सूत उवाच । (१।१)

छरिओत्स् ओड़् ओथेर् प्लनेत्सष्टभिश् च हयैर्युक्तः सोमपुत्रस्य वै रथः । (१।२)

वारितेजोमयश्चाथ पिशङ्गैश्चैव शोभनैः ॥ (१।३)

दशभिश्चाकृशैरश्वैर्नानावर्णै रथः स्मृतः । (२।१)

शुक्रस्य क्ष्मामयैर्युक्तो दैत्याचार्यस्य धीमतः ॥ (२।२)

अष्टाश्वश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः । (३।१)

जीवस्य हैमश्चाष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः ॥ (३।२)

रथ आपोमयैरश्वैर्दशभिस्तु सितेतरैः । (४।१)

स्वर्भानोर्भास्करारेश् च तथा चाष्टहयः स्मृतः ॥ (४।२)

सर्वे ध्रुवनिबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः । (५।१)

एतेन भ्राम्यमाणाश् च यथायोगं व्रजन्ति वै ॥ (५।२)

यावन्त्यश्चैव ताराश् च तावन्तश्चैव रश्मयः । (६।१)

सर्वे ध्रुवनिबद्धाश् च भ्रमन्तो भ्रामयन्ति तम् ॥ (६।२)

अलातचक्रवद्यान्ति वातचक्रेरितानि तु । (७।१)

यस्माद्वहति ज्योतींषि प्रवहस्तेन स स्मृतः ॥ (७।२)

नक्षत्रसूर्याश् च तथा ग्रहतारागणैः सह । (८।१)

उन्मुखाभिमुखाः सर्वे चक्रभूताः श्रिता दिवि ॥ (८।२)

ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम् । (९।१)

प्रयान्ति चेश्वरं द्रष्टुं मेढीभूतं ध्रुवं दिवि ॥ (९।२)

नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः । (१०।१)

त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः ॥ (१०।२)

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः । (११।१)

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति ॥ (११।२)

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् । (१२।१)

स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम् ॥ (१२।२)

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते । (१३।१)

विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनाच्च प्रमाणतः ॥ (१३।२)

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः । (१४।१)

पादहीनौ वक्रसौरी तथायामप्रमाणतः ॥ (१४।२)

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः । (१५।१)

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै ॥ (१५।२)

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलादपि । (१६।१)

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् ॥ (१६।२)

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम् । (१७।१)

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने ॥ (१७।२)

सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु । (१८।१)

योजनद्वयमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते ॥ (१८।२)

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः । (१९।१)

सौरोऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः ॥ (१९।२)

तेभ्योऽधस्तात्तु चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः । (२०।१)

सूर्यः सोमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः ॥ (२०।२)

तावन्त्यस्तारकाः कोट्यो यावन्त्यृक्षाणि सर्वशः । (२१।१)

ध्रुवात् तु नियमाच्चैषामृक्षमार्गे व्यवस्थितिः ॥ (२१।२)

सप्ताश्वस्यैव सूर्यस्य नीचोच्चत्वमनुक्रमात् । (२२।१)

उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः ॥ (२२।२)

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नातिव्यक्तैर्गभस्तिभिः । (२३।१)

तदा दक्षिणमार्गस्थो नीचां वीथिमुपाश्रितः ॥ (२३।२)

भूमिरेखावृतः सूर्यः पौर्णिमावास्ययोस् तदा । (२४।१)

ददृशे च यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च ॥ (२४।२)

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्यमावास्यां निशाकरः । (२५।१)

ददृशे दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च ॥ (२५।२)

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्यस्य तमसा वृतः । (२६।१)

समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ ॥ (२६।२)

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ । (२७।१)

पौर्णिमावास्ययोर् ज्ञेयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ ॥ (२७।२)

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् । (२८।१)

ग्रहाणां चैव सर्वेषां सूर्योऽधस्तात् प्रसर्पति ॥ (२८।२)

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी । (२९।१)

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति ॥ (२९।२)

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः । (३०।१)

वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्राद् ऊर्ध्वं बृहस्पतिः ॥ (३०।२)

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् । (३१।१)

ऋषीणां चैव सप्तानां ध्रुवस्योर्ध्वं व्यवस्थितिः ॥ (३१।२)

तं विष्णुलोकं परमं ज्ञात्वा मुच्येत किल्बिषात् । (३२।१)

द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च ॥ (३२।२)

ग्रहनक्षत्रतारासु उपरिष्टाद्यथाक्रमम् । (३३।१)

ग्रहाश् च चन्द्रसूर्यौ च युतौ दिव्येन तेजसा ॥ (३३।२)

नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तोऽहर्निशं क्रमात् । (३४।१)

ग्रहनक्षत्रसूर्यास् ते नीचोच्चऋजुसंस्थिताः ॥ (३४।२)

समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः । (३५।१)

ऋतवः षट् स्मृताः सर्वे समागच्छन्ति पञ्चधा ॥ (३५।२)

परस्परास्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् । (३६।१)

असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः ॥ (३६।२)

एवं संक्षिप्य कथितं ग्रहाणां गमनं द्विजाः । (३७।१)

भास्करप्रमुखानां च यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ (३७।२)

ग्रहाधिपत्ये भगवान् ब्रह्मणा पद्मयोनिना । (३८।१)

अभिषिक्तः सहस्रांशू रुद्रेण तु यथा गुहः ॥ (३८।२)

तस्माद्ग्रहार्चना कार्या अग्नौ चोद्यं यथाविधि । (३९।१)

आदित्यग्रहपीडायां सद्भिः कार्यार्थसिद्धये ॥ (३९।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे ग्रहचारकथनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (४०।१)