LiPur, 1, 64
Select a line for its word-by-word analysis.
कथं हि रक्षसा शक्तिर् भक्षितः सोऽनुजैः सह । (१।२)
kathaṃ hi rakṣasā śaktir bhakṣitaḥ so'nujaiḥ saha |
वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि ॥ (१।३)
vāsiṣṭho vadatāṃ śreṣṭha sūta vaktumihārhasi ||
शक्ति किल्लेद् ब्य् रुधिरराक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा । (२।२)
Śakti killed by Rudhirarākṣaso rudhiro nāma vasiṣṭhasya sutaṃ purā |
शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः ॥ (२।३)
śaktiṃ sa bhakṣayāmāsa śakteḥ śāpātsahānujaiḥ ||
वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास् तदादिश्यैव भूपतिम् । (३।१)
vasiṣṭhayājyaṃ viprendrās tadādiśyaiva bhūpatim |
भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा । (४।१)
bhakṣitaḥ sa iti śrutvā vasiṣṭhastena rakṣasā |
शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित् ॥ (४।२)
śaktiḥ śaktimatāṃ śreṣṭho bhrātṛbhiḥ saha dharmavit ||
हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः । (५।१)
hā putra putra putreti krandamāno muhurmuhuḥ |
वसिष्ठ wअन्त्स् तो चोम्मित् सुइचिदेनष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा । (६।१)
Vasiṣṭha wants to commit suicidenaṣṭaṃ kulamiti śrutvā martuṃ cakre matiṃ tadā |
स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान् ॥ (६।२)
smaranputraśataṃ caiva śaktijyeṣṭhaṃ ca śaktimān ||
न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः ॥ (७।१)
na taṃ vināhaṃ jīviṣye iti niścitya duḥkhitaḥ ||
आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजोऽसौ तयात्मवान् सर्वविद् आत्मविच्च । (८।१)
āruhya mūrdhānam ajātmajo'sau tayātmavān sarvavid ātmavicca |
धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः ॥ (८।२)
dharādharasyaiva tadā dharāyāṃ papāta patnyā saha sāśrudṛṣṭiḥ ||
धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी । (९।१)
dharādharāttaṃ patitaṃ dharā tadā dadhāra tatrāpi vicitrakaṇṭhī |
करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च ॥ (९।२)
karāṃbujābhyāṃ karikhelagāminī rudantamādāya ruroda sā ca ||
तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेर्महामुनिम् । (१०।१)
tadā tasya snuṣā prāha patnī śaktermahāmunim |
वसिष्ठं वदतां श्रेष्ठं रुदन्ती भयविह्वला ॥ (१०।२)
vasiṣṭhaṃ vadatāṃ śreṣṭhaṃ rudantī bhayavihvalā ||
भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ तव देहम् इदं शुभम् । (११।१)
bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha tava deham idaṃ śubham |
पालयस्व विभो द्रष्टुं तव पौत्रं ममात्मजम् ॥ (११।२)
pālayasva vibho draṣṭuṃ tava pautraṃ mamātmajam ||
न त्याज्यं तव विप्रेन्द्र देहमेतत्सुशोभनम् । (१२।१)
na tyājyaṃ tava viprendra dehametatsuśobhanam |
गर्भस्थो मम सर्वार्थसाधकः शक्तिजो यतः ॥ (१२।२)
