अम्बरीष उवाच । (१।१)

मार्कण्डेय महाप्राज्ञ केन योगेन लब्धवान् । (१।२)

गानविद्यां महाभाग नारदो भगवान्मुनिः ॥ (१।३)

तुंबरोश्च समानत्वं कस्मिन्काल उपेयिवान् । (२।१)

एतदाचक्ष्व मे सर्वं सर्वज्ञोऽसि महामते ॥ (२।२)

मार्कण्डेय उवाच । (३।१)

श्रुतो मयायमर्थो वै नारदाद्देवदर्शनात् । (३।२)

स्वयम् आह महातेजा नारदो ऽसौ महामतिः ॥ (३।३)

संतप्यमानो भगवान् दिव्यंवर्षसहस्रकम् । (४।१)

निरुच्छ्वासेन संयुक्तस्तुंबरोर्गौरवं स्मरन् ॥ (४।२)

तताप च महाघोरं तपोराशिस्तपः परम् । (५।१)

अथान्तरिक्षे शुश्राव नारदो ऽसौ महामुनिः ॥ (५।२)

वाणीं दिव्यां महाघोषाम् अद्भुताम् अशरीरिणीम् । (६।१)

किमर्थं मुनिशार्दूल तपस्तपसि दुश्चरम् ॥ (६।२)

उलूकं पश्य गत्वा त्वं यदि गाने रता मतिः । (७।१)

मानसोत्तरशैले तु गानबन्धुरिति स्मृतः ॥ (७।२)

गच्छ शीघ्रं च पश्यैनं गानवित्त्वं भविष्यसि । (८।१)

इत्युक्तो विस्मयाविष्टो नारदो वाग्विदां वरः ॥ (८।२)

मानसोत्तरशैले तु गानबन्धुं जगाम वै । (९।१)

गन्धर्वाः किन्नरा यक्षास्तथा चाप्सरसां गणाः ॥ (९।२)

समासीनास्तु परितो गानबन्धुं ततस्ततः । (१०।१)

गानविद्यां समापन्नः शिक्षितास्तेन पक्षिणा ॥ (१०।२)

स्निग्धकण्ठस्वरास् तत्र समासीना मुदान्विताः । (११।१)

ततो नारदमालोक्य गानबन्धुरुवाच ह ॥ (११।२)

प्रणिपत्य यथान्यायं स्वागतेनाभ्यपूजयत् । (१२।१)

किमर्थं भगवानत्र चागतो ऽसि महामते ॥ (१२।२)

किं कार्यं हि मया ब्रह्मन् ब्रूहि किं करवाणि ते । (१३।१)

नारद उवाच । (१३।२)

उलूकेन्द्र महाप्राज्ञ शृणु सर्वं यथातथम् ॥ (१३।३)

मम वृत्तं प्रवक्ष्यामि पुरा भूतं महाद्भुतम् । (१४।१)

अतीते हि युगे विद्वन्नारायणसमीपगम् ॥ (१४।२)

मां विनिर्धूय संहृष्टः समाहूय च तुंबरुम् । (१५।१)

लक्ष्मीसमन्वितो विष्णुरशृणोद्गानमुत्तमम् ॥ (१५।२)

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे निरस्ताः स्थानतो ऽच्युताः । (१६।१)

कौशिकाद्याः समासीना गानयोगेन वै हरिम् ॥ (१६।२)

एवमाराध्य सम्प्राप्ता गाणपत्यं यथासुखम् । (१७।१)

तेनाहमतिदुःखार्तस्तपस्तप्तुमिहागतः ॥ (१७।२)

यद्दत्तं यद्धुतं चैव यथा वा श्रुतमेव च । (१८।१)

यदधीतं मया सर्वं कलां नार्हति षोडशीम् ॥ (१८।२)

विष्णोर्माहात्म्ययुक्तस्य गानयोगस्य वै ततः । (१९।१)

संचिन्त्याहं तपो घोरं तदर्थं तप्तवान् द्विज ॥ (१९।२)

