सूत उवाच । (१।१)

शिवस् छरिओत् ड़ोर् देस्त्रुच्तिओन् ओड़् त्रिपुरअथ रुद्रस्य देवस्य निर्मितो विश्वकर्मणा । (१।२)

सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम् ॥ (१।३)

सर्वभूतमयश्चैव सर्वदेवनमस्कृतः । (२।१)

सर्वदेवमयश्चैव सौवर्णः सर्वसंमतः ॥ (२।२)

रथाङ्गं दक्षिणं सूर्यो वामाङ्गं सोम एव च । (३।१)

दक्षिणं द्वादशारं हि षोडशारं तथोत्तरम् ॥ (३।२)

अरेषु तेषु विप्रेन्द्राश्चादित्या द्वादशैव तु । (४।१)

शशिनः षोडशारेषु कला वामस्य सुव्रताः ॥ (४।२)

ऋक्षाणि च तदा तस्य वामस्यैव तु भूषणम् । (५।१)

नेम्यः षडृतवश्चैव तयोर्वै विप्रपुङ्गवाः ॥ (५।२)

पुष्करं चान्तरिक्षं वै रथनीडश् च मन्दरः । (६।१)

अस्ताद्रिरुदयाद्रिश् च उभौ तौ कूबरौ स्मृतौ ॥ (६।२)

अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केसराचलाः । (७।१)

वेगः संवत्सरस्तस्य अयने चक्रसंगमौ ॥ (७।२)

मुहूर्ता बन्धुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः । (८।१)

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणा चाक्षदण्डाः क्षणाश् च वै ॥ (८।२)

निमेषाश्चानुकर्षाश् च ईषा चास्य लवाः स्मृताः । (९।१)

द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ ॥ (९।२)

धर्मो विरागो दण्डोऽस्य यज्ञा दण्डाश्रयाः स्मृताः । (१०।१)

दक्षिणाः संधयस्तस्य लोहाः पञ्चाशदग्नयः ॥ (१०।२)

युगान्तकोटी तौ तस्य धर्मकामावुभौ स्मृतौ । (११।१)

ईषादण्डस्तथाव्यक्तं बुद्धिस्तस्यैव नड्वलः ॥ (११।२)

कोणस् तथा ह्यहङ्कारो भूतानि च बलं स्मृतम् । (१२।१)

इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समन्ततः ॥ (१२।२)

श्रद्धा च गतिरस्यैव वेदास्तस्य हयाः स्मृताः । (१३।१)

पदानि भूषणान्येव षडङ्गान्युपभूषणम् ॥ (१३।२)

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणि सुव्रताः । (१४।१)

वालाश्रयाः पटाश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः ॥ (१४।२)

मन्त्रा घण्टाः स्मृतास्तेषां वर्णाः पादास्तथाश्रमाः । (१५।१)

अवच्छेदो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः ॥ (१५।२)

दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश् च ह । (१६।१)

पुष्कराद्याः पताकाश् च सौवर्णा रत्नभूषिताः ॥ (१६।२)

समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकम्बलिकाः स्मृताः । (१७।१)

गङ्गाद्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः ॥ (१७।२)

चामरासक्तहस्ताग्राः सर्वाः स्त्रीरूपशोभिताः । (१८।१)

तत्रतत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् ॥ (१८।२)

आवहाद्यास् तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम् । (१९।१)

सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवाभीषुधराः स्मृताः ॥ (१९।२)

प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम् । (२०।१)

लोकालोकाचलस्तस्य ससोपानः समन्ततः ॥ (२०।२)

विषमश् च तदा बाह्यो मानसाद्रिः सुशोभनः । (२१।१)

नासाः समन्ततस्तस्य सर्व एवाचलाः स्मृताः ॥ (२१।२)

तलाः कपोताः कापोताः सर्वे तलनिवासिनः । (२२।१)

मेरुरेव महाछत्रं मन्दरः पार्श्वडिण्डिमः ॥ (२२।२)

शैलेन्द्रः कार्मुकं चैव ज्या भुजङ्गाधिपः स्वयम् । (२३।१)

कालरात्र्या तथैवेह तथेन्द्रधनुषा पुनः ॥ (२३।२)

घण्टा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी । (२४।१)

इषुर्विष्णुर्महातेजाः शल्यं सोमः शरस्य च ॥ (२४।२)

कालाग्निस्तच्छरस्यैव साक्षात्तीक्ष्णः सुदारुणः । (२५।१)

अनीकं विषसम्भूतं वायवो वाजकाः स्मृताः ॥ (२५।२)

एवं कृत्वा रथं दिव्यं कार्मुकं च शरं तथा । (२६।१)

सारथिं जगतां चैव ब्रह्माणं प्रभुमीश्वरम् ॥ (२६।२)

आरुरोह रथं दिव्यं रणमण्डनधृग् भवः । (२७।१)

सर्वदेवगणैर्युक्तं कम्पयन्निव रोदसी ॥ (२७।२)