garbhastho mama sarvārthasādhakaḥ śaktijo yataḥ ||
एवमुक्त्वाथ धर्मज्ञा कराभ्यां कमलेक्षणा । (१३।१)
evamuktvātha dharmajñā karābhyāṃ kamalekṣaṇā |
उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा ॥ (१३।२)
utthāpya śvaśuraṃ natvā netre saṃmṛjya vāriṇā ||
दुःखितापि परित्रातुं श्वशुरं दुःखितं तदा । (१४।१)
duḥkhitāpi paritrātuṃ śvaśuraṃ duḥkhitaṃ tadā |
अरुन्धतीं च कल्याणीं प्रार्थयामास दुःखिताम् ॥ (१४।२)
arundhatīṃ ca kalyāṇīṃ prārthayāmāsa duḥkhitām ||
स्नुषावाक्यं ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भूतलात् । (१५।१)
snuṣāvākyaṃ tataḥ śrutvā vasiṣṭha utthāya bhūtalāt |
संज्ञामवाप्य चालिङ्ग्य सा पपात सुदुःखिता ॥ (१५।२)
saṃjñāmavāpya cāliṅgya sā papāta suduḥkhitā ||
अरुन्धती कराभ्यां तां संस्पृश्यास्राकुलेक्षणाम् । (१६।१)
arundhatī karābhyāṃ tāṃ saṃspṛśyāsrākulekṣaṇām |
पराशर रेचितेस् वेदिच् ह्य्म्न्स् अस् अन् एम्ब्र्योअथ नाभ्यंबुजे विष्णोर्यथा तस्याश्चतुर्मुखः । (१७।१)
Parāśara recites Vedic hymns as an embryoatha nābhyaṃbuje viṣṇoryathā tasyāścaturmukhaḥ |
केनोक्तमिति संचिन्त्य तदातिष्ठत्समाहितः ॥ (१८।२)
kenoktamiti saṃcintya tadātiṣṭhatsamāhitaḥ ||
व्योमाङ्गणस्थोऽथ हरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः । (१९।१)
vyomāṅgaṇastho'tha hariḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ |
वसिष्ठमाह विश्वात्मा घृणया स घृणानिधिः ॥ (१९।२)
vasiṣṭhamāha viśvātmā ghṛṇayā sa ghṛṇānidhiḥ ||
भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र वसिष्ठ सुतवत्सल । (२०।१)
bho vatsa vatsa viprendra vasiṣṭha sutavatsala |
तव पौत्रमुखाम्भोजाद् ऋग् एषाद्य विनिःसृता ॥ (२०।२)
tava pautramukhāmbhojād ṛg eṣādya viniḥsṛtā ||
मत्समस्तव पौत्रोऽसौ शक्तिजः शक्तिमान्मुने । (२१।१)
matsamastava pautro'sau śaktijaḥ śaktimānmune |
तस्मादुत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्मसुतोत्तम ॥ (२१।२)
tasmāduttiṣṭha saṃtyajya śokaṃ brahmasutottama ||
रुद्रभक्तश् च गर्भस्थो रुद्रपूजापरायणः । (२२।१)
rudrabhaktaś ca garbhastho rudrapūjāparāyaṇaḥ |
एवमुक्त्वा घृणी विप्रं भगवान् पुरुषोत्तमः । (२३।१)
evamuktvā ghṛṇī vipraṃ bhagavān puruṣottamaḥ |
ततः प्रणम्य शिरसा वसिष्ठो वारिजेक्षणम् । (२४।१)
tataḥ praṇamya śirasā vasiṣṭho vārijekṣaṇam |
हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च सुदुःखितः । (२५।१)
hā putra putra putreti papāta ca suduḥkhitaḥ |
ललापारुन्धती प्रेक्ष्य तदासौ रुदतीं द्विजाः ॥ (२५।२)
lalāpārundhatī prekṣya tadāsau rudatīṃ dvijāḥ ||
स्वपुत्रं च स्मरन् दुःखात्पुनरेह्येहि पुत्रक । (२६।१)
svaputraṃ ca smaran duḥkhātpunarehyehi putraka |
तव पुत्रमिमं दृष्ट्वा भो शक्ते कुलधारणम् ॥ (२६।२)
tava putramimaṃ dṛṣṭvā bho śakte kuladhāraṇam ||
एवमुक्त्वा रुदन्विप्र आलिङ्ग्यारुन्धतीं तदा ॥ (२७।३)