दिव्यवर्षसहस्रं वै ततो ह्यशृणवं पुनः । (२०।१)

वाणीम् आकाशसम्भूतां त्वामुद्दिश्य विहङ्गम ॥ (२०।२)

उलूकं गच्छ देवर्षे गानबन्धुं मतिर्यदि । (२१।१)

गाने चेद्वर्तते ब्रह्मन् तत्र त्वं वेत्स्यसे चिरात् ॥ (२१।२)

इत्यहं प्रेरितस्तेन त्वत्समीपम् इहागतः । (२२।१)

किं करिष्यामि शिष्योऽहं तव मां पालयाव्यय ॥ (२२।२)

स्तोर्य् ओड़् भुवनेशगानबन्धुरुवाच । (२३।१)

शृणु नारद यद्वृत्तं पुरा मम महामते । (२३।२)

अत्याश्चर्यसमायुक्तं सर्वपापहरं शुभम् ॥ (२३।३)

भुवनेश इति ख्यातो राजाभूद् धार्मिकः पुरा । (२४।१)

अश्वमेधसहस्रैश्च वाजपेयायुतेन च ॥ (२४।२)

गवां कोट्यर्बुदे चैव सुवर्णस्य तथैव च । (२५।१)

वाससां रथहस्तिनां कन्याश्वानां तथैव च ॥ (२५।२)

दत्त्वा स राजा विप्रेभ्यो मेदिनीं प्रतिपालयन् । (२६।१)

निवारयन् स्वके राज्ये गेययोगेन केशवम् ॥ (२६।२)

अन्यं वा गेययोगेन गायन्यदि स मे भवेत् । (२७।१)

वध्यः सर्वात्मना तस्माद् वेदैर् ईड्यः परः पुमान् ॥ (२७।२)

गानयोगेन सर्वत्र स्त्रियो गायन्तु नित्यशः । (२८।१)

सूतमागधसंघाश्च गीतं ते कारयन्तु वै ॥ (२८।२)

इत्याज्ञाप्य महातेजा राज्यं वै पर्यपालयत् । (२९।१)

तस्य राज्ञः पुराभ्याशे हरिमित्र इति श्रुतः ॥ (२९।२)

ब्राह्मणो विष्णुभक्तश्च सर्वद्वन्द्वविवर्जितः । (३०।१)

नदीपुलिनमासाद्य प्रतिमां च हरेः शुभाम् ॥ (३०।२)

अभ्यर्च्य च यथान्यायं घृतदध्युत्तरं बहु । (३१।१)

मिष्टान्नं पायसं दत्त्वा हरेरावेद्य पूपकम् ॥ (३१।२)

प्रणिपत्य यथान्यायं तत्र विन्यस्तमानसः । (३२।१)

अगायत हरिं तत्र तालवर्णलयान्वितम् ॥ (३२।२)

अतीव स्नेहसंयुक्तस् तद्गतेनान्तरात्मना । (३३।१)

ततो राज्ञः समादेशाच्चारास्तत्र समागताः ॥ (३३।२)

तदर्चनादि सकलं निर्धूय च समन्ततः । (३४।१)

ब्राह्मणं तं गृहीत्वा ते राज्ञे सम्यङ्न्यवेदयन् ॥ (३४।२)

ततो राजा द्विजश्रेष्ठं परिभर्त्स्य सुदुर्मतिः । (३५।१)

राज्यान्निर्यातयामास हृत्वा सर्वं धनादिकम् ॥ (३५।२)

प्रतिमां च हरेश्चैव म्लेच्छा हृत्वा ययुः पुनः । (३६।१)

ततः कालेन महता कालधर्ममुपेयिवान् ॥ (३६।२)

स राजा सर्वलोकेषु पूज्यमानः समन्ततः । (३७।१)

क्षुधार्तश्च तथा खिन्नो यममाह सुदुःखितः ॥ (३७।२)

क्षुत्तृट् च वर्तते देव स्वर्गतस्यापि मे सदा । (३८।१)