शिव मोउन्त्स् थे छरिओतृषिभिः स्तूयमानश् च वन्द्यमानश् च बन्दिभिः । (२८।१)

उपनृत्तश्चाप्सरसां गणैर्नृत्यविशारदैः ॥ (२८।२)

सुशोभमानो वरदः सम्प्रेक्ष्यैव च सारथिम् । (२९।१)

तस्मिन्नारोहति रथं कल्पितं लोकसंभृतम् ॥ (२९।२)

शिरोभिः पतिता भूमीं तुरगा वेदसंभवाः । (३०।१)

अथाधस्ताद्रथस्यास्य भगवान् धरणीधरः ॥ (३०।२)

वृषेन्द्ररूपी चोत्थाप्य स्थापयामास वै क्षणम् । (३१।१)

क्षणान्तरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् ॥ (३१।२)

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयान् विभुः । (३२।१)

स्थापयामास देवस्य वचनाद्वै रथं शुभम् ॥ (३२।२)

ततोऽश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः । (३३।१)

पुराण्युद्दिश्य खस्थानि दानवानां तरस्विनाम् ॥ (३३।२)

अथाह भगवान् रुद्रो देवानालोक्य शङ्करः । (३४।१)

पशूनामाधिपत्यं मे दत्तं हन्मि ततो ऽसुरान् ॥ (३४।२)

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः । (३५।१)

कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा नैव सत्तमाः ॥ (३५।२)

इति श्रुत्वा वचः सर्वं देवदेवस्य धीमतः । (३६।१)

विषादमगमन् सर्वे पशुत्वं प्रति शङ्किताः ॥ (३६।२)

तेषां भावं ततो ज्ञात्वा देवस्तानिदमब्रवीत् । (३७।१)

मा वोऽस्तु पशुभावेऽस्मिन् भयं विबुधसत्तमाः ॥ (३७।२)

श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः । (३८।१)

यो वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति ॥ (३८।२)

पशुत्वादिति सत्यं च प्रतिज्ञातं समाहिताः । (३९।१)

ये चाप्यन्ये चरिष्यन्ति व्रतं पाशुपतं मम ॥ (३९।२)

मोक्ष्यन्ति ते न संदेहः पशुत्वात् सुरसत्तमाः । (४०।१)

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्धं वर्षकत्रयम् ॥ (४०।२)

शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते । (४१।१)

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः ॥ (४१।२)

तथेति चाब्रुवन्देवाः शिवे लोकनमस्कृते । (४२।१)

तस्माद्वै पशवः सर्वे देवासुरनराः प्रभोः ॥ (४२।२)

रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः । (४३।१)

यः पशुस्तत्पशुत्वं च व्रतेनानेन संत्यजेत् ॥ (४३।२)

तत्कृत्वा न च पापीयानिति शास्त्रस्य निश्चयः । (४४।१)

गणेश पचिड़िएद्ततो विनायकः साक्षाद्बालो ऽबालपराक्रमः ॥ (४४।२)

अपूजितस्तदा देवैः प्राह देवान्निवारयन् । (४५।१)

श्रीविनायक उवाच । (४५।२)

मामपूज्य जगत्यस्मिन् भक्ष्यभोज्यादिभिः शुभैः ॥ (४५।३)

कः पुमान्सिद्धिमाप्नोति देवो वा दानवोऽपि वा । (४६।१)

ततस्तस्मिन् क्षणादेव देवकार्ये सुरेश्वराः ॥ (४६।२)

विघ्नं करिष्ये देवेश कथं कर्तुं समुद्यताः । (४७।१)

ततः सेन्द्राः सुराः सर्वे भीताः सम्पूज्य तं प्रभुम् ॥ (४७।२)

भक्ष्यभोज्यादिभिश्चैव उण्डरैश्चैव मोदकैः । (४८।१)

अब्रुवंस्ते गणेशानं निर्विघ्नं चास्तु नः सदा ॥ (४८।२)

भवोऽप्यनेकैः कुसुमैर् गणेशं भक्ष्यैश् च भोज्यैः सुरसैः सुगन्धैः । (४९।१)

आलिङ्ग्य चाघ्राय सुतं तदानीमपूजयत्सर्वसुरेन्द्रमुख्यः ॥ (४९।२)

सम्पूज्य पूज्यं सह देवसंघैर्विनायकं नायकमीश्वराणाम् । (५०।१)

गणेश्वरैरेव नगेन्द्रधन्वा पुरत्रयं दग्धुमसौ जगाम ॥ (५०।२)

अर्म्य् ओड़् थे गोद्स्तं देवदेवं सुरसिद्धसंघा महेश्वरं भूतगणाश् च सर्वे । (५१।१)

गणेश्वरा नन्दिमुखास्तदानीं स्ववाहनैरन्वयुरीशमीशाः ॥ (५१।२)

अग्रे सुराणां च गणेश्वराणां तदाथ नन्दी गिरिराजकल्पम् । (५२।१)

