सूत उवाच । (१।१)

अथ प्राथमिकस्येह यः कालस्तदहः स्मृतम् । (१।२)

सर्गस्य तादृशी रात्रिः प्राकृतस्य समासतः ॥ (१।३)

दिवा सृष्टिं विकुरुते रजन्यां प्रलयं विभुः । (२।१)

औपचारिकमस्यैतदहोरात्रं न विद्यते ॥ (२।२)

दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्वदेवताः । (३।१)

प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्त्यन्ये महर्षयः ॥ (३।२)

रात्रौ सर्वे प्रलीयन्ते निशान्ते सम्भवन्ति च । (४।१)

अहस्तु तस्य वैकल्पो रात्रिस्तादृग्विधा स्मृता ॥ (४।२)

चतुर्युगसहस्रान्ते मनवस्तु चतुर्दश । (५।१)

चत्वारि तु सहस्राणि वत्सराणां कृतं द्विजाः ॥ (५।२)

तावच्छती च वै संध्या संध्यांशश् च कृतस्य तु । (६।१)

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती क्रमात् ॥ (६।२)

अंशकः षट्शतं तस्मात्कृतसंध्यांशकं विना । (७।१)

त्रिद्व्येकसाहस्रमितो विना संध्यांशकेन तु ॥ (७।२)

त्रेताद्वापरतिष्याणां कृतस्य कथयामि वः । (८।१)

निमेषपञ्चदशका काष्ठा स्वस्थस्य सुव्रताः ॥ (८।२)

मर्त्यस्य चाक्ष्णोस्तस्याश् च ततस् त्रिंशतिका कला । (९।१)

कलात्रिंशतिको विप्रा मुहूर्त इति कल्पितः ॥ (९।२)

मुहूर्तपञ्चदशिका रजनी तादृशं त्वहः । (१०।१)

पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः ॥ (१०।२)

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी । (११।१)

त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु स स्मृतः ॥ (११।२)

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै । (१२।१)

पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते ॥ (१२।२)

मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् । (१३।१)

पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै ॥ (१३।२)

दश वै द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह संस्मृता । (१४।१)

लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः ॥ (१४।२)

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते । (१५।१)

दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः ॥ (१५।२)

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् । (१६।१)

एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते विशेषतः ॥ (१६।२)

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः । (१७।१)

मानुषं तु शतं विप्रा दिव्यमासास्त्रयस्तु ते ॥ (१७।२)

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः । (१८।१)

त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु ॥ (१८।२)

दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः । (१९।१)

त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः ॥ (१९।२)

त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः । (२०।१)

नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु ॥ (२०।२)

अन्यानि नवतीश्चैव ध्रौवः संवत्सरस्तु सः । (२१।१)

षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु ॥ (२१।२)

वर्षाणां तच्छतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः । (२२।१)

त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु ॥ (२२।२)

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया । (२३।१)

दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः ॥ (२३।२)

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम् । (२४।१)

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते ॥ (२४।२)

द्वापरश्च कलिश्चैव युगान्येतानि सुव्रताः । (२५।१)

अथ संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः ॥ (२५।२)

कृतस्याद्यस्य विप्रेन्द्रा दिव्यमानेन कीर्तितम् । (२६।१)

सहस्राणां शतान्यासंश्चतुर्दश च संख्यया ॥ (२६।२)

चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम् । (२७।१)

तथा दशसहस्राणां वर्षाणां शतसंख्यया ॥ (२७।२)

अशीतिश् च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य च । (२८।१)

सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु ॥ (२८।२)

विंशतिश् च सहस्राणि कालस्तु द्वापरस्य च । (२९।१)

तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया ॥ (२९।२)

षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु । (३०।१)

एवं चतुर्युगः काल ऋते संध्यांशकात्स्मृतः ॥ (३०।२)

नियुतान्येव षट्त्रिंशन्निरंशानि तु तानि वै । (३१।१)

चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुतानीह संख्यया ॥ (३१।२)

विंशतिश् च सहस्राणि संध्यांशश् च चतुर्युगः । (३२।१)

एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः ॥ (३२।२)

कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते । (३३।१)

मन्वन्तरस्य संख्या च वर्षाग्रेण प्रकीर्तिता ॥ (३३।२)

त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण द्विजोत्तमाः । (३४।१)

सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु ॥ (३४।२)

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना । (३५।१)

मन्वन्तरस्य संख्यैषा लैङ्गे ऽस्मिन्कीर्तिता द्विजाः ॥ (३५।२)

चतुर्युगस्य च तथा वर्षसंख्या प्रकीर्तिता । (३६।१)

चतुर्युगसहस्रं वै कल्पश्चैको द्विजोत्तमाः ॥ (३६।२)

निशान्ते सृजते लोकान् नश्यन्ते निशि जन्तवः । (३७।१)

तत्र वैमानिकानां तु अष्टाविंशतिकोटयः ॥ (३७।२)

