LiPur, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते । (१।२)
aliṅgo liṅgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṅgamucyate |
अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम् ॥ (१।३)
aliṅgaḥ śiva ityukto liṅgaṃ śaivamiti smṛtam ||
प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् । (२।१)
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhurliṅgamuttamam |
गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम् ॥ (२।२)
gandhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśādivarjitam ||
गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम् ॥ (३।२)
gandhavarṇarasairyuktaṃ śabdasparśādilakṣaṇam ||
जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः । (४।१)
jagadyoniṃ mahābhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ dvijottamāḥ |
विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम् ॥ (४।२)
vigraho jagatāṃ liṅgam aliṅgād abhavatsvayam ||
तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् । (६।१)
tebhyaḥ pradhānadevānāṃ trayamāsīcchivātmakam |
एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु । (७।१)
ekenaiva hṛtaṃ viśvaṃ vyāptaṃ tvevaṃ śivena tu |
अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः ॥ (७।२)
aliṅgaṃ caiva liṅgaṃ ca liṅgāliṅgāni mūrtayaḥ ||
यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् । (८।१)
yathāvatkathitāścaiva tasmādbrahma svayaṃ jagat |
बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते । (९।१)
bījaṃ yoniś ca nirbījaṃ nirbījo bījamucyate |
बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह ॥ (९।२)
bījayonipradhānānām ātmākhyā vartate tviha ||
परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः । (१०।१)
paramātmā munirbrahma nityabuddhasvabhāvataḥ |
विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते ॥ (१०।२)
viśuddho 'yaṃ tathā rudraḥ purāṇe śiva ucyate ||
शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः । (११।१)
śivena dṛṣṭā prakṛtiḥ śaivī samabhavaddvijāḥ |
सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः ॥ (११।२)
sargādau sā guṇairyuktā purāvyaktā svabhāvataḥ ||
अव्यक्तादिविशेषान्तं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् । (१२।१)
avyaktādiviśeṣāntaṃ viśvaṃ tasyāḥ samucchritam |
विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता ॥ (१२।२)
viśvadhātrī tvajākhyā ca śaivī sā prakṛtiḥ smṛtā ||
तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां बहुप्रजाम् । (१३।१)
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ bahuprajām |
तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च । (१४।१)
tāmevājāmajo 'nyastu bhuktabhogāṃ jahāti ca |
प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च । (१५।१)
prādurbabhūva sa mahān puruṣādhiṣṭhitasya ca |
अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस् त्रिभिः ॥ (१५।२)
ajājñayā pradhānasya sargakāle guṇais tribhiḥ ||
सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् । (१६।१)
sisṛkṣayā codyamānaḥ praviśyāvyaktamavyayam |
व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्मनाधिष्ठितो महान् ॥ (१६।२)
vyaktasṛṣṭiṃ vikurute cātmanādhiṣṭhito mahān ||
महतस् त्रिगुणस् तस्माद् अहंकारो रजोऽधिकः ॥ (१७।२)
mahatas triguṇas tasmād ahaṃkāro rajo'dhikaḥ ||
अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्माद् आकाशमव्ययम् । (१९।१)
ahaṃkārācchabdamātraṃ tasmād ākāśamavyayam |
सशब्दम् आवृणोत् पश्चाद् आकाशं शब्दकारणम् ॥ (१९।२)
saśabdam āvṛṇot paścād ākāśaṃ śabdakāraṇam ||
तन्मात्राद्भूतसर्गश् च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः । (२०।१)
tanmātrādbhūtasargaś ca dvijāstvevaṃ prakīrtitaḥ |
स्पर्शमात्रं तथाकाशात्तस्माद्वायुर् महान्मुने ॥ (२०।२)
sparśamātraṃ tathākāśāttasmādvāyur mahānmune ||
तस्माच्च रूपमात्रं तु ततोऽग्निश्च रसस्ततः । (२१।१)
tasmācca rūpamātraṃ tu tato'gniśca rasastataḥ |
रसादापः शुभास्ताभ्यो गन्धमात्रं धरा ततः ॥ (२१।२)
rasādāpaḥ śubhāstābhyo gandhamātraṃ dharā tataḥ ||
आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः । (२२।१)
āvṛṇoddhi tathākāśaṃ sparśamātraṃ dvijottamāḥ |
आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः ॥ (२२।२)
āvṛṇodrūpamātraṃ tu vāyurvāti kriyātmakaḥ ||
आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः । (२३।१)
āvṛṇodrasamātraṃ vai devaḥ sākṣādvibhāvasuḥ |
क्ष्मा सा पञ्चगुणा तस्मादेकोना रससम्भवाः । (२४।१)
kṣmā sā pañcaguṇā tasmādekonā rasasambhavāḥ |
त्रिगुणो भगवान्वह्निर्द्विगुणः स्पर्शसम्भवः ॥ (२४।२)
triguṇo bhagavānvahnirdviguṇaḥ sparśasambhavaḥ ||
तन्मात्राद्भूतसर्गश् च विज्ञेयश् च परस्परम् ॥ (२५।२)
tanmātrādbhūtasargaś ca vijñeyaś ca parasparam ||
वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्सम्प्रवर्तते । (२६।१)
vaikārikaḥ sāttviko vai yugapatsampravartate |
सर्गस् तथाप्यहंकाराद् एवमत्र प्रकीर्तितः ॥ (२६।२)
sargas tathāpyahaṃkārād evamatra prakīrtitaḥ ||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्यस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु । (२७।१)
pañca buddhīndriyāṇyasya pañca karmendriyāṇi tu |
शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम् ॥ (२७।२)
śabdādīnāmavāptyarthaṃ manaścaivobhayātmakam ||
स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः । (२९।१)
sa eva bhagavān rudro viṣṇurviśvagataḥ prabhuḥ |
तस्मिन्नण्डे त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् ॥ (२९।२)
tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat ||
महता शब्दहेतुर्वै प्रधानेनावृतः स्वयम् ॥ (३२।२)
mahatā śabdaheturvai pradhānenāvṛtaḥ svayam ||
तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । (३४।१)
tatratatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ |
सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शम्भोस्तु संनिधिम् ॥ (३४।२)
sṛṣṭāḥ pradhānena tadā labdhvā śambhostu saṃnidhim ||
लयश्चैव तथान्योन्यमान्द्यन्तम् इति कीर्तितम् । (३५।१)
layaścaiva tathānyonyamāndyantam iti kīrtitam |
सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः ॥ (३५।२)
sargasya pratisargasya sthiteḥ kartā maheśvaraḥ ||
सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्वस्थः प्रतिपालने । (३६।१)
sarge ca rajasā yuktaḥ sattvasthaḥ pratipālane |
प्रतिसर्गे तमोद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात् ॥ (३६।२)
pratisarge tamodriktaḥ sa eva trividhaḥ kramāt ||
तस्मान्महेश्वरो देवो ब्रह्मणो ऽधिपतिः शिवः ॥ (३७।२)
tasmānmaheśvaro devo brahmaṇo 'dhipatiḥ śivaḥ ||
सदाशिवो भवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको यतः । (३८।१)
sadāśivo bhavo viṣṇurbrahmā sarvātmako yataḥ |
प्राकृतः कथितस्त्वेष पुरुषाधिष्ठितो मया । (३९।१)
prākṛtaḥ kathitastveṣa puruṣādhiṣṭhito mayā |
सर्गश् चाबुद्धिपूर्वस्तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः ॥ (३९।२)
sargaś cābuddhipūrvastu dvijāḥ prāthamikaḥ śubhaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.