विमानमारुह्य पुरं प्रहर्तुं जगाम मृत्युं भगवानिवेशः ॥ (५२।२)

यान्तं तदानीं तु शिलादपुत्रमारुह्य नागेन्द्रवृषाश्ववर्यान् । (५३।१)

देवास्तदानीं गणपाश् च सर्वे गणा ययुः स्वायुधचिह्नहस्ताः ॥ (५३।२)

खगेन्द्रमारुह्य नगेन्द्रकल्पं खगध्वजो वामत एव शंभोः । (५४।१)

जगाम जगतां हिताय पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तिः ॥ (५४।२)

तं सर्वदेवाः सुरलोकनाथं समन्ततश्चान्वयुरप्रमेयम् । (५५।१)

सुरासुरेशं सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः ॥ (५५।२)

रराज मध्ये भगवान्सुराणां विवाहनो वारिजपत्रवर्णः । (५६।१)

यथा सुमेरोः शिखराधिरूढः सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः ॥ (५६।२)

सहस्रनेत्रः प्रथमः सुराणां गजेन्द्रमारुह्य च दक्षिणे ऽस्य । (५७।१)

जगाम रुद्रस्य पुरं निहन्तुं यथोरगांस्तत्र तु वैनतेयः ॥ (५७।२)

तं सिद्धगन्धर्वसुरेन्द्रवीराः सुरेन्द्रवृन्दाधिपम् इन्द्रम् ईशम् । (५८।१)

समन्ततस्तुष्टुवुरिष्टदं ते जयेति शक्रं वरपुष्पवृष्ट्या ॥ (५८।२)

तदा ह्यहल्योपपतिं सुरेशं जगत्पतिं दिविष्ठाः । (५९।१)

प्रणेमुरालोक्य सहस्रनेत्रं सलीलमंबा तनयं यथेन्द्रम् ॥ (५९।२)

यमपावकवित्तेशा वायुर्निरृतिरेव च । (६०।१)

अपाम्पतिस् तथेशानो भवं चानु समागताः ॥ (६०।२)

वीरभद्रो रणे भद्रो नैरृत्यां वै रथस्य तु । (६१।१)

वृषभेन्द्रं समारुह्य रोमजैश् च समावृतः ॥ (६१।२)

सेवां चक्रे पुरं हन्तुं देवदेवं त्रियंबकम् । (६२।१)

महाकालो महातेजा महादेव इवापरः ॥ (६२।२)

वायव्यां सगणैः सार्धं सेवां चक्रे रथस्य तु ॥ (६३।१)

षण्मुखोऽपि सह सिद्धचारणैः सेनया च गिरिराजसंनिभः । (६४।१)

देवनाथगणवृन्दसंवृतो वारणेन च तथाग्निसंभवः ॥ (६४।२)

विघ्नं गणेशोऽप्यसुरेश्वराणां कृत्वा सुराणां भगवानविघ्नम् । (६५।१)

विघ्नेश्वरो विघ्नगणैश् च सार्धं तं देशमीशानपदं जगाम ॥ (६५।२)

काली तदा कालनिशाप्रकाशं शूलं कपालाभरणा करेण । (६६।१)

प्रकम्पयन्ती च तदा सुरेन्द्रान् महासुरासृङ्मधुपानमत्ता ॥ (६६।२)

मत्तेभगामी मदलोलनेत्रा मत्तैः पिशाचैश् च गणैश् च मत्तैः । (६७।१)

मत्तेभचर्मांबरवेष्टिताङ्गी ययौ पुरस्ताच्च गणेश्वरस्य ॥ (६७।२)

तां सिद्धगन्धर्वपिशाचयक्षविद्याधराहीन्द्रसुरेन्द्रमुख्याः । (६८।१)

प्रणेमुरुच्चैरभितुष्टुवुश् च जयेति देवीं हिमशैलपुत्रीम् ॥ (६८।२)

मातरः सुरवरारिसूदनाः सादरं सुरगणैः सुपूजिताः । (६९।१)

मातरं ययुरथ स्ववाहनैः स्वैर्गणैर्ध्वजधरैः समन्ततः ॥ (६९।२)

दुर्गारूढमृगाधिपा दुरतिगा दोर्दण्डवृन्दैः शिवा बिभ्राणाङ्कुशशूलपाशपरशुं चक्रासिशङ्खायुधम् । (७०।१)

प्रौढादित्यसहस्रसदृशैर्नेत्रैर्दहन्ती पथं बालाबालपराक्रमा भगवती दैत्यान्प्रहर्तुं ययौ ॥ (७०।२)

तं देवमीशं त्रिपुरं निहन्तुं तदा तु देवेन्द्ररविप्रकाशाः । (७१।१)

गजैर्हयैः सिंहवरै रथैश् च वृषैर्ययुस्ते गणराजमुख्याः ॥ (७१।२)

हलैश् च फालैर् मुसलैर् भुशुण्डैर् गिरीन्द्रकूटैर् गिरिसन्निभास्ते । (७२।१)