evamuktvā rudanvipra āliṅgyārundhatīṃ tadā ||
समुत्थाप्य स्नुषां बालामूचतुर्भयविह्वलौ ॥ (३०।१)
samutthāpya snuṣāṃ bālāmūcaturbhayavihvalau ||
विचारमुग्धे तव गर्भमण्डलं करांबुजाभ्यां विनिहत्य दुर्लभम् । (३१।१)
vicāramugdhe tava garbhamaṇḍalaṃ karāṃbujābhyāṃ vinihatya durlabham |
कुलं वसिष्ठस्य समस्तमप्यहो निहन्तुमार्ये कथमुद्यता वद ॥ (३१।२)
kulaṃ vasiṣṭhasya samastamapyaho nihantumārye kathamudyatā vada ||
तवात्मजं शक्तिसुतं च दृष्ट्वा चास्वाद्य वक्त्रामृतम् आर्यसूनोः । (३२।१)
tavātmajaṃ śaktisutaṃ ca dṛṣṭvā cāsvādya vaktrāmṛtam āryasūnoḥ |
त्रातुं यतो देहमिमं मुनीन्द्रः सुनिश्चितः पाहि ततः शरीरम् ॥ (३२।२)
trātuṃ yato dehamimaṃ munīndraḥ suniścitaḥ pāhi tataḥ śarīram ||
एवं स्नुषामुपालभ्य मुनिं चारुन्धती स्थिता । (३३।२)
evaṃ snuṣāmupālabhya muniṃ cārundhatī sthitā |
अरुन्धती वसिष्ठस्य प्राह चार्तेति विह्वला ॥ (३३।३)
arundhatī vasiṣṭhasya prāha cārteti vihvalā ||
त्वय्येव जीवितं चास्य मुनेर् यत् सुव्रते मम । (३४।१)
tvayyeva jīvitaṃ cāsya muner yat suvrate mama |
जीवितं रक्ष देहस्य धात्री च कुरु यद्धितम् ॥ (३४।२)
jīvitaṃ rakṣa dehasya dhātrī ca kuru yaddhitam ||
मया यदि मुनिश्रेष्ठस् त्रातुं वै निश्चितं स्वकम् । (३५।२)
mayā yadi muniśreṣṭhas trātuṃ vai niścitaṃ svakam |
ममाशुभं शुभं देहं कथंचित् पालयाम्यहम् ॥ (३५।३)
mamāśubhaṃ śubhaṃ dehaṃ kathaṃcit pālayāmyaham ||
प्रियदुःखमहं प्राप्ता ह्यसती नात्र संशयः । (३६।१)
priyaduḥkhamahaṃ prāptā hyasatī nātra saṃśayaḥ |
मुने दुःखादहं दग्धा यतः पुत्री मुने तव ॥ (३६।२)
mune duḥkhādahaṃ dagdhā yataḥ putrī mune tava ||
अहोऽद्भुतं मया दृष्टं दुःखपात्री ह्यहं विभो । (३७।१)
aho'dbhutaṃ mayā dṛṣṭaṃ duḥkhapātrī hyahaṃ vibho |
दुःखत्राता भव ब्रह्मन्ब्रह्मसूनो जगद्गुरो ॥ (३७।२)
duḥkhatrātā bhava brahmanbrahmasūno jagadguro ||
पाहि मां तत आर्येन्द्र परिभूता भविष्यति ॥ (३८।२)
pāhi māṃ tata āryendra paribhūtā bhaviṣyati ||
पिता माता च पुत्राश्च पौत्राः श्वशुर एव च । (३९।१)
pitā mātā ca putrāśca pautrāḥ śvaśura eva ca |
एते न बान्धवाः स्त्रीणां भर्ता बन्धुः परा गतिः ॥ (३९।२)
ete na bāndhavāḥ strīṇāṃ bhartā bandhuḥ parā gatiḥ ||
आत्मनो यद्धि कथितमप्यर्धमिति पण्डितैः । (४०।१)
ātmano yaddhi kathitamapyardhamiti paṇḍitaiḥ |
तदप्यत्र मृषा ह्यासीद् गतः शक्तिरहं स्थिता ॥ (४०।२)
tadapyatra mṛṣā hyāsīd gataḥ śaktirahaṃ sthitā ||
पतिं प्राणसमं त्यक्त्वा स्थिता यत्र क्षणं यतः ॥ (४१।२)
patiṃ prāṇasamaṃ tyaktvā sthitā yatra kṣaṇaṃ yataḥ ||
वसिष्ठाश्वत्थमाश्रित्य ह्यमृता तु यथा लता । (४२।१)
vasiṣṭhāśvatthamāśritya hyamṛtā tu yathā latā |
निर्मूलाप्यमृता भर्त्रा त्यक्ता दीना स्थिताप्यहम् ॥ (४२।२)
nirmūlāpyamṛtā bhartrā tyaktā dīnā sthitāpyaham ||
स्नुषावाक्यं निशम्यैव वसिष्ठो भार्यया सह । (४३।१)
snuṣāvākyaṃ niśamyaiva vasiṣṭho bhāryayā saha |
