tanayāstrayastrailokyaviśrutāḥ |
दृढाश्वश्चैव चण्डाश्वः कपिलाश्वश् च ते स्मृताः ॥ (३६।२)
dṛḍhāśvaścaiva caṇḍāśvaḥ kapilāśvaś ca te smṛtāḥ ||
दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य वै सुतः । (३७।१)
dṛḍhāśvasya pramodastu haryaśvastasya vai sutaḥ |
हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु संहताश्वस्तु तत्सुतः ॥ (३७।२)
haryaśvasya nikumbhastu saṃhatāśvastu tatsutaḥ ||
कृशाश्वोऽथ रणाश्वश् च संहताश्वात्मजावुभौ । (३८।१)
kṛśāśvo'tha raṇāśvaś ca saṃhatāśvātmajāvubhau |
युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः ॥ (३८।२)
yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā tasya vai sutaḥ ||
मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूद् अम्बरीषश् च वीर्यवान् । (३९।१)
māndhātuḥ purukutso 'bhūd ambarīṣaś ca vīryavān |
मुचुकुन्दश् च पुण्यात्मा त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः ॥ (३९।२)
mucukundaś ca puṇyātmā trayastrailokyaviśrutāḥ ||
हरितो युवनाश्वस्य हरितास्तु यतः स्मृताः ॥ (४०।२)
harito yuvanāśvasya haritāstu yataḥ smṛtāḥ ||
एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेता द्विजातयः । (४१।१)
ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetā dvijātayaḥ |
पुरुकुत्सस्य दायादस् त्रसद्दस्युर् महायशाः ॥ (४१।२)
purukutsasya dāyādas trasaddasyur mahāyaśāḥ ||
नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिस्तस्य चात्मजः । (४२।१)
narmadāyāṃ samutpannaḥ sambhūtistasya cātmajaḥ |
विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः ॥ (४२।२)
viṣṇuvṛddhaḥ sutastasya viṣṇuvṛddhā yataḥ smṛtāḥ ||
एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेताः समाश्रिताः । (४३।१)
ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetāḥ samāśritāḥ |
रावणेन हतो यो ऽसौ त्रैलोक्यविजये द्विजाः । (४४।१)
rāvaṇena hato yo 'sau trailokyavijaye dvijāḥ |
बृहदश्वो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः ॥ (४४।२)
bṛhadaśvo 'naraṇyasya haryaśvastasya cātmajaḥ ||
हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः । (४५।१)
haryaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe vasumanā nṛpaḥ |
तस्य पुत्रोऽभवद्राजा त्रिधन्वा भवभावितः ॥ (४५।२)
tasya putro'bhavadrājā tridhanvā bhavabhāvitaḥ ||
प्रसादाद् ब्रह्मसूनोर् वैतण्डिनः प्राप्य शिष्यताम् । (४६।१)
prasādād brahmasūnor vaitaṇḍinaḥ prāpya śiṣyatām |
गणैश्वर्यमनुप्राप्तो भवभक्तः प्रतापवान् । (४७।१)
gaṇaiśvaryamanuprāpto bhavabhaktaḥ pratāpavān |
कथं चैवाश्वमेधं वै करोमीति विचिन्तयन् ॥ (४७।२)
kathaṃ caivāśvamedhaṃ vai karomīti vicintayan ||
धनहीनश् च धर्मात्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम् । (४८।१)
dhanahīnaś ca dharmātmā dṛṣṭavān brahmaṇaḥ sutam |
तण्डिसंज्ञं द्विजं तस्माल्लब्धवान्द्विजसत्तमाः ॥ (४८।२)
taṇḍisaṃjñaṃ dvijaṃ tasmāllabdhavāndvijasattamāḥ ||
नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा । (४९।१)
nāmnāṃ sahasraṃ rudrasya brahmaṇā kathitaṃ purā |
तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिर्महेश्वरम् ॥ (४९।२)
tena nāmnāṃ sahasreṇa stutvā taṇḍirmaheśvaram ||
लब्धवान्गाणपत्यं च ब्रह्मयोनिर्द्विजोत्तमः । (५०।१)