मया पापं कृतं किं वा किं करिष्यामि वै यम ॥ (३८।२)

यम उवाच । (३९।१)

त्वया हि सुमहत्पापं कृतमज्ञानमोहतः । (३९।२)

हरिमित्रं प्रति तदा वासुदेवपरायणम् ॥ (३९।३)

हरिमित्रे कृतं पापं वासुदेवार्चनादिषु । (४०।१)

तेन पापेन सम्प्राप्तः क्षुद्रोगस्त्वां सदा नृप ॥ (४०।२)

दानयज्ञादिकं सर्वं प्रनष्टं ते नराधिप । (४१।१)

गीतवाद्यसमोपेतं गायमानं महामतिम् ॥ (४१।२)

हरिमित्रं समाहूय हृतवानसि तद्धनम् । (४२।१)

उपहारादिकं सर्वं वासुदेवस्य सन्निधौ ॥ (४२।२)

तव भृत्यैस्तदा लुप्तं पापं चक्रुस्त्वदाज्ञया । (४३।१)

हरेः कीर्तिं विना चान्यद् ब्राह्मणेन नृपोत्तम ॥ (४३।२)

न गेययोगे गातव्यं तस्मात्पापं कृतं त्वया । (४४।१)

नष्टस्ते सर्वलोकोऽद्य गच्छ पर्वतकोटरम् ॥ (४४।२)

पूर्वोत्सृष्टं स्वदेहं तं खादन्नित्यं निकृत्य वै । (४५।१)

तस्मिन् काले त्विमं देहं खादन्नित्यं क्षुधान्वितः ॥ (४५।२)

महानिरयसंस्थस्त्वं यावन्मन्वन्तरं भवेत् । (४६।१)

मन्वन्तरे ततो ऽतीते भूम्यां त्वं च भविष्यसि ॥ (४६।२)

ततः कालेन सम्प्राप्य मानुष्यमवगच्छसि । (४७।१)

गानबन्धुरुवाच । (४७।२)

एवमुक्त्वा यमो विद्वांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (४७।३)

हरिमित्रो विमानेन स्तूयमानो गणाधिपैः । (४८।१)

विष्णुलोकं गतः श्रीमान् संगृह्य गणबान्धवान् ॥ (४८।२)

भुवनेशो नृपो ह्यस्मिन् कोटरे पर्वतस्य वै । (४९।१)

खादमानः शवं नित्यम् आस्ते क्षुत्तृट्समन्वितः ॥ (४९।२)

अद्राक्षं तं नृपं तत्र सर्वमेतन्ममोक्तवान् । (५०।१)

समालोक्याहमाज्ञाय हरिमित्रं समेयिवान् ॥ (५०।२)

विमानेनार्कवर्णेन गच्छन्तममरैर्वृतम् । (५१।१)

इन्द्रद्युम्नप्रसादेन प्राप्तं मे ह्यायुरुत्तमम् ॥ (५१।२)

तेनाहं हरिमित्रं वै दृष्टवान् अस्मि सुव्रत । (५२।१)

तदैश्वर्यप्रभावेन मनो मे समुपागतम् ॥ (५२।२)

गानविद्यां प्रति तदा किन्नरैः समुपाविशम् । (५३।१)

षष्टिं वर्षसहस्राणां गानयोगेन मे मुने ॥ (५३।२)

जिह्वा प्रसादिता स्पष्टा ततो गानमशिक्षयम् । (५४।१)

ततस्तु द्विगुणेनैव कालेनाभूदियं मम ॥ (५४।२)

गानयोगसमायुक्ता गता मन्वन्तरा दश । (५५।१)

गानाचार्यो ऽभवं तत्र गन्धर्वाद्याः समागताः ॥ (५५।२)

एते किन्नरसंघा वै मामाचार्यमुपागताः । (५६।१)

तपसा नैव शक्या वै गानविद्या तपोधन ॥ (५६।२)

तस्माच्छ्रुतेन संयुक्तो मत्तस्त्वं गानमाप्नुहि । (५७।१)