तदा चक्रे मतिं धीमान् यातुं स्वाश्रममाश्रमी ॥ (४३।२)
tadā cakre matiṃ dhīmān yātuṃ svāśramamāśramī ||
कृच्छ्रात्सभार्यो भगवान् वसिष्ठः स्वाश्रमं क्षणात् । (४४।१)
kṛcchrātsabhāryo bhagavān vasiṣṭhaḥ svāśramaṃ kṣaṇāt |
अदृश्यन्त्या च पुण्यात्मा संविवेश स चिन्तयन् ॥ (४४।२)
adṛśyantyā ca puṇyātmā saṃviveśa sa cintayan ||
शक्तिपत्नी यथा शक्तिं शक्तिमन्तमरुन्धती ॥ (४६।२)
śaktipatnī yathā śaktiṃ śaktimantamarundhatī ||
असूत सा दितिर्विष्णुं यथा स्वाहा गुहं सुतम् । (४७।१)
asūta sā ditirviṣṇuṃ yathā svāhā guhaṃ sutam |
अग्निं यथारणिः पत्नी शक्तेः साक्षात्पराशरम् ॥ (४७।२)
agniṃ yathāraṇiḥ patnī śakteḥ sākṣātparāśaram ||
शक्तिस्त्यक्त्वा तदा दुःखं पितॄणां समतां ययौ ॥ (४८।२)
śaktistyaktvā tadā duḥkhaṃ pitṝṇāṃ samatāṃ yayau ||
भ्रातृभिः सह पुण्यात्मा आदित्यैर् इव भास्करः । (४९।१)
bhrātṛbhiḥ saha puṇyātmā ādityair iva bhāskaraḥ |
प्रपितामहाश् च विप्रेन्द्रा ह्यवतीर्णे पराशरे ॥ (५०।२)
prapitāmahāś ca viprendrā hyavatīrṇe parāśare ||
ये ब्रह्मवादिनो भूमौ ननृतुर् दिवि देवताः । (५१।१)
ye brahmavādino bhūmau nanṛtur divi devatāḥ |
पुष्कराद्याश् च ससृजुः पुष्पवर्षं च खेचराः ॥ (५१।२)
puṣkarādyāś ca sasṛjuḥ puṣpavarṣaṃ ca khecarāḥ ||
पुरेषु राक्षसानां च प्रणादं विषमं द्विजाः । (५२।१)
pureṣu rākṣasānāṃ ca praṇādaṃ viṣamaṃ dvijāḥ |
आश्रमस्थाश् च मुनयः समूहुर्हर्षसंततिम् ॥ (५२।२)
āśramasthāś ca munayaḥ samūhurharṣasaṃtatim ||
अवतीर्णो यथा ह्यण्डाद्भानुः सो ऽपि पराशरः । (५३।१)
avatīrṇo yathā hyaṇḍādbhānuḥ so 'pi parāśaraḥ |
अदृश्यन्त्याश्चतुर्वक्त्रो मेघजालाद्दिवाकरः ॥ (५३।२)
adṛśyantyāścaturvaktro meghajālāddivākaraḥ ||
सुखं च दुःखमभवददृश्यन्त्यास्तथा द्विजाः । (५४।१)
sukhaṃ ca duḥkhamabhavadadṛśyantyāstathā dvijāḥ |
दृष्ट्वा पुत्रं पतिं स्मृत्वारुन्धत्या मुनेस्तथा ॥ (५४।२)
dṛṣṭvā putraṃ patiṃ smṛtvārundhatyā munestathā ||
सा पराशरमहो महामतिं देवदानवगणैश् च पूजितम् । (५६।१)
sā parāśaramaho mahāmatiṃ devadānavagaṇaiś ca pūjitam |
जातमात्रम् अनघं शुचिस्मिता बुध्य साश्रुनयना ललाप च ॥ (५६।२)
jātamātram anaghaṃ śucismitā budhya sāśrunayanā lalāpa ca ||
हा वसिष्ठसुत कुत्रचिद्गतः पश्य पुत्रमनघं तवात्मजम् । (५७।१)
hā vasiṣṭhasuta kutracidgataḥ paśya putramanaghaṃ tavātmajam |
त्यज्य दीनवदनां वनान्तरे पुत्रदर्शनपरामिमां प्रभो ॥ (५७।२)
tyajya dīnavadanāṃ vanāntare putradarśanaparāmimāṃ prabho ||
शक्ते स्वं च सुतं पश्य भ्रातृभिः सह षण्मुखम् । (५८।१)
śakte svaṃ ca sutaṃ paśya bhrātṛbhiḥ saha ṣaṇmukham |
श्रुत्वा स्नुषामुवाचेदं मा रोदीर् इति दुःखितः ॥ (५९।२)
śrutvā snuṣāmuvācedaṃ mā rodīr iti duḥkhitaḥ ||
पराशर: छिल्धोओद् अन्द् योउथाज्ञया तस्य सा शोकं वसिष्ठस्य कुलाङ्गना । (६०।१)
Parāśara: childhood and youthājñayā tasya sā śokaṃ vasiṣṭhasya kulāṅganā |
त्यक्त्वा ह्यपालयद्बालं बाला बालमृगेक्षणा ॥ (६०।२)
