लिङ्गपुराणLiṅgapurāṇa

LiPur, 1, 3

3 of 163 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते । (१।२)

aliṅgo liṅgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṅgamucyate |

1.3१.३

अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम् ॥ (१।३)

aliṅgaḥ śiva ityukto liṅgaṃ śaivamiti smṛtam ||

2.1२.१

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् । (२।१)

pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhurliṅgamuttamam |

2.2२.२

गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम् ॥ (२।२)

gandhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśādivarjitam ||

3.1३.१

अगुणं ध्रुवमक्षय्यमलिङ्गं शिवलक्षणम् । (३।१)

aguṇaṃ dhruvamakṣayyamaliṅgaṃ śivalakṣaṇam |

3.2३.२

गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम् ॥ (३।२)

gandhavarṇarasairyuktaṃ śabdasparśādilakṣaṇam ||

4.1४.१

जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः । (४।१)

jagadyoniṃ mahābhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ dvijottamāḥ |

4.2४.२

विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम् ॥ (४।२)

vigraho jagatāṃ liṅgam aliṅgād abhavatsvayam ||

5.1५.१

सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः । (५।१)

saptadhācāṣṭadhā caiva tathaikādaśadhā punaḥ |

5.2५.२

लिङ्गान्यलिङ्गस्य तथा मायया विततानि तु ॥ (५।२)

liṅgānyaliṅgasya tathā māyayā vitatāni tu ||

6.1६.१

तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् । (६।१)

tebhyaḥ pradhānadevānāṃ trayamāsīcchivātmakam |

6.2६.२

एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वमेकेन परिरक्षितम् ॥ (६।२)

ekasmāttriṣvabhūdviśvamekena parirakṣitam ||

7.1७.१

एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु । (७।१)

ekenaiva hṛtaṃ viśvaṃ vyāptaṃ tvevaṃ śivena tu |

7.2७.२

अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः ॥ (७।२)

aliṅgaṃ caiva liṅgaṃ ca liṅgāliṅgāni mūrtayaḥ ||

8.1८.१

यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् । (८।१)

yathāvatkathitāścaiva tasmādbrahma svayaṃ jagat |

8.2८.२

अलिङ्गी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः ॥ (८।२)

aliṅgī bhagavān bījī sa eva parameśvaraḥ ||

9.1९.१

बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते । (९।१)

bījaṃ yoniś ca nirbījaṃ nirbījo bījamucyate |

9.2९.२

बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह ॥ (९।२)

bījayonipradhānānām ātmākhyā vartate tviha ||

10.1१०.१

परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः । (१०।१)

paramātmā munirbrahma nityabuddhasvabhāvataḥ |

10.2१०.२

विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते ॥ (१०।२)

viśuddho 'yaṃ tathā rudraḥ purāṇe śiva ucyate ||

11.1११.१

शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः । (११।१)

śivena dṛṣṭā prakṛtiḥ śaivī samabhavaddvijāḥ |

11.2११.२

सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः ॥ (११।२)

sargādau sā guṇairyuktā purāvyaktā svabhāvataḥ ||

12.1१२.१

अव्यक्तादिविशेषान्तं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् । (१२।१)

avyaktādiviśeṣāntaṃ viśvaṃ tasyāḥ samucchritam |

12.2१२.२

विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता ॥ (१२।२)

viśvadhātrī tvajākhyā ca śaivī sā prakṛtiḥ smṛtā ||

13.1१३.१

तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां बहुप्रजाम् । (१३।१)

tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ bahuprajām |

13.2१३.२

जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम् ॥ (१३।२)

janitrīmanuśete sma juṣamāṇaḥ svarūpiṇīm ||

14.1१४.१

तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च । (१४।१)

tāmevājāmajo 'nyastu bhuktabhogāṃ jahāti ca |

14.2१४.२

अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता ॥ (१४।२)

ajā janitrī jagatāṃ sājena samadhiṣṭhitā ||

15.1१५.१

प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च । (१५।१)

prādurbabhūva sa mahān puruṣādhiṣṭhitasya ca |

15.2१५.२

अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस् त्रिभिः ॥ (१५।२)