एवमुक्तो मुनिस्तं वै प्रणिपत्य जगौ तदा ॥ (५७।२)

तच्छृणुष्व मुनिश्रेष्ठ वासुदेवं नमस्य तु । (५८।१)

मार्कण्डेय उवाच । (५८।२)

उलूकेनैवमुक्तस्तु नारदो मुनिसत्तमः ॥ (५८।३)

शिक्षाक्रमेण संयुक्तस्तत्र गानम् अशिक्षयत् । (५९।१)

गानबन्धुस्तदाहेदं त्यक्तलज्जो भवाधुना ॥ (५९।२)

उलूक उवाच । (६०।१)

स्त्रीसंगमे तथा गीते द्यूते व्याख्यानसंगमे । (६०।२)

व्यवहारे तथाहारे त्वर्थानां च समागमे ॥ (६०।३)

आये व्यये तथा नित्यं त्यक्तलज्जस्तु वै भवेत् । (६१।१)

होw तो सिन्ग्न कुञ्चितेन गूढेन नित्यं प्रावरणादिभिः ॥ (६१।२)

हस्तविक्षेपभावेन व्यादितास्येन चैव हि । (६२।१)

निर्यातजिह्वायोगेन न गेयं हि कथञ्चन ॥ (६२।२)

न गायेदूर्ध्वबाहुश्च नोर्ध्वदृष्टिः कथञ्चन । (६३।१)

स्वाङ्गं निरीक्षमाणेन परं सम्प्रेक्षता तथा ॥ (६३।२)

संघट्टे च तथोत्थाने कटिस्थानं न शस्यते । (६४।१)

हासो रोषस्तथा कम्पस् तथान्यत्र स्मृतिः पुनः ॥ (६४।२)

नैतानि शस्तरूपाणि गानयोगे महामते । (६५।१)

नैकहस्तेन शक्यं स्यात्तालसंघट्टनं मुने ॥ (६५।२)

क्षुधार्तेन भयार्तेन तृष्णार्तेन तथैव च । (६६।१)

गानयोगो न कर्तव्यो नान्धकारे कथञ्चन ॥ (६६।२)

एवमादीनि चान्यानि न कर्तव्यानि गायता । (६७।१)

मार्कण्डेय उवाच । (६७।२)

एवमुक्तः स भगवांस्तेनोक्तैर्विधिलक्षणैः । (६७।३)

अशिक्षयत्तथा गीतं दिव्यं वर्षसहस्रकम् ॥ (६७।४)

ततः समस्तसम्पन्नो गीतप्रस्तारकादिषु । (६८।१)

विपञ्च्यादिषु सम्पन्नः सर्वस्वरविभागवित् ॥ (६८।२)

अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च । (६९।१)

स्वराणां भेदयोगेन ज्ञातवान्मुनिसत्तमः ॥ (६९।२)

ततो गन्धर्वसंघाश्च किन्नराणां तथैव च । (७०।१)

मुनिना सह संयुक्ताः प्रीतियुक्ता भवन्ति ते ॥ (७०।२)

गानबन्धुं मुनिः प्राह प्राप्य गानमनुत्तमम् । (७१।१)

त्वां समासाद्य सम्पन्नस् त्वं हि गीतविशारदः ॥ (७१।२)

ध्वाङ्क्षशत्रो महाप्राज्ञ किमाचार्य करोमि ते । (७२।१)

गानबन्धुरुवाच । (७२।२)

ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवस्तु चतुर्दश ॥ (७२।३)

ततस् त्रैलोक्यसम्प्लावो भविष्यति महामुने । (७३।१)

तावन्मे त्वायुषो भावस्तावन्मे परमं शुभम् ॥ (७३।२)

मनसा ध्यायितं मे स्याद्दक्षिणा मुनिसत्तम । (७४।१)

नारद उवाच । (७४।२)

अतीतकल्पसंयोगे गरुडस्त्वं भविष्यसि ॥ (७४।३)

स्वस्ति ते ऽस्तु महाप्राज्ञ गमिष्यामि प्रसीद माम् । (७५।१)