labdhavāngāṇapatyaṃ ca brahmayonirdvijottamaḥ |
ततस्तस्मान्नृपो लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा ॥ (५०।२)
tatastasmānnṛpo labdhvā taṇḍinā kathitaṃ purā ||
नाम्नां सहस्रं जप्त्वा वै गाणपत्यमवाप्तवान् । (५१।१)
nāmnāṃ sahasraṃ japtvā vai gāṇapatyamavāptavān |
नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ताण्डिना ब्रह्मयोनिना ॥ (५१।३)
nāmnāṃ sahasraṃ rudrasya tāṇḍinā brahmayoninā ||
नाम्नां सहस्रं विप्राणां वक्तुम् अर्हसि शोभनम् ॥ (५२।२)
nāmnāṃ sahasraṃ viprāṇāṃ vaktum arhasi śobhanam ||
अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शृणुत सुव्रताः ॥ (५३।३)
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śṛṇuta suvratāḥ ||
यज्जप्त्वा तु मुनिश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान् । (५४।१)
yajjaptvā tu muniśreṣṭhā gāṇapatyamavāptavān |
ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः ॥ (५४।२)
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhānuḥ pravaro varado varaḥ ||
सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः । (५५।१)
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ |
जटी दण्डी शिखण्डी च सर्वगः सर्वभावनः ॥ (५५।२)
jaṭī daṇḍī śikhaṇḍī ca sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ ||
हरिश् च हरिणाक्षश् च सर्वभूतहरः स्मृतः । (५६।१)
hariś ca hariṇākṣaś ca sarvabhūtaharaḥ smṛtaḥ |
प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च शान्तात्मा शाश्वतो ध्रुवः ॥ (५६।२)
pravṛttiś ca nivṛttiś ca śāntātmā śāśvato dhruvaḥ ||
उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नः सर्वलोकः प्रजापतिः । (५८।१)
unmattaveṣaḥ pracchannaḥ sarvalokaḥ prajāpatiḥ |
लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा प्रसादो ऽभयदो विभुः ॥ (५९।२)
lokapālo 'ntarhitātmā prasādo 'bhayado vibhuḥ ||
स्वयंभूः सर्वकर्मा च आदिरादिकरो निधिः ॥ (६०।२)
svayaṃbhūḥ sarvakarmā ca ādirādikaro nidhiḥ ||
सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः । (६१।१)
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ |
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्मतः ॥ (६१।२)
candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirmataḥ ||
संवत्सरः कृतीमन्त्रः प्राणायामः परंतपः । (६३।१)
saṃvatsaraḥ kṛtīmantraḥ prāṇāyāmaḥ paraṃtapaḥ |
विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलाग्रणीः । (६५।१)
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balāgraṇīḥ |
मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः । (६६।१)
mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ |
शरी शतघ्नी खड्गी च पट्टिशी चायुधी महान् । (६७।१)
śarī śataghnī khaḍgī ca paṭṭiśī cāyudhī mahān |
उष्णीषी च सुवक्त्रश् च उदग्रो विनतस् तथा । (६८।१)
uṣṇīṣī ca suvaktraś ca udagro vinatas tathā |
दीर्घश् च हरिकेशश् च सुतीर्थः कृष्ण एव च ॥ (६८।२)
dīrghaś ca harikeśaś ca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca ||
शृगालरूपः सर्वार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः । (६९।१)
śṛgālarūpaḥ sarvārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ |
ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्गी च ऊर्ध्वशायी नभस्तलः । (७०।१)
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅgī ca ūrdhvaśāyī nabhastalaḥ |
त्रिजटी चीरवासाश् च रुद्रः सेनापतिर् विभुः ॥ (७०।२)
trijaṭī cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ ||
अहोरात्रं च नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः । (७१।१)
ahorātraṃ ca naktaṃ ca tigmamanyuḥ suvarcasaḥ |
नृत्यप्रियो नित्यनृत्यो नर्तनः सर्वसाधकः । (७४।१)
nṛtyapriyo nityanṛtyo nartanaḥ sarvasādhakaḥ |
न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो विश्वकर्मा च विश्वभुक् ॥ (७८।२)
nyagrodharūpo nyagrodho viśvakarmā ca viśvabhuk ||
तीक्ष्णोपायश् च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् । (७९।१)
tīkṣṇopāyaś ca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit |
विष्णुः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः ॥ (७९।२)
viṣṇuḥ prasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ ||
ज्योतिषामयनं सिद्धिः संधिर्विग्रह एव च । (८१।१)
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ saṃdhirvigraha eva ca |
खड्गी शङ्खी जटी ज्वाली खचरो द्युचरो बली ॥ (८१।२)
khaḍgī śaṅkhī jaṭī jvālī khacaro dyucaro balī ||
नक्षत्रविग्रहो भावो निभावः सर्वतोमुखः ॥ (८२।२)
nakṣatravigraho bhāvo nibhāvaḥ sarvatomukhaḥ ||
वृक्षः श्रीमालकर्मा च सर्वबन्धविमोचनः ॥ (८५।२)
vṛkṣaḥ śrīmālakarmā ca sarvabandhavimocanaḥ ||
बन्धनस्तु सुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः । (८६।१)
bandhanastu surendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ |
प्रस्कन्दो ऽप्यविभावश् च तुल्यो यज्ञविभागवित् । (८७।१)
praskando 'pyavibhāvaś ca tulyo yajñavibhāgavit |
भिक्षुश् च भिक्षुरूपी च रौद्ररूपः सुरूपवान् । (८९।१)
bhikṣuś ca bhikṣurūpī ca raudrarūpaḥ surūpavān |
मुनिरात्मा मुनिर् लोकः सभाग्यश् च सहस्रभुक् । (९१।१)
munirātmā munir lokaḥ sabhāgyaś ca sahasrabhuk |
सिद्धियोगापहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः । (९३।१)
siddhiyogāpahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ |
अक्षुण्णः क्षुण्णरूपश् च वृषणो मृदुर् अव्ययः ॥ (९३।२)
akṣuṇṇaḥ kṣuṇṇarūpaś ca vṛṣaṇo mṛdur avyayaḥ ||
चक्रहस्तस्तु विष्टम्भी मूलस्तम्भन एव च ॥ (९४।२)
cakrahastastu viṣṭambhī mūlastambhana eva ca ||
निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर् नन्दिकरो हरः । (९७।१)
nimittastho nimittaṃ ca nandir nandikaro haraḥ |
नन्दीश्वरः सुनन्दी च नन्दनो विषमर्दनः ॥ (९७।२)
nandīśvaraḥ sunandī ca nandano viṣamardanaḥ ||
लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षः कालाध्यक्षो युगावहः । (९९।१)
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣaḥ kālādhyakṣo yugāvahaḥ |
बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अध्यात्मानुगतो बलः ॥ (९९।२)
bījādhyakṣo bījakartā adhyātmānugato balaḥ ||
दम्भो दम्भकरो दाता वंशो वंशकरः कलिः ॥ (१००।२)
dambho dambhakaro dātā vaṃśo vaṃśakaraḥ kaliḥ ||
अक्षरं परमं ब्रह्म बलवाञ्छुक्त एव च ॥ (१०१।२)
akṣaraṃ paramaṃ brahma balavāñchukta eva ca ||
नित्यो ह्यनीशः शुद्धात्मा शुद्धो मानो गतिर्हविः । (१०२।१)
nityo hyanīśaḥ śuddhātmā śuddho māno gatirhaviḥ |
प्रासादस्तु बलो दर्पो दर्पणो हव्य इन्द्रजित् ॥ (१०२।२)
prāsādastu balo darpo darpaṇo havya indrajit ||
