सूत उवाच । (१।१)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः । (१।२)

ब्रह्मरूपी प्रबोधार्थं ब्रह्माणं प्राह सस्मितम् ॥ (१।३)

श्वेतकल्पो यदा ह्यासीद् अहमेव तदाभवम् । (२।१)

श्वेतोष्णीषः श्वेतमाल्यः श्वेतांबरधरः सितः ॥ (२।२)

श्वेतास्थिः श्वेतरोमा च श्वेतासृक् श्वेतलोहितः । (३।१)

तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पस्तदा ह्यसौ ॥ (३।२)

मत्प्रसूता च देवेशी श्वेताङ्गा श्वेतलोहिता । (४।१)

श्वेतवर्णा तदा ह्यासीद्गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता ॥ (४।२)

तस्मादहं च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः । (५।१)

विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजातत्वमागतः ॥ (५।२)

सद्योजातेति ब्रह्मैतद्गुह्यं चैतत्प्रकीर्तितम् । (६।१)

तस्माद्गुह्यत्वमापन्नं ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः ॥ (६।२)

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (७।१)

यदा चैव पुनस्त्वासील्लोहितो नाम नामतः ॥ (७।२)

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः । (८।१)

तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा ॥ (८।२)

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता । (९।१)

ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात् ॥ (९।२)

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः । (१०।१)

तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना ॥ (१०।२)

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः । (११।१)

ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले ॥ (११।२)

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः । (१२।१)

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ (१२।२)

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् । (१३।१)

मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा ॥ (१३।२)

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता । (१४।१)

पीतवर्णा तदा ह्यासीद्गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता ॥ (१४।२)

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा । (१५।१)

यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः ॥ (१५।२)

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः । (१६।१)

तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज ॥ (१६।२)

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम् । (१७।१)

वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्मसंगताः ॥ (१७।२)

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (१८।१)

यदाहं पुनरेवासं कृष्णवर्णो भयानकः ॥ (१८।२)

मत्कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते । (१९।१)

तत्राहं कालसंकाशः कालो लोकप्रकालकः ॥ (१९।२)

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन्घोरो घोरपराक्रमः । (२०।१)

मत्प्रसूता च गायत्री कृष्णाङ्गी कृष्णलोहिता ॥ (२०।२)

कृष्णरूपा च देवेश तदासीद्ब्रह्मसंज्ञिता । (२१।१)

तस्माद् घोरत्वमापन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले ॥ (२१।२)

तेषामघोरः शान्तश् च भविष्याम्यहमव्ययः । (२२।१)

पुनश् च विश्वरूपत्वं यदा ब्रह्मन्ममाभवत् ॥ (२२।२)

तदाप्यहं त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना । (२३।१)

विश्वरूपा च संवृत्ता गायत्री लोकधारिणी ॥ (२३।२)

तस्मिन् विश्वत्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले । (२४।१)

तेषां शिवश् च सौम्यश् च भविष्यामि सदैव हि ॥ (२४।२)

यस्माच्च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः । (२५।१)

विश्वरूपा तथा चेयं सावित्री समुदाहृता ॥ (२५।२)

सर्वरूपा तथा चेमे संवृत्ता मम पुत्रकाः । (२६।१)

चत्वारस्ते मया ख्याताः पुत्र वै लोकसंमताः ॥ (२६।२)

यस्माच्च सर्ववर्णत्वं प्रजानां च भविष्यति । (२७।१)

सर्वभक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति ॥ (२७।२)

मोक्षो धर्मस्तथार्थश् च कामश्चेति चतुष्टयम् । (२८।१)

यस्माद्वेदाश् च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति ॥ (२८।२)

भूतग्रामाश् च चत्वार आश्रमाश् च तथैव च । (२९।१)

धर्मस्य पादाश्चत्वारश्चत्वारो मम पुत्रकाः ॥ (२९।२)