ययुः पुरस्ताद्धि महेश्वरस्य सुरेश्वरा भूतगणेश्वराश् च ॥ (७२।२)

तथेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः सुरा गणेशाश् च गणेशमीशम् । (७३।१)

जयेति वाग्भिर् भगवन्तमूचुः किरीटदत्ताञ्जलयः समन्तात् ॥ (७३।२)

ननृतुर्मुनयः सर्वे दण्डहस्ता जटाधराः । (७४।१)

ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः । (७४।२)

पुरत्रयं च विप्रेन्द्राः प्राणदत्सर्वतस् तथा ॥ (७४।३)

गणेश्वरैर् देवगणैश् च भृङ्गी सहावृतः सर्वगणेन्द्रवर्यः । (७५।१)

जगाम योगी त्रिपुरं निहन्तुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः ॥ (७५।२)

केशो विगतवासाश् च महाकेशो महाज्वरः । (७६।१)

सोमवल्ली सवर्णश् च सोमपः सेनकस् तथा ॥ (७६।२)

सोमधृक् सूर्यवाचश् च सूर्यपेषणकस् तथा । (७७।१)

सूर्याक्षः सूरिनामा च सुरः सुन्दर एव च ॥ (७७।२)

प्रकुदः ककुदन्तश् च कम्पनश् च प्रकम्पनः । (७८।१)

इन्द्रश् चेन्द्रजयश्चैव महाभीर् भीमकस् तथा ॥ (७८।२)

शताक्षश्चैव पञ्चाक्षः सहस्राक्षो महोदरः । (७९।१)

यमजिह्वः शताश्वश् च कण्ठनः कण्ठपूजनः ॥ (७९।२)

द्विशिखस् त्रिशिखश्चैव तथा पञ्चशिखो द्विजाः । (८०।१)

मुण्डोऽर्धमुण्डो दीर्घश् च पिशाचास्यः पिनाकधृक् ॥ (८०।२)

पिप्पलायतनश्चैव तथा ह्यङ्गारकाशनः । (८१।१)

शिथिलः शिथिलास्यश् च अक्षपादो ह्यजः कुजः ॥ (८१।२)

अजवक्त्रो हयवक्त्रो गजवक्त्रो ऽर्ध्वक्त्रकः । (८२।१)

इत्याद्याः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः ॥ (८२।२)

वृन्दशस्तं समावृत्य जग्मुः सोमं गणैर्वृताः । (८३।१)

सहस्राणां सहस्राणि रुद्राणामूर्ध्वरेतसाम् ॥ (८३।२)

समावृत्य महादेवं देवदेवं महेश्वरम् । (८४।१)

दग्धुं पुरत्रयं जग्मुः कोटिकोटिगणैर्वृताः ॥ (८४।२)

त्रयस्त्रिंशत्सुराश्चैव त्रयश् च त्रिशतास् तथा । (८५।१)

त्रयश् च त्रिसहस्राणि जग्मुर्देवाः समन्ततः ॥ (८५।२)

मातरः सर्वलोकानां गणानां चैव मातरः । (८६।१)

भूतानां मातरश्चैव जग्मुर्देवस्य पृष्ठतः ॥ (८६।२)

भाति मध्ये गणानां च रथमध्ये गणेश्वरः । (८७।१)

नभस्यमलनक्षत्रे तारामध्य इवोडुराट् ॥ (८७।२)

रराज देवी देवस्य गिरिजा पार्श्वसंस्थिता । (८८।१)

तदा प्रभावतो गौरी भवस्येव जगन्मयी ॥ (८८।२)

शुभावती तदा देवी पार्श्वसंस्था विभाति सा । (८९।१)

चामरासक्तहस्ताग्रा सा हेमांबुजवर्णिका ॥ (८९।२)

अथ विभाति विभोर्विशदं वपुर्भसितभासितमंबिकया तया । (९०।१)

सितमिवाभ्रमहो सह विद्युता नभसि देवपतेः परमेष्ठिनः ॥ (९०।२)

भातीन्द्रधनुषाकाशं मेरुणा च यथा जगत् । (९१।१)

हिरण्यधनुषा सौम्यं वपुः शंभोः शशिद्युति ॥ (९१।२)

सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं परमेष्ठिनः । (९२।१)

यथोदये शशाङ्कस्य भात्यखण्डं हि मण्डलम् ॥ (९२।२)

सदुकूला शिवे रक्ता लम्बिता भाति मालिका । (९३।१)

छत्रान्ता रत्नजाकाशात्पतन्तीव सरिद्वरा ॥ (९३।२)

अथ महेन्द्रविरिञ्चिविभावसुप्रभृतिभिर् नतपादसरोरुहः । (९४।१)

सह तदा च जगाम तयांबया सकललोकहिताय पुरत्रयम् ॥ (९४।२)

दग्धुं समर्थो मनसा क्षणेन चराचरं सर्वमिदं त्रिशूली । (९५।१)

किमत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी स्वयं गतश्चात्र गणैश् च सार्धम् ॥ (९५।२)