वेदकारः सूत्रकारो विद्वांश् च परमर्दनः । (१०३।१)
vedakāraḥ sūtrakāro vidvāṃś ca paramardanaḥ |
अग्निज्वालो महाज्वालः परिधूम्रावृतो रविः । (१०४।१)
agnijvālo mahājvālaḥ paridhūmrāvṛto raviḥ |
धिषणः शङ्करो नित्यो वर्चस्वी धूम्रलोचनः ॥ (१०४।२)
dhiṣaṇaḥ śaṅkaro nityo varcasvī dhūmralocanaḥ ||
नीलस् तथाङ्गलुप्तश् च शोभनो नरविग्रहः । (१०५।१)
nīlas tathāṅgaluptaś ca śobhano naravigrahaḥ |
स्वस्ति स्वस्तिस्वभावश् च भोगी भोगकरो लघुः ॥ (१०५।२)
svasti svastisvabhāvaś ca bhogī bhogakaro laghuḥ ||
उत्सङ्गश् च महाङ्गश् च महागर्भः प्रतापवान् । (१०६।१)
utsaṅgaś ca mahāṅgaś ca mahāgarbhaḥ pratāpavān |
कृष्णवर्णः सुवर्णश् च इन्द्रियः सर्ववर्णिकः ॥ (१०६।२)
kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaś ca indriyaḥ sarvavarṇikaḥ ||
महास्कन्धो महाकर्णो महोष्ठश् च महाहनुः । (१०८।१)
mahāskandho mahākarṇo mahoṣṭhaś ca mahāhanuḥ |
महानासो महाकण्ठो महाग्रीवः श्मशानवान् ॥ (१०८।२)
mahānāso mahākaṇṭho mahāgrīvaḥ śmaśānavān ||
लम्बितोष्ठश् च निष्ठश् च महामायः पयोनिधिः ॥ (१०९।२)
lambitoṣṭhaś ca niṣṭhaś ca mahāmāyaḥ payonidhiḥ ||
महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः । (११०।१)
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ |
असपत्नः प्रसादश् च प्रत्ययो गीतसाधकः । (१११।१)
asapatnaḥ prasādaś ca pratyayo gītasādhakaḥ |
प्रस्वेदनो ऽस्वेदनश् च आदिकश् च महामुनिः ॥ (१११।२)
prasvedano 'svedanaś ca ādikaś ca mahāmuniḥ ||
अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रोर्जितेक्षणः । (११३।१)
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrorjitekṣaṇaḥ |
यजुः पादभुजो गुह्यः प्रकाशौजास्तथैव च ॥ (११३।२)
yajuḥ pādabhujo guhyaḥ prakāśaujāstathaiva ca ||
अमोघार्थप्रसादश् च अन्तर्भाव्यः सुदर्शनः । (११४।१)
amoghārthaprasādaś ca antarbhāvyaḥ sudarśanaḥ |
उपहारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनस्थितः ॥ (११४।२)
upahāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanasthitaḥ ||
नाभिर् नन्दिकरो हर्म्यः पुष्करः स्थपतिः स्थितः । (११५।१)
nābhir nandikaro harmyaḥ puṣkaraḥ sthapatiḥ sthitaḥ |
सर्वशास्त्रो धनश्चाद्यो यज्ञो यज्वा समाहितः ॥ (११५।२)
sarvaśāstro dhanaścādyo yajño yajvā samāhitaḥ ||
भस्मशायी भस्मगोप्ता भस्मभूततनुर्गणः । (११७।१)
bhasmaśāyī bhasmagoptā bhasmabhūtatanurgaṇaḥ |
आगमश् च विलोपश् च महात्मा सर्वपूजितः ॥ (११७।२)
āgamaś ca vilopaś ca mahātmā sarvapūjitaḥ ||
शुक्लः स्त्रीरूपसम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः । (११८।१)
śuklaḥ strīrūpasampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ |
आश्रमस्थः कपोतस्थो विश्वकर्मा पतिर्विराट् ॥ (११८।२)
āśramasthaḥ kapotastho viśvakarmā patirvirāṭ ||
विशालशाखस् ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चितः । (११९।१)
viśālaśākhas tāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścitaḥ |
गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यो ह्यविज्ञेयः सुशारदः । (१२०।१)
gandharvo hyaditistārkṣyo hyavijñeyaḥ suśāradaḥ |
परश्वधायुधो देवो ह्यर्थकारी सुबान्धवः ॥ (१२०।२)
paraśvadhāyudho devo hyarthakārī subāndhavaḥ ||
उग्रो वंशकरो वंशो वंशवादी ह्यनिन्दितः ॥ (१२१।२)
ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśavādī hyaninditaḥ ||
सर्वाङ्गरूपी मायावी सुहृदो ह्यनिलो बलः । (१२२।१)
sarvāṅgarūpī māyāvī suhṛdo hyanilo balaḥ |
राक्षसघ्नो ऽथ कामारिर्महादंष्ट्रो महायुधः । (१२३।१)
rākṣasaghno 'tha kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ |
लम्बितो लम्बितोष्ठश् च लम्बहस्तो वरप्रदः ॥ (१२३।२)
lambito lambitoṣṭhaś ca lambahasto varapradaḥ ||
बाहुस्त्वनिन्दितः सर्वः शङ्करोऽथाप्यकोपनः । (१२४।१)
bāhustvaninditaḥ sarvaḥ śaṅkaro'thāpyakopanaḥ |
अहिर्बुध्न्यो निरृतिश् च चेकितानो हली तथा । (१२५।१)
ahirbudhnyo nirṛtiś ca cekitāno halī tathā |
धन्वन्तरिर्धूमकेतुः सूर्यो वैश्रवणस् तथा । (१२६।१)
dhanvantarirdhūmaketuḥ sūryo vaiśravaṇas tathā |
धाता विष्णुश् च शक्रश् च मित्रस्त्वष्टा धरो ध्रुवः ॥ (१२६।२)
dhātā viṣṇuś ca śakraś ca mitrastvaṣṭā dharo dhruvaḥ ||
प्रभासः पर्वतो वायुरर्यमा सविता रविः । (१२७।१)
prabhāsaḥ parvato vāyuraryamā savitā raviḥ |
धृतिश्चैव विधाता च मान्धाता भूतभावनः ॥ (१२७।२)
dhṛtiścaiva vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ ||
नीरस्तीर्थश् च भीमश् च सर्वकर्मा गुणोद्वहः । (१२८।१)
nīrastīrthaś ca bhīmaś ca sarvakarmā guṇodvahaḥ |
पद्मगर्भो महागर्भश्चन्द्रवक्त्रो नभो ऽनघः ॥ (१२८।२)
padmagarbho mahāgarbhaścandravaktro nabho 'naghaḥ ||
बलवांश्चोपशान्तश् च पुराणः पुण्यकृत्तमः । (१२९।१)
balavāṃścopaśāntaś ca purāṇaḥ puṇyakṛttamaḥ |
क्रूरकर्ता क्रूरवासी तनुरात्मा महौषधः ॥ (१२९।२)
krūrakartā krūravāsī tanurātmā mahauṣadhaḥ ||
सर्वाशयः सर्वचारी प्राणेशः प्राणिनां पतिः । (१३०।१)
sarvāśayaḥ sarvacārī prāṇeśaḥ prāṇināṃ patiḥ |
देवदेवः सुखोत्सिक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ॥ (१३०।२)
devadevaḥ sukhotsiktaḥ sadasatsarvaratnavit ||
प्राणेशो बन्धकी वृक्षो नकुलश् चाद्रिकस् तथा । (१३२।१)
prāṇeśo bandhakī vṛkṣo nakulaś cādrikas tathā |
ह्रस्वग्रीवो महाजानुर् अलोलश् च महौषधिः ॥ (१३२।२)
hrasvagrīvo mahājānur alolaś ca mahauṣadhiḥ ||
सिद्धान्तकारी सिद्धार्थश्छन्दो व्याकरणोद्भवः । (१३३।१)
siddhāntakārī siddhārthaśchando vyākaraṇodbhavaḥ |
सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहास्यः सिंहवाहनः ॥ (१३३।२)
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhāsyaḥ siṃhavāhanaḥ ||
प्रभावात्मा जगत्कालः कालः कम्पी तरुस्तनुः । (१३४।१)
prabhāvātmā jagatkālaḥ kālaḥ kampī tarustanuḥ |
सारङ्गो भूतचक्राङ्कः केतुमाली सुवेधकः ॥ (१३४।२)
sāraṅgo bhūtacakrāṅkaḥ ketumālī suvedhakaḥ ||
वसुभृत् सर्वभूतात्मा निश्चलः सुविदुर् बुधः ॥ (१३५।२)
vasubhṛt sarvabhūtātmā niścalaḥ suvidur budhaḥ ||
असुहृत्सर्वभूतानां निश्चलश्चलविद्बुधः । (१३६।१)
asuhṛtsarvabhūtānāṃ niścalaścalavidbudhaḥ |
अमोघः संयमो हृष्टो भोजनः प्राणधारणः ॥ (१३६।२)
amoghaḥ saṃyamo hṛṣṭo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ ||
धृतिमान्मतिमांस्त्र्यक्षः सुकृतस्तु युधांपतिः । (१३७।१)
dhṛtimānmatimāṃstryakṣaḥ sukṛtastu yudhāṃpatiḥ |
हिरण्यबाहुश् च तथा गुहावासः प्रवेशनः । (१३८।१)
hiraṇyabāhuś ca tathā guhāvāsaḥ praveśanaḥ |
महामना महाकामश् चित्तकामो जितेन्द्रियः ॥ (१३८।२)
mahāmanā mahākāmaś cittakāmo jitendriyaḥ ||
गान्धारश् च सुरापश् च तापकर्मरतो हितः । (१३९।१)
gāndhāraś ca surāpaś ca tāpakarmarato hitaḥ |