मन्वन्तरेषु वै संख्या सान्तरेषु यथातथा । (३८।१)

त्रीणि कोटिशतान्यासन् कोट्यो द्विनवतिस् तथा ॥ (३८।२)

कल्पेऽतीते तु वै विप्राः सहस्राणां तु सप्ततिः । (३९।१)

पुनस्तथाष्टसाहस्रं सर्वत्रैव समासतः ॥ (३९।२)

कल्पावसानिकांस्त्यक्त्वा प्रलये समुपस्थिते । (४०।१)

महर्लोकात् प्रयान्त्येते जनलोकं जनास्ततः ॥ (४०।२)

कोटीनां द्वे सहस्रे तु अष्टौ कोटिशतानि तु । (४१।१)

द्विषष्टिश् च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः ॥ (४१।२)

कल्पार्धसंख्या दिव्या वै कल्पमेवं तु कल्पयेत् । (४२।१)

कल्पानां वै सहस्रं तु वर्षमेकमजस्य तु ॥ (४२।२)

वर्षाणामष्टसाहस्रं ब्राह्मं वै ब्रह्मणो युगम् । (४३।१)

सवनं युगसाहस्रं सर्वदेवोद्भवस्य तु ॥ (४३।२)

सवनानां सहस्रं तु त्रिविधं त्रिगुणं तथा । (४४।१)

ब्रह्मणस्तु तथा प्रोक्तः कालः कालात्मनः प्रभो ॥ (४४।२)

भवोद्भवस्तपश्चैव भव्यो रम्भःक्रतुः पुनः । (४५।१)

ऋतुर्वह्निर्हव्यवाहः सावित्रः शुद्ध एव च ॥ (४५।२)

उशिकः कुशिकश्चैव गान्धारो मुनिसत्तमाः । (४६।१)

ऋषभश् च तथा षड्जो मज्जालीयश् च मध्यमः ॥ (४६।२)

वैराजो वै निषादश् च मुख्यो वै मेघवाहनः । (४७।१)

पञ्चमश्चित्रकश्चैव आकूतिर् ज्ञान एव च ॥ (४७।२)

मनः सुदर्शो बृंहश् च तथा वै श्वेतलोहितः । (४८।१)

रक्तश् च पीतवासाश् च असितः सर्वरूपकः ॥ (४८।२)

एवं कल्पास्तु संख्याता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । (४९।१)

कोटिकोटिसहस्राणि कल्पानां मुनिसत्तमाः ॥ (४९।२)

गतानि तावच्छेषाणि अहर्निश्यानि वै पुनः । (५०।१)

परान्ते वै विकाराणि विकारं यान्ति विश्वतः ॥ (५०।२)

विकारस्य शिवस्याज्ञावशेनैव तु संहृतिः । (५१।१)

संहृते तु विकारे च प्रधाने चात्मनि स्थिते ॥ (५१।२)

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ । (५२।१)

गुणानां चैव वैषम्ये विप्राः सृष्टिरिति स्मृता ॥ (५२।२)

साम्ये लयो गुणानां तु तयोर्हेतुर्महेश्वरः । (५३।१)

लीलया देवदेवेन सर्गास्त्वीदृग्विधाः कृताः ॥ (५३।२)

असंख्याताश् च संक्षेपात् प्रधानाद् अन्वधिष्ठितात् । (५४।१)

असंख्याताश् च कल्पाख्या ह्यसंख्याताः पितामहाः ॥ (५४।२)

हरयश्चाप्यसंख्यातास् त्वेक एव महेश्वरः । (५५।१)

प्रधानादिप्रवृत्तानि लीलया प्राकृतानि तु ॥ (५५।२)

गुणात्मिका च तद्वृत्तिस्तस्य देवस्य वै त्रिधा । (५६।१)

अप्राकृतस्य तस्यादिर्मध्यान्तं नास्ति चात्मनः ॥ (५६।२)

पितामहस्याथ परः परार्धद्वयसंमितः । (५७।१)

दिवा सृष्टं तु यत्सर्वं निशि नश्यति चास्य तत् ॥ (५७।२)

भूर्भुवःस्वर्महस्तत्र नश्यते चोर्ध्वतो न च । (५८।१)

रात्रौ चैकार्णवे ब्रह्मा नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ (५८।२)

सुष्वापाम्भसि यस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः । (५९।१)

शर्वर्यन्ते प्रबुद्धो वै दृष्ट्वा शून्यं चराचरम् ॥ (५९।२)

स्रष्टुं तदा मतिं चक्रे ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । (६०।१)

उदकैराप्लुतां क्ष्मां तां समादाय सनातनः ॥ (६०।२)

पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः । (६१।१)

नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः ॥ (६१।२)

कृत्वा धरां प्रयत्नेन निम्नोन्नतिविवर्जिताम् । (६२।१)

धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् गिरीन् दग्धान् पुराग्निना ॥ (६२।२)

भूराद्यांश् चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत् । (६३।१)

स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे तदा स्रष्टा पुनर्मतिम् ॥ (६३।२)