मार्कण्डेय उवाच । (७५।२)

एवमुक्त्वा जगामाथ नारदोऽपि जनार्दनम् ॥ (७५।३)

श्वेतद्वीपे हृषीकेशं गापयामास गीतकान् । (७६।१)

तत्र श्रुत्वा तु भगवान्नारदं प्राह माधवः ॥ (७६।२)

तुंबरोर्न विशिष्टोऽसि गीतैरद्यापि नारद । (७७।१)

यदा विशिष्टो भविता तं कालं प्रवदाम्यहम् ॥ (७७।२)

गानबन्धुं समासाद्य गानार्थज्ञो भवानसि । (७८।१)

मनोर्वैवस्वतस्याहम् अष्टविंशतिमे युगे ॥ (७८।२)

द्वापरान्ते भविष्यामि यदुवंशकुलोद्भवः । (७९।१)

देवक्यां वसुदेवस्य कृष्णो नाम्ना महामते ॥ (७९।२)

तदानीं मां समासाद्य स्मारयेथा यथातथम् । (८०।१)

तत्र त्वां गीतसम्पन्नं करिष्यामि महाव्रतम् ॥ (८०।२)

तुंबरोश्च समं चैव तथातिशयसंयुतम् । (८१।१)

तावत्कालं यथायोगं देवगन्धर्वयोनिषु ॥ (८१।२)

शिक्षयस्व यथान्यायम् इत्युक्त्वान्तरधीयत । (८२।१)

ततो मुनिः प्रणम्यैनं तथातिशयसंयुतम् ॥ (८२।२)

देवर्षिर्देवसंकाशः सर्वाभरणभूषितः । (८३।१)

तपसां निधिरत्यन्तं वासुदेवपरायणः ॥ (८३।२)

स्कन्धे विपञ्चीमासाद्य सर्वलोकांश्चचार सः । (८४।१)

वारुणं याम्यम् आग्नेयम् ऐन्द्रं कौबेरमेव च ॥ (८४।२)

वायव्यं च तथेशानं संसदं प्राप्य धर्मवित् । (८५।१)

गायमानो हरिं सम्यग्वीणावादविचक्षणः ॥ (८५।२)

गन्धर्वाप्सरसां संघैः पूज्यमानस् ततस्ततः । (८६।१)

ब्रह्मलोकं समासाद्य कस्मिंश्चित्कालपर्यये ॥ (८६।२)

हाहाहूहूश्च गन्धर्वौ गीतवाद्यविशारदौ । (८७।१)

ब्रह्मणो गायकौ दिव्यौ नित्यौ गन्धर्वसत्तमौ ॥ (८७।२)

तत्र ताभ्यां समासाद्य गायमानो हरिं प्रभुम् । (८८।१)

ब्रह्मणा च महातेजाः पूजितो मुनिसत्तमः ॥ (८८।२)

तं प्रणम्य महात्मानं सर्वलोकपितामहम् । (८९।१)

चचार च यथाकामं सर्वलोकेषु नारदः ॥ (८९।२)

ततः कालेन महता गृहं प्राप्य च तुम्बरोः । (९०।१)

वीणामादाय तत्रस्थो ह्यगायत महामुनिः ॥ (९०।२)

नारद इन्वेन्त्स् थे नोतेस्स्वरकल्पास्तु तत्रस्थाः षड्जाद्याः सप्त वै मताः । (९१।१)

क्रीडतो भगवान्दृष्ट्वा निर्गतश्च सुसत्वरम् ॥ (९१।२)

शिक्षयामास बहुशस्तत्र तत्र महामतिः । (९२।१)

श्रमयोगेन संयुक्तो नारदोऽपि महामुनिः ॥ (९२।२)

सप्तस्वराङ्गनाः पश्यन् गानविद्याविशारदः । (९३।१)

आसीद्वीणा समायोगे न तास्तन्त्र्यः प्रपेदिरे ॥ (९३।२)