ajājñayā pradhānasya sargakāle guṇais tribhiḥ ||

16.1१६.१

सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् । (१६।१)

sisṛkṣayā codyamānaḥ praviśyāvyaktamavyayam |

16.2१६.२

व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्मनाधिष्ठितो महान् ॥ (१६।२)

vyaktasṛṣṭiṃ vikurute cātmanādhiṣṭhito mahān ||

17.1१७.१

महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका । (१७।१)

mahatastu tathā vṛttiḥ saṃkalpādhyavasāyikā |

17.2१७.२

महतस् त्रिगुणस् तस्माद् अहंकारो रजोऽधिकः ॥ (१७।२)

mahatas triguṇas tasmād ahaṃkāro rajo'dhikaḥ ||

18.1१८.१

तेनैव चावृतः सम्यगहंकारस् तमोऽधिकः । (१८।१)

tenaiva cāvṛtaḥ samyagahaṃkāras tamo'dhikaḥ |

18.2१८.२

महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च ॥ (१८।२)

mahato bhūtatanmātraṃ sargakṛdvai babhūva ca ||

19.1१९.१

अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्माद् आकाशमव्ययम् । (१९।१)

ahaṃkārācchabdamātraṃ tasmād ākāśamavyayam |

19.2१९.२

सशब्दम् आवृणोत् पश्चाद् आकाशं शब्दकारणम् ॥ (१९।२)

saśabdam āvṛṇot paścād ākāśaṃ śabdakāraṇam ||

20.1२०.१

तन्मात्राद्भूतसर्गश् च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः । (२०।१)

tanmātrādbhūtasargaś ca dvijāstvevaṃ prakīrtitaḥ |

20.2२०.२

स्पर्शमात्रं तथाकाशात्तस्माद्वायुर् महान्मुने ॥ (२०।२)

sparśamātraṃ tathākāśāttasmādvāyur mahānmune ||

21.1२१.१

तस्माच्च रूपमात्रं तु ततोऽग्निश्च रसस्ततः । (२१।१)

tasmācca rūpamātraṃ tu tato'gniśca rasastataḥ |

21.2२१.२

रसादापः शुभास्ताभ्यो गन्धमात्रं धरा ततः ॥ (२१।२)

rasādāpaḥ śubhāstābhyo gandhamātraṃ dharā tataḥ ||

22.1२२.१

आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः । (२२।१)

āvṛṇoddhi tathākāśaṃ sparśamātraṃ dvijottamāḥ |

22.2२२.२

आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः ॥ (२२।२)

āvṛṇodrūpamātraṃ tu vāyurvāti kriyātmakaḥ ||

23.1२३.१

आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः । (२३।१)

āvṛṇodrasamātraṃ vai devaḥ sākṣādvibhāvasuḥ |

23.2२३.२

आवृण्वाना गन्धमात्रमापः सर्वरसात्मिकाः ॥ (२३।२)

āvṛṇvānā gandhamātramāpaḥ sarvarasātmikāḥ ||

24.1२४.१

क्ष्मा सा पञ्चगुणा तस्मादेकोना रससम्भवाः । (२४।१)

kṣmā sā pañcaguṇā tasmādekonā rasasambhavāḥ |

24.2२४.२

त्रिगुणो भगवान्वह्निर्द्विगुणः स्पर्शसम्भवः ॥ (२४।२)

triguṇo bhagavānvahnirdviguṇaḥ sparśasambhavaḥ ||

25.1२५.१

अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः । (२५।१)

avakāśastato deva ekamātrastu niṣkalaḥ |

25.2२५.२

तन्मात्राद्भूतसर्गश् च विज्ञेयश् च परस्परम् ॥ (२५।२)

tanmātrādbhūtasargaś ca vijñeyaś ca parasparam ||

26.1२६.१

वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्सम्प्रवर्तते । (२६।१)

vaikārikaḥ sāttviko vai yugapatsampravartate |

26.2२६.२

सर्गस् तथाप्यहंकाराद् एवमत्र प्रकीर्तितः ॥ (२६।२)

sargas tathāpyahaṃkārād evamatra prakīrtitaḥ ||

27.1२७.१

पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्यस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु । (२७।१)

pañca buddhīndriyāṇyasya pañca karmendriyāṇi tu |

27.2२७.२

शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम् ॥ (२७।२)