tyaktvā hyapālayadbālaṃ bālā bālamṛgekṣaṇā ||
दृष्ट्वा तामबलां प्राह मङ्गलाभरणैर् विना । (६१।१)
dṛṣṭvā tāmabalāṃ prāha maṅgalābharaṇair vinā |
आसीनामाकुलां साध्वीं बाष्पपर्याकुलेक्षणाम् ॥ (६१।२)
āsīnāmākulāṃ sādhvīṃ bāṣpaparyākulekṣaṇām ||
अम्ब मङ्गलविभूषणैर् विना देहयष्टिरनघे न शोभते । (६२।२)
amba maṅgalavibhūṣaṇair vinā dehayaṣṭiranaghe na śobhate |
वक्तुमर्हसि तवाद्य कारणं चन्द्रबिंबरहितेव शर्वरी ॥ (६२।३)
vaktumarhasi tavādya kāraṇaṃ candrabiṃbarahiteva śarvarī ||
मातर्मातः कथं त्यक्त्वा मङ्गलाभरणानि वै । (६३।१)
mātarmātaḥ kathaṃ tyaktvā maṅgalābharaṇāni vai |
अदृश्यन्ती तदा वाक्यं श्रुत्वा तस्य सुतस्य सा । (६४।१)
adṛśyantī tadā vākyaṃ śrutvā tasya sutasya sā |
न किंचिद् अब्रवीत् पुत्रं शुभं वा यदि वेतरत् ॥ (६४।२)
na kiṃcid abravīt putraṃ śubhaṃ vā yadi vetarat ||
अदृश्यन्तीं पुनः प्राह शाक्तेयो भगवान्मम । (६५।१)
adṛśyantīṃ punaḥ prāha śākteyo bhagavānmama |
मातः कुत्र महातेजाः पिता वद वदेति ताम् ॥ (६५।२)
mātaḥ kutra mahātejāḥ pitā vada vadeti tām ||
श्रुत्वा रुरोद सा वाक्यं पुत्रस्यातीव विह्वला । (६६।१)
śrutvā ruroda sā vākyaṃ putrasyātīva vihvalā |
श्रुत्वा वसिष्ठो ऽपि पपात भूमौ पौत्रस्य वाक्यं स रुदन्दयालुः । (६७।१)
śrutvā vasiṣṭho 'pi papāta bhūmau pautrasya vākyaṃ sa rudandayāluḥ |
अरुन्धती चाश्रमवासिनस्तदा मुनेर्वसिष्ठस्य मुनीश्वराश् च ॥ (६७।२)
arundhatī cāśramavāsinastadā munervasiṣṭhasya munīśvarāś ca ||
श्रुत्वा पराशरो धीमान्प्राह चास्राविलेक्षणः ॥ (६८।२)
śrutvā parāśaro dhīmānprāha cāsrāvilekṣaṇaḥ ||
पराशर wइल्ल् सेइनेन् वतेर् र्¦छेन्पराशर उवाच । (६९।१)
Parāśara will seinen Vater r¦chenparāśara uvāca |
अभ्यर्च्य देवदेवेशं त्रैलोक्यं सचराचरम् । (६९।२)
abhyarcya devadeveśaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
सा निशम्य वचनं तदा शुभं सस्मिता तनयमाह विस्मिता । (७०।१)
sā niśamya vacanaṃ tadā śubhaṃ sasmitā tanayamāha vismitā |
तथ्यम् एतदिति तं निरीक्ष्य सा पुत्र पुत्र भवमर्चयेति च ॥ (७०।२)
tathyam etaditi taṃ nirīkṣya sā putra putra bhavamarcayeti ca ||
ज्ञात्वा शक्तिसुतस्यास्य संकल्पं मुनिपुङ्गवः । (७१।१)
jñātvā śaktisutasyāsya saṃkalpaṃ munipuṅgavaḥ |
वसिष्ठो भगवान्प्राह पौत्रं धीमान् घृणानिधिः ॥ (७१।२)
vasiṣṭho bhagavānprāha pautraṃ dhīmān ghṛṇānidhiḥ ||
स्थाने पौत्र मुनिश्रेष्ठ संकल्पस्तव सुव्रत । (७२।१)
sthāne pautra muniśreṣṭha saṃkalpastava suvrata |
तथापि शृणु लोकस्य क्षयं कर्तुं न चार्हसि ॥ (७२।२)
tathāpi śṛṇu lokasya kṣayaṃ kartuṃ na cārhasi ||
त्रैलोक्यं शृणु शाक्तेय अपराध्यति किं तव ॥ (७३।२)
trailokyaṃ śṛṇu śākteya aparādhyati kiṃ tava ||
ततस्तस्य वसिष्ठस्य नियोगाच्छक्तिनन्दनः । (७४।१)
tatastasya vasiṣṭhasya niyogācchaktinandanaḥ |
अदृश्यन्तीं वसिष्ठं च प्रणम्यारुन्धतीं ततः । (७५।१)
adṛśyantīṃ vasiṣṭhaṃ ca praṇamyārundhatīṃ tataḥ |