संयोगी वर्धनो वृद्धो गणिको ऽथ गणाधिपः ॥ (१४१।२)
saṃyogī vardhano vṛddho gaṇiko 'tha gaṇādhipaḥ ||
नित्यो धाता सहायश् च देवासुरपतिः पतिः । (१४२।१)
nityo dhātā sahāyaś ca devāsurapatiḥ patiḥ |
युक्तश् च युक्तबाहुश् च सुदेवोऽपि सुपर्वणः ॥ (१४२।२)
yuktaś ca yuktabāhuś ca sudevo'pi suparvaṇaḥ ||
आषाढश् च सुषाढश् च स्कन्धदो हरितो हरः । (१४३।१)
āṣāḍhaś ca suṣāḍhaś ca skandhado harito haraḥ |
वपुरावर्तमानो ऽन्यो वपुःश्रेष्ठो महावपुः ॥ (१४३।२)
vapurāvartamāno 'nyo vapuḥśreṣṭho mahāvapuḥ ||
साम्नायोऽथ महाम्नायस्तीर्थदेवो महायशाः । (१४५।१)
sāmnāyo'tha mahāmnāyastīrthadevo mahāyaśāḥ |
निर्जीवो जीवनो मन्त्रः सुभगो बहुकर्कशः ॥ (१४५।२)
nirjīvo jīvano mantraḥ subhago bahukarkaśaḥ ||
रत्नभूतो ऽथ रत्नाङ्गो महार्णवनिपातवित् । (१४६।१)
ratnabhūto 'tha ratnāṅgo mahārṇavanipātavit |
मूलं विशालो ह्यमृतं व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः ॥ (१४६।२)
mūlaṃ viśālo hyamṛtaṃ vyaktāvyaktastaponidhiḥ ||
न्यायो निर्वापणो ऽपादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥ (१४८।२)
nyāyo nirvāpaṇo 'pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ ||
विस्तारो लवणः कूपः कुसुमाङ्गः फलोदयः ॥ (१४९।२)
vistāro lavaṇaḥ kūpaḥ kusumāṅgaḥ phalodayaḥ ||
इन्दुर्विसर्गः सुमुखः शूरः सर्वायुधः सहः ॥ (१५०।२)
indurvisargaḥ sumukhaḥ śūraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ ||
निवेदनः सुधाजातः स्वर्गद्वारो महाधनुः । (१५१।१)
nivedanaḥ sudhājātaḥ svargadvāro mahādhanuḥ |
गिरावासो विसर्गश् च सर्वलक्षणलक्षवित् ॥ (१५१।२)
girāvāso visargaś ca sarvalakṣaṇalakṣavit ||
यन्त्रतन्त्रसुविख्यातो लोकः सर्वाश्रयो मृदुः ॥ (१५३।२)
yantratantrasuvikhyāto lokaḥ sarvāśrayo mṛduḥ ||
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः । (१५४।१)
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ |
वार्यक्षः ककुभो वज्री दीप्ततेजाः सहस्रपात् ॥ (१५४।२)
vāryakṣaḥ kakubho vajrī dīptatejāḥ sahasrapāt ||
सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः । (१५५।१)
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ |
सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् ॥ (१५५।२)
sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt ||
पवित्रं त्रिमधुर्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः । (१५६।१)
pavitraṃ trimadhurmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ |
ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नः शतपाशधृक् ॥ (१५६।२)
brahmadaṇḍavinirmātā śataghnaḥ śatapāśadhṛk ||
कला काष्ठा लवो मात्रा मुहूर्तो ऽहः क्षपा क्षणः । (१५७।१)
kalā kāṣṭhā lavo mātrā muhūrto 'haḥ kṣapā kṣaṇaḥ |
विश्वक्षेत्रप्रदो बीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्मुखः ॥ (१५७।२)
viśvakṣetraprado bījaṃ liṅgamādyastu nirmukhaḥ ||
सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः । (१५८।१)
sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ |
स्वर्गद्वारं मोक्षद्वारं प्रजाद्वारं त्रिविष्टपः ॥ (१५८।२)
svargadvāraṃ mokṣadvāraṃ prajādvāraṃ triviṣṭapaḥ ||
निर्वाणं हृदयश्चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः । (१५९।१)
nirvāṇaṃ hṛdayaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ |
सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मा स्वयम्भवः ॥ (१६२।२)
sarvadevamayo 'cintyo devatātmā svayambhavaḥ ||
उद्गतस्त्रिक्रमो वैद्यो वरदो ऽवरजो ऽम्बरः । (१६३।१)
udgatastrikramo vaidyo varado 'varajo 'mbaraḥ |
इज्यो हस्ती तथा व्याघ्रो देवसिंहो महर्षभः ॥ (१६३।२)
ijyo hastī tathā vyāghro devasiṃho maharṣabhaḥ ||
विबुधाग्र्यः सुरः श्रेष्ठः स्वर्गदेवस्तथोत्तमः । (१६४।१)
vibudhāgryaḥ suraḥ śreṣṭhaḥ svargadevastathottamaḥ |
संयुक्तः शोभनो वक्ता आशानां प्रभवो ऽव्ययः ॥ (१६४।२)
saṃyuktaḥ śobhano vaktā āśānāṃ prabhavo 'vyayaḥ ||
गुरुः कान्तो निजः सर्गः पवित्रः सर्ववाहनः । (१६५।१)
guruḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraḥ sarvavāhanaḥ |
शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः ॥ (१६५।२)
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ ||
ललाटाक्षो विश्वदेहो हरिणो ब्रह्मवर्चसः ॥ (१६६।२)
lalāṭākṣo viśvadeho hariṇo brahmavarcasaḥ ||
स्थावराणां पतिश्चैव नियतेन्द्रियवर्तनः । (१६७।१)
sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyatendriyavartanaḥ |
सिद्धार्थः सर्वभूतार्थो ऽचिन्त्यः सत्यः शुचिव्रतः ॥ (१६७।२)
siddhārthaḥ sarvabhūtārtho 'cintyaḥ satyaḥ śucivrataḥ ||
व्रताधिपः परं ब्रह्म मुक्तानां परमा गतिः । (१६८।१)
vratādhipaḥ paraṃ brahma muktānāṃ paramā gatiḥ |
विमुक्तो मुक्तकेशश् च श्रीमाञ्छ्रीवर्धनो जगत् ॥ (१६८।२)
vimukto muktakeśaś ca śrīmāñchrīvardhano jagat ||
यथाप्रधानं भगवान् इति भक्त्या स्तुतो मया । (१६९।१)
yathāpradhānaṃ bhagavān iti bhaktyā stuto mayā |
भक्तिमेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः ॥ (१६९।२)
bhaktimevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ ||
ततो ह्यनुज्ञां प्राप्यैवं स्तुतो भक्तिमतां गतिः । (१७०।१)
tato hyanujñāṃ prāpyaivaṃ stuto bhaktimatāṃ gatiḥ |
तस्माल्लब्ध्वा स्तवं शंभोर्नृपस्त्रैलोक्यविश्रुतः ॥ (१७०।२)
tasmāllabdhvā stavaṃ śaṃbhornṛpastrailokyaviśrutaḥ ||
अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य महायशाः । (१७१।१)
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpya mahāyaśāḥ |
गणाधिपत्यं सम्प्राप्तस् तण्डिनस्तेजसा प्रभोः ॥ (१७१।२)
gaṇādhipatyaṃ samprāptas taṇḍinastejasā prabhoḥ ||
यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद्ब्राह्मणानपि । (१७२।१)
yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi śrāvayedbrāhmaṇānapi |
अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति वै द्विजाः ॥ (१७२।२)
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti vai dvijāḥ ||
ब्रह्मघ्नश् च सुरापश् च स्तेयी च गुरुतल्पगः । (१७३।१)
brahmaghnaś ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ |
संवत्सरं क्रमाज्जप्त्वा त्रिसंध्यं शङ्कराश्रमे ॥ (१७४।२)
saṃvatsaraṃ kramājjaptvā trisaṃdhyaṃ śaṅkarāśrame ||
देवम् इष्ट्वा त्रिसंध्यं च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (१७५।१)
devam iṣṭvā trisaṃdhyaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे रुद्रसहस्रनामकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (१७६।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge rudrasahasranāmakathanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.