तस्माच्चतुर्युगावस्थं जगद्वै सचराचरम् । (३०।१)

चतुर्धावस्थितश्चैव चतुष्पादो भविष्यति ॥ (३०।२)

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा । (३१।१)

जनस्तपश् च सत्यं च विष्णुलोकस्ततः परम् ॥ (३१।२)

अष्टाक्षरस्थितो लोकः स्थाने स्थाने तदक्षरम् । (३२।१)

भूर्भुवः स्वर्महश्चैव पादाश्चत्वार एव च ॥ (३२।२)

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकस्ततः परम् । (३३।१)

स्वर्लोको वै तृतीयश् च चतुर्थस्तु महस् तथा ॥ (३३।२)

पञ्चमस्तु जनस्तत्र षष्ठश् च तप उच्यते । (३४।१)

सत्यं तु सप्तमो लोको ह्यपुनर्भवगामिनाम् ॥ (३४।२)

विष्णुलोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (३५।१)

स्कान्दमौमं तथा स्थानं सर्वसिद्धिसमन्वितम् ॥ (३५।२)

रुद्रलोकः स्मृतस्तस्मात्पदं तद्योगिनां शुभम् । (३६।१)

निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ (३६।२)

द्रक्ष्यन्ति तद्द्विजा युक्ता ध्यानतत्परमानसाः । (३७।१)

यस्माच्चतुष्पदा ह्येषा त्वया दृष्टा सरस्वती ॥ (३७।२)

पादान्तं विष्णुलोकं वै कौमारं शान्तमुत्तमम् । (३८।१)

औमं माहेश्वरं चैव तस्माद्दृष्टा चतुष्पदा ॥ (३८।२)

तस्मात्तु पशवः सर्वे भविष्यन्ति चतुष्पदाः । (३९।१)

ततश्चैषां भविष्यन्ति चत्वारस्ते पयोधराः ॥ (३९।२)

सोमश् च मन्त्रसंयुक्तो यस्मान्मम मुखाच्च्युतः । (४०।१)

जीवः प्राणभृतां ब्रह्मन् पुनः पीतस्तनाः स्मृताः ॥ (४०।२)

तस्मात्सोममयं चैव अमृतं जीवसंज्ञितम् । (४१।१)

चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेतत्वं चास्य तेन तत् ॥ (४१।२)

यस्माच्चैव क्रिया भूत्वा द्विपदा च महेश्वरी । (४२।१)

दृष्टा पुनस्तथैवैषा सावित्री लोकभाविनी ॥ (४२।२)

तस्माच्च द्विपदाः सर्वे द्विस्तनाश् च नराः शुभाः । (४३।१)

तस्माच्चेयमजा भूत्वा सर्ववर्णा महेश्वरी ॥ (४३।२)

या वै दृष्टा महासत्त्वा सर्वभूतधरा त्वया । (४४।१)

तस्माच्च विश्वरूपत्वं प्रजानां वै भविष्यति ॥ (४४।२)

अजश्चैव महातेजा विश्वरूपो भविष्यति । (४५।१)

अमोघरेताः सर्वत्र मुखे चास्य हुताशनः ॥ (४५।२)

तस्मात्सर्वगतो मेध्यः पशुरूपी हुताशनः । (४६।१)

तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः ॥ (४६।२)

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम् । (४७।१)

रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास्त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः ॥ (४७।२)

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् । (४८।१)

इत्येवमुक्तो भगवान्ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः ॥ (४८।२)

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनराह पितामहः । (४९।१)

य एवं भगवान् विद्वान् गायत्र्या वै महेश्वरम् ॥ (४९।२)

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्यास्तव चेश्वर । (५०।१)

तस्य देहि परं स्थानं तथास्त्विति च सोऽब्रवीत् ॥ (५०।२)

तस्माद्विद्वान् हि विश्वत्वमस्याश्चास्य महात्मनः । (५१।१)

स याति ब्रह्मसायुज्यं वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः ॥ (५१।२)