कृत्वैकलिङ्गं क्षणिकं पांसुना मुनिसन्निधौ ॥ (७५।२)
kṛtvaikaliṅgaṃ kṣaṇikaṃ pāṃsunā munisannidhau ||
सम्पूज्य शिवसूक्तेन त्र्यंबकेन शुभेन च । (७६।१)
sampūjya śivasūktena tryaṃbakena śubhena ca |
जप्त्वा त्वरितरुद्रं च शिवसंकल्पमेव च ॥ (७६।२)
japtvā tvaritarudraṃ ca śivasaṃkalpameva ca ||
नीलरुद्रं च शाक्तेयस्तथा रुद्रं च शोभनम् । (७७।१)
nīlarudraṃ ca śākteyastathā rudraṃ ca śobhanam |
अष्टाङ्गमर्घ्यं रुद्राय दत्त्वाभ्यर्च्य यथाविधि ॥ (७८।२)
aṣṭāṅgamarghyaṃ rudrāya dattvābhyarcya yathāvidhi ||
द्रष्टुमिच्छामि भगवन् पितरं भ्रातृभिः सह । (८०।१)
draṣṭumicchāmi bhagavan pitaraṃ bhrātṛbhiḥ saha |
एवं विज्ञापयांल्लिङ्गं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ॥ (८०।२)
evaṃ vijñāpayāṃlliṅgaṃ praṇipatya muhurmuhuḥ ||
तं दृष्ट्वा भगवान्रुद्रो देवीमाह च शङ्करः ॥ (८१।२)
taṃ dṛṣṭvā bhagavānrudro devīmāha ca śaṅkaraḥ ||
दुःखात् संक्लिन्नसर्वाङ्गम् अस्राकुलविलोचनम् ॥ (८३।२)
duḥkhāt saṃklinnasarvāṅgam asrākulavilocanam ||
लिङ्गार्चनविधौ सक्तं हर रुद्रेति वादिनम् । (८४।१)
liṅgārcanavidhau saktaṃ hara rudreti vādinam |
रक्षाम्येनं द्विजं बालं फुल्लेन्दीवरलोचनम् ॥ (८६।२)
rakṣāmyenaṃ dvijaṃ bālaṃ phullendīvaralocanam ||
एवमुक्त्वा गणैर् दिव्यैर् भगवान्नीललोहितः ॥ (८७।२)
evamuktvā gaṇair divyair bhagavānnīlalohitaḥ ||
ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैः संवृतः परमेश्वरः । (८८।१)
brahmendraviṣṇurudrādyaiḥ saṃvṛtaḥ parameśvaraḥ |
ददौ च दर्शनं तस्मै मुनिपुत्राय धीमते ॥ (८८।२)
dadau ca darśanaṃ tasmai muniputrāya dhīmate ||
सो ऽपि दृष्ट्वा महादेवमानन्दास्राविलेक्षणः । (८९।१)
so 'pi dṛṣṭvā mahādevamānandāsrāvilekṣaṇaḥ |
पुनर्भवान्याः पादौ च नन्दिनश् च महात्मनः । (९०।१)
punarbhavānyāḥ pādau ca nandinaś ca mahātmanaḥ |
सफलं जीवितं मेऽद्य ब्रह्माद्यांस्तांस्तदाह सः ॥ (९०।२)
saphalaṃ jīvitaṃ me'dya brahmādyāṃstāṃstadāha saḥ ||
कोऽन्यः समो मया लोके देवो वा दानवो ऽपि वा ॥ (९१।२)
ko'nyaḥ samo mayā loke devo vā dānavo 'pi vā ||
अथ तस्मिन्क्षणादेव ददर्श दिवि संस्थितम् । (९२।१)
atha tasminkṣaṇādeva dadarśa divi saṃsthitam |
पितरं भ्रातृभिः सार्धं शाक्तेयस्तु पराशरः ॥ (९२।२)
pitaraṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ śākteyastu parāśaraḥ ||
भ्रातृभिः सहितं दृष्ट्वा ननाम च जहर्ष च ॥ (९३।२)
bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dṛṣṭvā nanāma ca jaharṣa ca ||
वसिष्ठपुत्रं प्राहेदं पुत्रदर्शनतत्परम् ॥ (९४।२)
vasiṣṭhaputraṃ prāhedaṃ putradarśanatatparam ||
शक्ते पश्य सुतं बालमानन्दास्राविलेक्षणम् । (९५।२)
śakte paśya sutaṃ bālamānandāsrāvilekṣaṇam |
अदृश्यन्तीं च विप्रेन्द्र वसिष्ठं पितरं तव ॥ (९५।३)
adṛśyantīṃ ca viprendra vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tava ||
वसिष्ठं च तदा श्रेष्ठं शक्तिर् वै शङ्कराज्ञया ॥ (९७।२)
vasiṣṭhaṃ ca tadā śreṣṭhaṃ śaktir vai śaṅkarājñayā ||
अरुन्धतीं जगन्नाथनियोगात्प्राह शक्तिमान् ॥ (९८।२)
arundhatīṃ jagannāthaniyogātprāha śaktimān ||
भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र पराशर महाद्युते । (९९।२)
bho vatsa vatsa viprendra parāśara mahādyute |
रक्षितोऽहं त्वया तात गर्भस्थेन महात्मना ॥ (९९।३)
rakṣito'haṃ tvayā tāta garbhasthena mahātmanā ||
लब्धमद्याननं दृष्टं तव बाल ममाज्ञया ॥ (१००।२)
labdhamadyānanaṃ dṛṣṭaṃ tava bāla mamājñayā ||
अदृश्यन्तीं महाभागां रक्ष वत्स महामते । (१०१।१)
adṛśyantīṃ mahābhāgāṃ rakṣa vatsa mahāmate |
अरुन्धतीं च पितरं वसिष्ठं मम सर्वदा ॥ (१०१।२)
arundhatīṃ ca pitaraṃ vasiṣṭhaṃ mama sarvadā ||
पुत्रेण लोकाञ्जयतीत्युक्तं सद्भिः सदैव हि ॥ (१०२।२)
putreṇa lokāñjayatītyuktaṃ sadbhiḥ sadaiva hi ||
ईप्सितं वरयेशानं जगतां प्रभवं प्रभुम् । (१०३।१)
īpsitaṃ varayeśānaṃ jagatāṃ prabhavaṃ prabhum |
गमिष्याम्यभिवन्द्येशं भ्रातृभिः सह शङ्करम् ॥ (१०३।२)
gamiṣyāmyabhivandyeśaṃ bhrātṛbhiḥ saha śaṅkaram ||
एवं पुत्रमुपामन्त्र्य प्रणम्य च महेश्वरम् । (१०४।१)
evaṃ putramupāmantrya praṇamya ca maheśvaram |
निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी ॥ (१०४।२)
nirīkṣya bhāryāṃ sadasi jagāma pitaraṃ vaśī ||
गतं दृष्ट्वाथ पितरं तदाभ्यर्च्यैव शङ्करम् । (१०५।१)
gataṃ dṛṣṭvātha pitaraṃ tadābhyarcyaiva śaṅkaram |
तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः शाक्तेयः शशिभूषणम् ॥ (१०५।२)
tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ śākteyaḥ śaśibhūṣaṇam ||
गते महेश्वरे सांबे प्रणम्य च महेश्वरम् । (१०७।१)
gate maheśvare sāṃbe praṇamya ca maheśvaram |
ददाह राक्षसानां तु कुलं मन्त्रेण मन्त्रवित् ॥ (१०७।२)
dadāha rākṣasānāṃ tu kulaṃ mantreṇa mantravit ||
तदाह पौत्रं धर्मज्ञो वसिष्ठो मुनिभिर् वृतः । (१०८।१)
tadāha pautraṃ dharmajño vasiṣṭho munibhir vṛtaḥ |
राक्षसा नापराध्यन्ति पितुस् ते विहितं तथा । (१०९।१)
rākṣasā nāparādhyanti pitus te vihitaṃ tathā |
मूढानामेव भवति क्रोधो बुद्धिमतां न हि ॥ (१०९।२)
mūḍhānāmeva bhavati krodho buddhimatāṃ na hi ||
हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक्पुमान् । (११०।१)
hanyate tāta kaḥ kena yataḥ svakṛtabhukpumān |
अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः ॥ (१११।२)
alaṃ hi rākṣasair dagdhair dīnair anaparādhibhiḥ ||
सत्रं ते विरमत्वेतत्क्षमासारा हि साधवः । (११२।१)
satraṃ te viramatvetatkṣamāsārā hi sādhavaḥ |
एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः ॥ (११२।२)
evaṃ vasiṣṭhavākyena śākteyo munipuṅgavaḥ ||
उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् । (११३।१)
upasaṃhṛtavān satraṃ sadyastadvākyagauravāt |
ततः प्रीतश् च भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ (११३।२)