ततो रैवतके कृष्णं प्रणिपत्य महामुनिः । (९४।१)

विज्ञापयदशेषं तु श्वेतद्वीपे तु यत् पुरा ॥ (९४।२)

नारायणेन कथितं गानयोगमनुत्तमम् । (९५।१)

तच्छ्रुत्वा प्राहसन्कृष्णः प्राह जांबवतीं मुदा ॥ (९५।२)

एतं मुनिवरं भद्रे शिक्षयस्व यथाविधि । (९६।१)

वीणागानसमायोगे तथेत्युक्त्वा च सा हरिम् ॥ (९६।२)

प्रहसन्ती यथायोगं शिक्षयामास तं मुनिम् । (९७।१)

ततः संवत्सरे पूर्णे पुनरागम्य माधवम् ॥ (९७।२)

प्रणिपत्याग्रतस्तस्थौ पुनराह स केशवः । (९८।१)

सत्यां समीपमागच्छ शिक्षयस्व यथाविधि ॥ (९८।२)

तथेत्युक्त्वा सत्यभामां प्रणिपत्यजगौ मुनिः । (९९।१)

तया स शिक्षितो विद्वान् पूर्णे संवत्सरे पुनः ॥ (९९।२)

वासुदेवनियुक्तो ऽसौ रुक्मिणीसदनं गतः । (१००।१)

अङ्गनाभिस्ततस्ताभिर्दासीभिर्मुनिसत्तमः ॥ (१००।२)

उक्तो ऽसौ गायमानोऽपि न स्वरं वेत्सि वै मुने । (१०१।१)

ततः श्रमेण महता वत्सरत्रयसंयुतम् ॥ (१०१।२)

शिक्षितोऽसौ तदा देव्या रुक्मिण्यापि जगौ मुनिः । (१०२।१)

ततः स्वराङ्गनाः प्राप्य तन्त्रीयोगं महामुनेः ॥ (१०२।२)

आहूय कृष्णो भगवान् स्वयमेव महामुनिम् । (१०३।१)

अशिक्षयदमेयात्मा गानयोगमनुत्तमम् ॥ (१०३।२)

ततो ऽतिशयमापन्नस् तुम्बरोर् मुनिसत्तमः । (१०४।१)

ततो ननर्त देवर्षिः प्रणिपत्य जनार्दनम् ॥ (१०४।२)

उवाच च हृषीकेशः सर्वज्ञस्त्वं महामुने । (१०५।१)

प्रहस्य गानयोगेन गायस्व मम सन्निधौ ॥ (१०५।२)

एतत्ते प्रार्थितं प्राप्तं मम लोके तथैव च । (१०६।१)

नित्यं तुम्बरुणा सार्धं गायस्व च यथातथम् ॥ (१०६।२)

एवमुक्तो मुनिस्तत्र यथायोगं चचार सः । (१०७।१)

यदा सम्पूजयन् कृष्णो रुद्रं भुवननायकम् ॥ (१०७।२)

तदा जगौ हरेस्तस्य नियोगाच्छङ्कराय वै । (१०८।१)

रुक्मिण्या सह सत्या च जांबवत्या महामुनिः ॥ (१०८।२)

कृष्णेन च नृपश्रेष्ठ श्रुतिजातिविशारदः । (१०९।१)

एष वो मुनिशार्दूलाः प्रोक्तो गीतक्रमो मुनेः ॥ (१०९।२)

ब्राह्मणो वासुदेवाख्यां गायमानो भृशं नृप । (११०।१)

हरेः सालोक्यमाप्नोति रुद्रगानो ऽधिको भवेत् ॥ (११०।२)

अन्यथा नरकं गच्छेद् गायमानो ऽन्यदेव हि । (१११।१)

कर्मणा मनसा वाचा वासुदेवपरायणः ॥ (१११।२)

गायन् शृण्वंस्तमाप्नोति तस्माद्गेयं परं विदुः ॥ (११२।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे उत्तरभागे वैष्णवगीतकथनं नाम तृतीयो ऽध्यायः ॥ (११३।१)