रथेन किं चेषुवरेण तस्य गणैश् च किं देवगणैश् च शंभोः । (९६।१)

पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तेः किमेतद् इत्याहुर् अजेन्द्रमुख्याः ॥ (९६।२)

मन्वाम नूनं भगवान्पिनाकी लीलार्थमेतत्सकलं प्रवर्त्तुम् । (९७।१)

व्यवस्थितश्चेति तथान्यथा चेद् आडम्बरेणास्य फलं किमन्यत् ॥ (९७।२)

पुरत्रयस्यास्य समीपवर्ती सुरेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च नन्दी । (९८।१)

गणैर्गणेशस्तु रराज देव्या जगद्रथो मेरुरिवाष्टशृङ्गैः ॥ (९८।२)

अथ निरीक्ष्य सुरेश्वरमीश्वरं सगणमद्रिसुतासहितं तदा । (९९।१)

त्रिपुररङ्गतलोपरि संस्थितः सुरगणो ऽनुजगाम स्वयं तथा ॥ (९९।२)

जगत्त्रयं सर्वमिवापरं तत् पुरत्रयं तत्र विभाति सम्यक् । (१००।१)

नरेश्वरैश्चैव गणैश् च देवैः सुरेतरैश् च त्रिविधैर्मुनीन्द्राः ॥ (१००।२)

शिव बुर्न्स् त्रिपुरअथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् । (१०१।१)

युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत् ॥ (१०१।२)

तस्मिन् स्थिते महादेवे रुद्रे विततकार्मुके । (१०२।१)

पुराणि तेन कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै ॥ (१०२।२)

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते । (१०३।१)

बभूव तुमुलो हर्षो देवतानां महात्मनाम् ॥ (१०३।२)

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः । (१०४।१)

जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो ऽष्टमूर्तिकम् ॥ (१०४।२)

अथाह भगवान्ब्रह्मा भगनेत्रनिपातनम् । (१०५।१)

पुष्ययोगेऽपि सम्प्राप्ते लीलावशमुमापतिम् ॥ (१०५।२)

स्थाने तव महादेव चेष्टेयं परमेश्वर । (१०६।१)

पूर्वदेवाश् च देवाश् च समास्तव यतः प्रभो ॥ (१०६।२)

तथापि देवा धर्मिष्ठाः पूर्वदेवाश् च पापिनः । (१०७।१)

यतस्तस्माज्जगन्नाथ लीलां त्यक्तुमिहार्हसि ॥ (१०७।२)

किं रथेन ध्वजेनेश तव दग्धुं पुरत्रयम् । (१०८।१)

इषुणा भूतसंघैश् च विष्णुना च मया प्रभो ॥ (१०८।२)

पुष्ययोगे त्वनुप्राप्ते पुरं दग्धुमिहार्हसि । (१०९।१)

यावन्न यान्ति देवेश वियोगं तावदेव तु ॥ (१०९।२)

दग्धुमर्हसि शीघ्रं त्वं त्रीण्येतानि पुराणि वै । (११०।१)

अथ देवो महादेवः सर्वज्ञस्तदवैक्षत ॥ (११०।२)

पुरत्रयं विरूपाक्षस्तत्क्षणाद्भस्म वै कृतम् । (१११।१)

सोमश् च भगवान्विष्णुः कालाग्निर्वायुरेव च ॥ (१११।२)

शरे व्यवस्थिताः सर्वे देवमूचुः प्रणम्य तम् । (११२।१)

दग्धमप्यथ देवेश वीक्षणेन पुरत्रयम् ॥ (११२।२)

अस्मद्धितार्थं देवेश शरं मोक्तुमिहार्हसि । (११३।१)

अथ संमृज्य धनुषो ज्यां हसन् त्रिपुरार्दनः ॥ (११३।२)

मुमोच बाणं विप्रेन्द्रा व्याकृष्याकर्णम् ईश्वरः । (११४।१)

तत्क्षणात्त्रिपुरं दग्ध्वा त्रिपुरान्तकरः शरः ॥ (११४।२)

देवदेवं समासाद्य नमस्कृत्वा व्यवस्थितः । (११५।१)

रेजे पुरत्रयं दग्धं दैत्यकोटिशतैर्वृतम् ॥ (११५।२)

इषुणा तेन कल्पान्ते रुद्रेणेव जगत्त्रयम् । (११६।१)

ये पूजयन्ति तत्रापि दैत्या रुद्रं सबान्धवाः ॥ (११६।२)

गाणपत्यं तदा शंभोर्ययुः पूजाविधेर्बलात् । (११७।१)

न किंचिद् अब्रुवन् देवाः सेन्द्रोपेन्द्रा गणेश्वराः ॥ (११७।२)

भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं हिमवतः सुताम् । (११८।१)

दृष्ट्वा भीतं तदानीकं देवानां देवपुङ्गवः ॥ (११८।२)

किं चेत्याह तदा देवान्प्रणेमुस्तं समन्ततः ॥ (११९।१)

ववन्दिरे नन्दिनमिन्दुभूषणं ववन्दिरे पर्वतराजसंभवाम् । (१२०।१)

ववन्दिरे चाद्रिसुतासुतं प्रभुं ववन्दिरे देवगणा महेश्वरम् ॥ (१२०।२)

तुष्टाव हृदये ब्रह्मा देवैः सह समाहितः । (१२१।१)

विष्णुना च भवं देवं त्रिपुरारातिमीश्वरम् ॥ (१२१।२)

श्रीपितामह उवाच । (१२२।१)

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । (१२२।२)

प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानन्ददाव्यय ॥ (१२२।३)

पञ्चास्यरुद्ररुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये । (१२३।१)

आत्मत्रयोपविष्टाय विद्यातत्त्वाय ते नमः ॥ (१२३।२)

शिवाय शिवतत्त्वाय अघोराय नमोनमः । (१२४।१)

अघोराष्टकतत्त्वाय द्वादशात्मस्वरूपिणे ॥ (१२४।२)

विद्युत्कोटिप्रतीकाशमष्टकाशं सुशोभनम् । (१२५।१)

रूपमास्थाय लोकेऽस्मिन् संस्थिताय शिवात्मने ॥ (१२५।२)

अग्निवर्णाय रौद्राय अंबिकार्धशरीरिणे । (१२६।१)

धवलश्यामरक्तानां मुक्तिदायामराय च ॥ (१२६।२)

ज्येष्ठाय रुद्ररूपाय सोमाय वरदाय च । (१२७।१)

त्रिलोकाय त्रिदेवाय वषट्काराय वै नमः ॥ (१२७।२)

मध्ये गगनरूपाय गगनस्थाय ते नमः । (१२८।१)

अष्टक्षेत्राष्टरूपाय अष्टतत्त्वाय ते नमः ॥ (१२८।२)

चतुर्धा च चतुर्धा च चतुर्धा संस्थिताय च । (१२९।१)

पञ्चधा पञ्चधा चैव पञ्चमन्त्रशरीरिणे ॥ (१२९।२)

चतुःषष्टिप्रकाराय अकाराय नमोनमः । (१३०।१)

द्वात्रिंशत्तत्त्वरूपाय उकाराय नमोनमः ॥ (१३०।२)

षोडशात्मस्वरूपाय मकाराय नमोनमः । (१३१।१)

अष्टधात्मस्वरूपाय अर्धमात्रात्मने नमः ॥ (१३१।२)

ओङ्काराय नमस्तुभ्यं चतुर्धा संस्थिताय च । (१३२।१)

गगनेशाय देवाय स्वर्गेशाय नमो नमः ॥ (१३२।२)

सप्तलोकाय पातालनरकेशाय वै नमः । (१३३।१)

अष्टक्षेत्राष्टरूपाय परात्परतराय च ॥ (१३३।२)

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राय च ते नमः । (१३४।१)

सहस्रपादयुक्ताय शर्वाय परमेष्ठिने ॥ (१३४।२)

नवात्मतत्त्वरूपाय नवाष्टात्मात्मशक्तये । (१३५।१)

पुनरष्टप्रकाशाय तथाष्टाष्टकमूर्तये ॥ (१३५।२)

चतुःषष्ट्यात्मतत्त्वाय पुनरष्टविधाय ते । (१३६।१)

गुणाष्टकवृतायैव गुणिने निर्गुणाय ते ॥ (१३६।२)

मूलस्थाय नमस्तुभ्यं शाश्वतस्थानवासिने । (१३७।१)

नाभिमण्डलसंस्थाय हृदि निःस्वनकारिणे ॥ (१३७।२)

कन्धरे च स्थितायैव तालुरन्ध्रस्थिताय च । (१३८।१)

भ्रूमध्ये संस्थितायैव नादमध्ये स्थिताय च ॥ (१३८।२)

चन्द्रबिम्बस्थितायैव शिवाय शिवरूपिणे । (१३९।१)

वह्निसोमार्करूपाय षट्त्रिंशच्छक्तिरूपिणे ॥ (१३९।२)

त्रिधा संवृत्य लोकान्वै प्रसुप्तभुजगात्मने । (१४०।१)

त्रिप्रकारं स्थितायैव त्रेताग्निमयरूपिणे ॥ (१४०।२)

सदाशिवाय शान्ताय महेशाय पिनाकिने । (१४१।१)

सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय वै नमः ॥ (१४१।२)

अघोराय नमस्तुभ्यं वामदेवाय ते नमः । (१४२।१)

तत्पुरुषाय नमोऽस्तु ईशानाय नमोनमः ॥ (१४२।२)

नमस्त्रिंशत्प्रकाशाय शान्तातीताय वै नमः । (१४३।१)

अनन्तेशाय सूक्ष्माय उत्तमाय नमोऽस्तु ते ॥ (१४३।२)

एकाक्षाय नमस्तुभ्यमेकरुद्राय ते नमः । (१४४।१)

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं श्रीकण्ठाय शिखण्डिने ॥ (१४४।२)

अनन्तासनसंस्थाय अनन्तायान्तकारिणे । (१४५।१)

विमलाय विशालाय विमलाङ्गाय ते नमः ॥ (१४५।२)

विमलासनसंस्थाय विमलार्थार्थरूपिणे । (१४६।१)

योगपीठान्तरस्थाय योगिने योगदायिने ॥ (१४६।२)

योगिनां हृदि संस्थाय सदा नीवारशूकवत् । (१४७।१)

प्रत्याहाराय ते नित्यं प्रत्याहाररताय ते ॥ (१४७।२)

प्रत्याहाररतानां च प्रतिस्थानस्थिताय च । (१४८।१)

धारणायै नमस्तुभ्यं धारणाभिरताय ते ॥ (१४८।२)

धारणाभ्यासयुक्तानां पुरस्तात्संस्थिताय च । (१४९।१)

ध्यानाय ध्यानरूपाय ध्यानगम्याय ते नमः ॥ (१४९।२)

ध्येयाय ध्येयगम्याय ध्येयध्यानाय ते नमः । (१५०।१)

ध्येयानामपि ध्येयाय नमो ध्येयतमाय ते ॥ (१५०।२)

समाधानाभिगम्याय समाधानाय ते नमः । (१५१।१)

समाधानरतानां तु निर्विकल्पार्थरूपिणे ॥ (१५१।२)

दग्ध्वोद्धृतं सर्वमिदं त्वयाद्य जगत्त्रयं रुद्र पुरत्रयं हि । (१५२।१)

कः स्तोतुमिच्छेत् कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये हि तुष्टाय शिवाय तुभ्यम् ॥ (१५२।२)

भक्त्या च तुष्ट्याद्भुतदर्शनाच्च मर्त्या अमर्त्या अपि देवदेव । (१५३।१)

एते गणाः सिद्धगणैः प्रणामं कुर्वन्ति देवेश गणेश तुभ्यम् ॥ (१५३।२)

निरीक्षणादेव विभोऽसि दग्धुं पुरत्रयं चैव जगत्त्रयं च । (१५४।१)

लीलालसेनांबिकया क्षणेन दग्धं किलेषुश् च तदाथ मुक्तः ॥ (१५४।२)

कृतो रथश्चेषुवरश् च शुभ्रं शरसनं ते त्रिपुरक्षयाय । (१५५।१)

अनेकयत्नैश् च मयाथ तुभ्यं न दृष्टं फलं न दृष्टं सुरसिद्धसंघैः ॥ (१५५।२)

रथो रथी देववरो हरिश् च रुद्रः स्वयं शक्रपितामहौ च । (१५६।१)

त्वमेव सर्वे भगवन् कथं तु स्तोष्ये ह्यतोष्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना ॥ (१५६।२)

अनन्तपादस् त्वम् अनन्तबाहुर् अनन्तमूर्धान्तकरः शिवश् च । (१५७।१)

अनन्तमूर्तिः कथम् ईदृशं त्वां तोष्ये कथमीदृशं त्वाम् ॥ (१५७।२)

नमोनमः सर्वविदे शिवाय रुद्राय शर्वाय भवाय तुभ्यम् । (१५८।१)

स्थूलाय सूक्ष्माय सुसूक्ष्मसूक्ष्मसूक्ष्माय सूक्ष्मार्थविदे विधात्रे ॥ (१५८।२)

स्रष्ट्रे नमः सर्वसुरासुराणां भर्त्रे च हर्त्रे जगतां विधात्रे । (१५९।१)

नेत्रे सुराणामसुरेश्वराणां दात्रे प्रशास्त्रे मम सर्वशास्त्रे ॥ (१५९।२)

वेदान्तवेद्याय सुनिर्मलाय वेदार्थविद्भिः सततं स्तुताय । (१६०।१)

वेदात्मरूपाय भवाय तुभ्यमन्ताय मध्याय सुमध्यमाय ॥ (१६०।२)

आद्यन्तशून्याय च संस्थिताय तथा त्वशून्याय च लिङ्गिने च । (१६१।१)

अलिङ्गिने लिङ्गमयाय तुभ्यं लिङ्गाय वेदादिमयाय साक्षात् ॥ (१६१।२)

रुद्राय मूर्धनिकृन्तनाय ममादिदेवस्य च यज्ञमूर्तेः । (१६२।१)

विध्वान्तभङ्गं मम कर्तुमीश दृष्ट्वैव भूमौ करजाग्रकोट्या ॥ (१६२।२)

अहो विचित्रं तव देवदेव विचेष्टितं सर्वसुरासुरेश । (१६३।१)

देहीव देवैः सह देवकार्यं करिष्यसे निर्गुणरूपतत्त्व । (१६३।२)

एकं स्थूलं सूक्ष्ममेकं सुसूक्ष्मं मूर्तामूर्तं मूर्तमेकं ह्यमूर्तम् । (१६३।३)

एकं दृष्टं वाङ्मयं चैकमीशं ध्येयं चैकं तत्त्वमत्राद्भुतं ते ॥ (१६३।४)

स्वप्ने दृष्टं यत्पदार्थं ह्यलक्ष्यं दृष्टं नूनं भाति मन्ये न चापि । (१६४।१)

मूर्तिर्नो वै दैवकीशान देवैर्लक्ष्या यत्नैरप्यलक्ष्यं कथं तु ॥ (१६४।२)

दिव्यः क्व देवेश भवत्प्रभावो वयं क्व भक्तिः क्व च ते स्तुतिश् च । (१६५।१)

तथापि भक्त्या विलपन्तमीश पितामहं मां भगवन्क्षमस्व ॥ (१६५।२)

सूत उवाच । (१६६।१)

य इमं शृणुयाद्द्विजोत्तमा भुवि देवं प्रणिपत्य पठेत् । (१६६।२)

स च मुञ्चति पापबन्धनं भवभक्त्या पुरशासितुः स्तवम् ॥ (१६६।३)

श्रुत्वा च भक्त्या चतुराननेन स्तुतो हसञ्शैलसुतां निरीक्ष्य । (१६७।१)

स्तवं तदा प्राह महानुभावं महाभुजो मन्दरशृङ्गवासी ॥ (१६७।२)

शिव उवाच । (१६८।१)

स्तवेनानेन तुष्टोऽस्मि तव भक्त्या च पद्मज । (१६८।२)

वरान् वरय भद्रं ते देवानां च यथेप्सितान् ॥ (१६८।३)

सूत उवाच । (१६९।१)

ततः प्रणम्य देवेशं भगवान्पद्मसंभवः । (१६९।२)

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राहेदं प्रीतमानसः ॥ (१६९।३)

श्रीपितामह उवाच । (१७०।१)

भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शङ्कर । (१७०।२)

त्वयि भक्तिं परां मे ऽद्य प्रसीद परमेश्वरम् ॥ (१७०।३)

देवानां चैव सर्वेषां त्वयि सर्वार्थदेश्वर । (१७१।१)

प्रसीद भक्तियोगेन सारथ्येन च सर्वदा ॥ (१७१।२)

जनार्दनोऽपि भगवान्नमस्कृत्य महेश्वरम् । (१७२।१)

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह सांबं त्रियंबकम् ॥ (१७२।२)

वाहनत्वं तवेशान नित्यमीहे प्रसीद मे । (१७३।१)

त्वयि भक्तिं च देवेश देवदेव नमोऽस्तु ते ॥ (१७३।२)

सामर्थ्यं च सदा मह्यं भवन्तं वोढुमीश्वरम् । (१७४।१)

सर्वज्ञत्वं च वरद सर्वगत्वं च शङ्कर ॥ (१७४।२)

सूत उवाच । (१७५।१)

तयोः श्रुत्वा महादेवो विज्ञप्तिं परमेश्वरः । (१७५।२)

सारथ्ये वाहनत्वे च कल्पयामास वै भवः ॥ (१७५।३)

दत्त्वा तस्मै ब्रह्मणे विष्णवे च दग्ध्वा दैत्यान्देवदेवो महात्मा । (१७६।१)

सार्धं देव्या नन्दिना भूतसंघैर् अन्तर्धानं कारयामास शर्वः ॥ (१७६।२)

ततस्तदा महेश्वरे गते रणाद्गणैः सह । (१७७।१)

सुरेश्वराः सुविस्मिता भवं प्रणम्य पार्वतीम् ॥ (१७७।२)

ययुश् च दुःखवर्जिताः स्ववाहनैर्दिवं ततः । (१७८।१)

सुरेश्वरा मुनीश्वरा गणेश्वराश् च भास्कराः ॥ (१७८।२)

त्रिपुरारेरिमं पुण्यं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा । (१७९।१)

यः पठेच्छ्राद्धकाले वा दैवे कर्मणि च द्विजाः ॥ (१७९।२)

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छति । (१८०।१)

मानसैर्वाचिकैः पापैस् तथा वै कायिकैः पुनः ॥ (१८०।२)

स्थूलैः सूक्ष्मैः सुसूक्ष्मैश् च महापातकसंभवैः । (१८१।१)

पातकैश् च द्विजश्रेष्ठा उपपातकसंभवैः ॥ (१८१।२)

पापैश् च मुच्यते जन्तुः श्रुत्वाध्यायमिमं शुभम् । (१८२।१)

शत्रवो नाशमायान्ति संग्रामे विजयीभवेत् ॥ (१८२।२)

सर्वरोगैर्न बाध्येत आपदो न स्पृशन्ति तम् । (१८३।१)

धनमायुर्यशो विद्यां प्रभावमतुलं लभेत् ॥ (१८३।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे त्रिपुरदाहे ब्रह्मस्तवो नाम द्विसप्तितमो ऽध्यायः ॥ (१८४।१)