tataḥ prītaś ca bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ ||
सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः । (११४।१)
samprāptaś ca tadā satraṃ pulastyo brahmaṇaḥ sutaḥ |
वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः ॥ (११४।२)
vasiṣṭhena tu dattārghyaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ ||
पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः । (११५।१)
parāśaramuvācedaṃ praṇipatya sthitaṃ muniḥ |
वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा ॥ (११५।२)
vaire mahati yadvākyād guror adyāśritā kṣamā ||
त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति । (११६।१)
tvayā tasmātsamastāni bhavāñchāstrāṇi vetsyati |
संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः ॥ (११६।२)
saṃtatermama na chedaḥ kruddhenāpi yataḥ kṛtaḥ ||
त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् । (११७।१)
tvayā tasmānmahābhāga dadāmyanyaṃ mahāvaram |
देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् । (११८।१)
devatāparamārthaṃ ca yathāvadvetsyate bhavān |
प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः ॥ (११८।२)
pravṛttau vā nivṛttau vā karmaṇas te 'malā matiḥ ||
मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति । (११९।१)
matprasādādasaṃdigdhā tava vatsa bhaviṣyati |
ततश् च प्राह भगवान्वसिष्ठो वदतां वरः ॥ (११९।२)
tataś ca prāha bhagavānvasiṣṭho vadatāṃ varaḥ ||
पराशर बेचोमेस् औथोर् ओड़् विष्णुपुराणपुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति । (१२०।१)
Parāśara becomes author of Viṣṇupurāṇapulastyena yaduktaṃ te sarvametadbhaviṣyati |
अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः ॥ (१२०।२)
atha tasya pulastyasya vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ ||
प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः । (१२१।१)
prasādādvaiṣṇavaṃ cakre purāṇaṃ vai parāśaraḥ |
षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम् ॥ (१२१।२)
ṣaṭprakāraṃ samastārthasādhakaṃ jñānasaṃcayam ||
षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् । (१२२।१)
ṣaṭsāhasramitaṃ sarvaṃ vedārthena ca saṃyutam |
चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम् ॥ (१२२।२)
caturthaṃ hi purāṇānāṃ saṃhitāsu suśobhanam ||
एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः । (१२३।१)
eṣa vaḥ kathitaḥ sarvo vāsiṣṭhānāṃ samāsataḥ |
प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः ॥ (१२३।२)
prabhavaḥ śaktisūnoś ca prabhāvo munipuṅgavāḥ ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वासिष्ठकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (१२४।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vāsiṣṭhakathanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.