śabdādīnāmavāptyarthaṃ manaścaivobhayātmakam ||

28.1२८.१

महदादिविशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति च । (२८।१)

mahadādiviśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti ca |

28.2२८.२

जलबुद्बुदवत्तस्मादवतीर्णः पितामहः ॥ (२८।२)

jalabudbudavattasmādavatīrṇaḥ pitāmahaḥ ||

29.1२९.१

स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः । (२९।१)

sa eva bhagavān rudro viṣṇurviśvagataḥ prabhuḥ |

29.2२९.२

तस्मिन्नण्डे त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् ॥ (२९।२)

tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat ||

30.1३०.१

अण्डं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः । (३०।१)

aṇḍaṃ daśaguṇenaiva vāriṇā prāvṛtaṃ bahiḥ |

30.2३०.२

आपो दशगुणेनैव तद्बाह्यस्तेजसा वृताः ॥ (३०।२)

āpo daśaguṇenaiva tadbāhyastejasā vṛtāḥ ||

31.1३१.१

तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम् । (३१।१)

tejo daśaguṇenaiva bāhyato vāyunā vṛtam |

31.2३१.२

वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः ॥ (३१।२)

vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ ||

32.1३२.१

आकाशेनावृतो वायुरहंकारेण शब्दजः । (३२।१)

ākāśenāvṛto vāyurahaṃkāreṇa śabdajaḥ |

32.2३२.२

महता शब्दहेतुर्वै प्रधानेनावृतः स्वयम् ॥ (३२।२)

mahatā śabdaheturvai pradhānenāvṛtaḥ svayam ||

33.1३३.१

सप्ताण्डावरणान्याहुस्तस्यात्मा कमलासनः । (३३।१)

saptāṇḍāvaraṇānyāhustasyātmā kamalāsanaḥ |

33.2३३.२

कोटिकोटियुतान्यत्र चाण्डानि कथितानि तु ॥ (३३।२)

koṭikoṭiyutānyatra cāṇḍāni kathitāni tu ||

34.1३४.१

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । (३४।१)

tatratatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ |

34.2३४.२

सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शम्भोस्तु संनिधिम् ॥ (३४।२)

sṛṣṭāḥ pradhānena tadā labdhvā śambhostu saṃnidhim ||

35.1३५.१

लयश्चैव तथान्योन्यमान्द्यन्तम् इति कीर्तितम् । (३५।१)

layaścaiva tathānyonyamāndyantam iti kīrtitam |

35.2३५.२

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः ॥ (३५।२)

sargasya pratisargasya sthiteḥ kartā maheśvaraḥ ||

36.1३६.१

सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्वस्थः प्रतिपालने । (३६।१)

sarge ca rajasā yuktaḥ sattvasthaḥ pratipālane |

36.2३६.२

प्रतिसर्गे तमोद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात् ॥ (३६।२)

pratisarge tamodriktaḥ sa eva trividhaḥ kramāt ||

37.1३७.१

आदिकर्ता च भूतानां संहर्ता परिपालकः । (३७।१)

ādikartā ca bhūtānāṃ saṃhartā paripālakaḥ |

37.2३७.२

तस्मान्महेश्वरो देवो ब्रह्मणो ऽधिपतिः शिवः ॥ (३७।२)

tasmānmaheśvaro devo brahmaṇo 'dhipatiḥ śivaḥ ||

38.1३८.१

सदाशिवो भवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको यतः । (३८।१)

sadāśivo bhavo viṣṇurbrahmā sarvātmako yataḥ |

38.2३८.२

एकदण्डे तथा लोका इमे कर्ता पितामहः ॥ (३८।२)

ekadaṇḍe tathā lokā ime kartā pitāmahaḥ ||

39.1३९.१

प्राकृतः कथितस्त्वेष पुरुषाधिष्ठितो मया । (३९।१)

prākṛtaḥ kathitastveṣa puruṣādhiṣṭhito mayā |

39.2३९.२

सर्गश् चाबुद्धिपूर्वस्तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः ॥ (३९।२)

sargaś cābuddhipūrvastu dvijāḥ prāthamikaḥ śubhaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

LiPur, 1, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit