सूत उवाच । (१।१)

स्नात्वा देवं नमस्कृत्य देवदेवमुमापतिम् । (१।२)

दिव्येन चक्षुषा रुद्रं नीललोहितमीश्वरम् ॥ (१।३)

दृष्ट्वा तुष्टाव वरदं रुद्राध्यायेन शङ्करम् । (२।१)

देवो ऽपि तुष्ट्या निर्वाणं राज्यान्ते कर्मणैव तु ॥ (२।२)

तवास्तीति सकृच्चोक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत । (३।१)

स्वायंभुवो मनुर्देवं नमस्कृत्य वृषध्वजम् ॥ (३।२)

आरुरोह महामेरुं महावृषमिवेश्वरः । (४।१)

तत्र देवं हिरण्याभं योगैश्वर्यसमन्वितम् ॥ (४।२)

सनत्कुमारं वरदमपश्यद्ब्रह्मणः सुतम् । (५।१)

नमश्चकार वरदं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् ॥ (५।२)

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महाद्युतिः । (६।१)

सो ऽपि दृष्ट्वा मनुं देवो हृष्टरोमाभवन्मुनिः ॥ (६।२)

सनत्कुमारः प्राहेदं घृणया च घृणानिधे । (७।१)

सनत्कुमार उवाच । (७।२)

दृष्ट्वा सर्वेश्वराच्छान्ताच्छङ्करान्नीललोहितात् ॥ (७।३)

लब्ध्वाभिषेकं सम्प्राप्तो विवक्षुर्वद यद्यपि । (८।१)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ॥ (८।२)

विज्ञापयामास कथं कर्मणा निर्वृतिर्विभो । (९।१)

वक्तुमर्हसि चास्माकं कर्मणा केवलेन च ॥ (९।२)

ज्ञानेन निर्वृतिः सिद्धा विभो मिश्रेण वा क्वचित् । (१०।१)

अथ तस्य वचः श्रुत्वा श्रुतिसारविदां निधिः ॥ (१०।२)

सनत्कुमारो भगवान्कर्मणा निर्वृतिः क्रमात् । (११।१)

मिश्रेण च क्रमादेव क्षणाज्ज्ञानेन वै मुने ॥ (११।२)

पुरा मानेन चोष्ट्रत्वम् अगमं नन्दिनः प्रभोः । (१२।१)

शापात्पुनः प्रसादाद्धि शिवमभ्यर्च्य शङ्करम् ॥ (१२।२)

प्रसादान्नन्दिनस्तस्य कर्मणैव सुतो ह्यहम् । (१३।१)

श्रुत्वोत्तमां गतिं दिव्यामवस्थां प्राप्तवानहम् ॥ (१३।२)

शिवार्चनप्रकारेण शिवधर्मेण नान्यथा । (१४।१)

राज्ञां षोडशदानानि नन्दिना कथितानि च ॥ (१४।२)

धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं कर्मणैव महात्मना । (१५।१)

तुलादिरोहणाद्यानि शृणु तानि यथातथम् ॥ (१५।२)

ग्रहणादिषु कालेषु शुभदेशेषु शोभनम् । (१६।१)

विंशद्धस्तप्रमाणेन मण्डपं कूटमेव च ॥ (१६।२)

यथाष्टादशहस्तेन कलाहस्तेन वा पुनः । (१७।१)

कृत्वा वेदिं तथा मध्ये नवहस्तप्रमाणतः ॥ (१७।२)

अष्टहस्तेन वा कार्या सप्तहस्तेन वा पुनः । (१८।१)

द्विहस्ता सार्धहस्ता वा वेदिका चातिशोभना ॥ (१८।२)

द्वादशस्तंभसंयुक्ता साधुरम्या भ्रमन्तिका । (१९।१)

परितो नव कुण्डानि चतुरस्राणि कारयेत् ॥ (१९।२)

ऐन्द्रिकेशानयोर् मध्ये प्रधानं ब्रह्मणः सुत । (२०।१)

अथवा चतुरस्रं च योन्याकारमतः परम् ॥ (२०।२)

स्त्रीणां कुण्डानि विप्रेन्द्रा योन्याकाराणि कारयेत् । (२१।१)

अर्धचन्द्रं त्रिकोणं च वर्तुलं कुण्डमेव च ॥ (२१।२)

षडस्रं सर्वतो वापि त्रिकोणं पद्मसन्निभम् । (२२।१)

अष्टास्रं सर्वमाने तु स्थण्डिलं केवलं तु वा ॥ (२२।२)

चतुर्द्वारसमोपेतं चतुस्तोरणभूषितम् । (२३।१)

दिग्गजाष्टकसंयुक्तं दर्भमालासमावृतम् ॥ (२३।२)

अष्टमङ्गलसंयुक्तं वितानोपरिशोभितम् । (२४।१)

तुलास्तंभद्रुमाश्चात्र बिल्वादीनि विशेषतः ॥ (२४।२)

बिल्वाश्वत्थपलाशाद्याः केवलं खादिरं तु वा । (२५।१)

येन स्तंभः कृतः पूर्वं तेन सर्वं तु कारयेत् ॥ (२५।२)

अथवा मिश्रमार्गेण वेणुना वा प्रकल्पयेत् । (२६।१)

अष्टहस्तप्रमाणं तु हस्तद्वयसमायुतम् ॥ (२६।२)

तुलास्तंभस्य विष्कंभो ऽनाहतस् त्रिगुणो मतः । (२७।१)

द्व्यङ्गुलेन विहीनं तु सुवृत्तं निर्व्रणं तथा ॥ (२७।२)

उभयोरन्तरं चैव षड्ढस्तं नृपते स्मृतम् । (२८।१)

द्वयोश् चतुर्हस्तकृतम् अन्तरं स्तंभयोरपि ॥ (२८।२)

षड्ढस्तम् अन्तरं ज्ञेयं स्तंभयोरुपरि स्थितम् । (२९।१)

वितस्तिमात्रं विस्तारो विष्कंभस्तावदुत्तरम् ॥ (२९।२)

स्तंभयोस्तु प्रमाणेन उत्तरद्वारसंमितम् । (३०।१)

षट्त्रिंशन्मात्रसंयुक्तं व्यायामं तु तुलात्मकम् ॥ (३०।२)

विष्कंभमष्टमात्रं तु यवपञ्चकसंयुतम् । (३१।१)

षट्त्रिंशन्मात्रनाभं स्यान्निर्माणाद्वर्तुलं शुभम् ॥ (३१।२)

अग्रे मूले च मध्ये च हेमपट्टेन बन्धयेत् । (३२।१)

पट्टमध्ये प्रकर्तव्यम् अवलम्बनकत्रयम् ॥ (३२।२)

ताम्रेण च प्रकर्तव्यम् अवलम्बनकत्रयम् । (३३।१)

आरेण वा प्रकर्तव्यमायसं नैव कारयेत् ॥ (३३।२)

मध्ये चोर्ध्वमुखं कार्यम् अवलंबः सुशोभनः । (३४।१)

रश्मिभिस्तोरणाग्रे वा बन्धयेच्च विधानतः ॥ (३४।२)

जिह्वामेकां तुलामध्ये तोरणं तु विधीयते । (३५।१)

उत्तरस्य च मध्ये च शङ्कुं दृढमनुत्तमम् ॥ (३५।२)

वितानेनोपरि छाद्य दृढं सम्यक्प्रयोजयेत् । (३६।१)

शङ्कोः सुषिरसम्पन्नं वलयं कारयेन्मुने ॥ (३६।२)

तुलामध्ये वितानेन तुलया लम्बके तथा । (३७।१)

वलयेन प्रयोक्तव्यं कुण्डलं वावलंबनम् ॥ (३७।२)

सुदृढं च तुलामध्ये नवमाङ्गुलमानतः । (३८।१)

पट्टस्यैव तु विस्तारं पञ्चमात्रप्रमाणतः ॥ (३८।२)

अपरौ सुदृढौ पिण्डौ शुभद्रव्येण कारयेत् । (३९।१)

शिक्याधस्तात्प्रकर्तव्यौ पञ्चप्रादेशविस्तरौ । (३९।२)

सहस्रेण तु कर्तव्यौ पलानां धारकावुभौ ॥ (३९।३)

शताष्टकेन वा कुर्यात्पलैः षट्शतमेव वा । (४०।१)

चतुस्तालं च कर्तव्यो विस्तारो मध्यमस्तथा ॥ (४०।२)

सार्धत्रितालविस्तारः कलशस्य विधीयते । (४१।१)

बध्नीयात्पञ्चपात्रं तु त्रिमात्रं षट्कमुच्यते ॥ (४१।२)

चतुर्द्वारसमोपेतं द्वारमङ्गुलमात्रकम् । (४२।१)

कुण्डलैश्च समोपेतैः शुक्लशुद्धसमन्वितैः ॥ (४२।२)

कुण्डले कुण्डले कार्यं शृङ्खलापरिमण्डलम् । (४३।१)

शृङ्खलाधारवलयम् अवलंबेन योजयेत् ॥ (४३।२)

प्रादेशं वा चतुर्मात्रं भूमेस् त्यक्त्वावलम्बयेत् । (४४।१)

घटौ पुरुषमात्रौ तु कर्तव्यौ शोभनावुभौ ॥ (४४।२)

तौ वालुकाभिः सम्पूर्य शिवं तत्र विनिष्क्षिपेत् । (४५।१)

द्विहस्तमात्रमवटे स्थापनीयौ प्रयत्नतः ॥ (४५।२)

निःशेषं पूरयेद् विद्वान् वालुकाभिः समन्ततः । (४६।१)

येन निश्चलतां गच्छेत्तेन मार्गेण कारयेत् ॥ (४६।२)

श्रूयतां परमं गुह्यं वेदिकोपरिमण्डलम् । (४७।१)

अष्टमाङ्गुलसंयुक्तं मङ्गलाङ्कुरशोभितम् ॥ (४७।२)

फलपुष्पसमाकीर्णं धूपदीपसमन्वितम् । (४८।१)

वेदिमध्ये प्रकर्तव्यं दर्पणोदरसन्निभम् ॥ (४८।२)

आलिखेन्मण्डलं पूर्वं चतुर्द्वारसमन्वितम् । (४९।१)

शोभोपशोभासम्पन्नं कर्णिकाकेसरान्वितम् ॥ (४९।२)

वर्णजातिसमोपेतं पञ्चवर्णं तु कारयेत् । (५०।१)

वज्रं प्रागन्तरे भागे आग्नेय्यां शक्तिमुज्ज्वलाम् ॥ (५०।२)

आलिखेद्दक्षिणे दण्डं नैरृत्यां खड्गम् आलिखेत् । (५१।१)

पाशश् च वारुणे लेख्यो ध्वजं वै वायुगोचरे ॥ (५१।२)

कौबेर्यां तु गदा लेख्या ऐशान्यां शूलमालिखेत् । (५२।१)

शूलस्य वामदेशेन चक्रं पद्मं तु दक्षिणे ॥ (५२।२)

एवं लिखित्वा पश्चाच्च होमकर्म समाचरेत् । (५३।१)

प्रधानहोमं गायत्र्या स्वाहा शक्राय वह्नये ॥ (५३।२)

यमाय राक्षसेशाय वरुणाय च वायवे । (५४।१)

कुबेरायेश्वरायाथ विष्णवे ब्रह्मणे पुनः ॥ (५४।२)

स्वाहान्तं प्रणवेनैव होतव्यं विधिपूर्वकम् । (५५।१)

स्वशाखाग्निमुखेनैव जयादिप्रतिसंयुतम् ॥ (५५।२)

स्विष्टान्तं सर्वकार्याणि कारयेद्विधिवत्तदा । (५६।१)

सर्वहोमाग्रहोमे च समित् पालाशम् उच्यते । (५६।२)

एकविंशतिसंख्यातं मन्त्रेणानेन होमयेत् ॥ (५६।३)

अयन्त इध्म आत्मा जातवेदस् तेनेध्यस्व वर्धस्व चेद्धवर्धय चास्मान् प्रजया पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन स मेधय स्वाहा । (५७।१)

भूः स्वाहा भुवः स्वाहा स्वः स्वाहा भूर्भुवः स्वस्तथैव च । (५७।२)

समिद्धोमश्च चरुणा घृतस्य च यथाक्रमम् । (५७।३)

शुक्लान्नपायसं चैव मुद्गान्नं चरवः स्मृताः ॥ (५७।४)

सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा ॥ (५८।१)

अग्न आयूंषि पवस आसुवोर् जमिषं च नः । (५९।१)

आरे बाधस्व छुनाम् । (५९।२)

अग्निरृषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । (५९।३)

तम् ईमहे महागयम् । (५९।४)

अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । (५९।५)

दधद्रयिं मयि पोषम् । (५९।६)

प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परिता बभूव । (५९।७)

यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम् । (५९।८)

गायत्र्या च प्रधानस्य समिद्धोमस्तथैव च । (५९।९)

चरुणा च तथाज्यस्य शक्रादीनां च होमयेत् ॥ (५९।१०)

वज्रादीनां च होतव्यं सहस्रार्धं ततः क्रमात् । (६०।१)

ब्रह्मयज्ञेति मन्त्रेण ब्रह्मणे विष्णवे पुनः ॥ (६०।२)

नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि । (६१।१)

तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् । (६१।२)

अयं विशेषः कथितो होममार्गः सुशोभनः । (६१।३)

दूर्वया क्षीरयुक्तेन पञ्चविंशत्पृथक्पृथक् ॥ (६१।४)

त्र्यंबकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । (६२।१)

उर्वारुकम् इव बन्धनान् मृत्योर् मुक्षीय मामृतात् ॥ (६२।२)

दूर्वाहोमः प्रशस्तो ऽयं वास्तुहोमश्च सर्वथा । (६३।१)

प्रायश्चित्तमघोरेण सर्पिषा च शतंशतम् ॥ (६३।२)

ब्रह्माणं दक्षिणे वामे विष्णुं विश्वगुरुं शिवम् । (६४।१)

मध्ये देव्या समं ज्ञेयमिन्द्रादिगणसंवृतम् ॥ (६४।२)

आदित्यं भास्करं भानुं रविं देवं दिवाकरम् । (६५।१)

उषां प्रभां तथा प्रज्ञां संध्यां सावित्रिमेव च ॥ (६५।२)

पञ्चप्रकारविधिना खखोल्काय महात्मने । (६६।१)

विष्टरां सुभगां चैव वर्धनीं च प्रदक्षिणाम् ॥ (६६।२)

आप्यायनीं च सम्पूज्य देवीं पद्मासने रविम् । (६७।१)

प्रभूतं वाथ कर्तव्यं विमलं दक्षिणे तथा ॥ (६७।२)

सारं पश्चिमभागे च आराध्यं चोत्तरे यजेत् । (६८।१)

मध्ये सुखं विजानीयात्केसरेषु यथाक्रमम् ॥ (६८।२)

दीप्तां सूक्ष्मां जयां भद्रां विभूतिं विमलां क्रमात् । (६९।१)

अमोघां विद्युतां चैव मध्यतः सर्वतोमुखीम् ॥ (६९।२)

सोममङ्गारकं चैव बुधं गुरुमनुक्रमात् । (७०।१)

भार्गवं च तथा मन्दं राहुं केतुं तथैव च ॥ (७०।२)

पूजयेद्धोमयेदेवं दापयेच्च विशेषतः । (७१।१)

योगिनो भोजयेत्तत्र शिवतत्त्वैकपारगान् ॥ (७१।२)

दिव्याध्ययनसम्पन्नान् कृत्वैवं विधिविस्तरम् । (७२।१)

होमे प्रवर्तमाने च पूर्वदिक्स्थानमध्यमे ॥ (७२।२)

आरोहयेद्विधानेन रुद्राध्यायेन वै नृपम् । (७३।१)

धारयेत्तत्र भूपालं घटिकैकां विधानतः ॥ (७३।२)

यजमानो जपेन्मन्त्रं रुद्रगायत्रिसंज्ञकम् । (७४।१)

घटिकार्धं तदर्धं वा तत्रैवासनम् आरभेत् ॥ (७४।२)

आलोक्य वारुणं धीमान्कूर्चहस्तः समाहितः । (७५।१)

नृपश्च भूषणैर्युक्तः खड्गखेटकधारकः ॥ (७५।२)

स्वस्तिरित्यादिभिश्चादावन्ते चैव विशेषतः । (७६।१)

पुण्याहं ब्राह्मणैः कार्यं वेदवेदाङ्गपारगैः ॥ (७६।२)

जयमङ्गलशब्दादिब्रह्मघोषैः सुशोभनैः । (७७।१)

नृत्यवाद्यादिभिर्गीतैः सर्वशोभासमन्वितैः ॥ (७७।२)

स्वमेवं चन्द्रदिग्भागे सुवर्णं तत्र विक्षिपेत् । (७८।१)

तुलाधारौ समौ वृत्तौ तुलाभारः सदा भवेत् ॥ (७८।२)

शतनिष्काधिकं श्रेष्ठं तदर्धं मध्यमं स्मृतम् । (७९।१)

तस्यार्धं च कनिष्ठं स्यात्त्रिविधं तत्र कल्पितम् ॥ (७९।२)

वस्त्रयुग्ममथोष्णीषं कुण्डलं कण्ठशोभनम् । (८०।१)

अङ्गुलीभूषणं चैव मणिबन्धस्य भूषणम् ॥ (८०।२)

एतानि चैव सर्वाणि प्रारम्भे धर्मकर्मणि । (८१।१)

पाशुपतव्रतायाथ भस्माङ्गाय प्रदापयेत् ॥ (८१।२)

पूर्वोक्तभूषणं सर्वं सोष्णीषं वस्त्रसंयुतम् । (८२।१)

दद्याद् एतत् प्रयोक्तृभ्य आच्छादनपटं बुधः ॥ (८२।२)

दक्षिणां च शतं सार्धं तदर्धं वा प्रदापयेत् । (८३।१)

योगिनां चैव सर्वेषां पृथङ्निष्कं प्रदापयेत् ॥ (८३।२)

यागोपकरणं दिव्यमाचार्याय प्रदापयेत् । (८४।१)

इतरेषां यतीनां तु पृथङ्निष्कं प्रदापयेत् ॥ (८४।२)

तुलारोहसुवर्णं च शिवाय विनिवेदयेत् । (८५।१)

प्रासादं मण्डपं चैव प्राकारं भूषणं तथा ॥ (८५।२)

सुवर्णपुष्पं पटहं खड्गं वै कोशमेव च । (८६।१)

कृत्वा दत्त्वा शिवायाथ किंचिच्छेषं च बुद्धिमान् ॥ (८६।२)

आचार्येभ्यः प्रदातव्यं भस्माङ्गेभ्यो विशेषतः । (८७।१)

बन्दीकृतान् विसर्ज्याथ कारागृहनिवासिनः ॥ (८७।२)

सहस्रकलशैस्तत्र सेचयेत्परमेश्वरम् । (८८।१)

घृतेन केवलेनापि देवदेवमुमापतिम् ॥ (८८।२)

पयसा वाथ दध्ना वा सर्वद्रव्यैरथापि वा । (८९।१)

ब्रह्मकूर्चेन वा देवं पञ्चगव्येन वा पुनः ॥ (८९।२)

गायत्र्या चैव गोमूत्रं गोमयं प्रणवेन वा । (९०।१)

आप्यायस्वेति वै क्षीरं दधिक्राव्णोति वै दधि ॥ (९०।२)

तेजोसीत्याज्यम् ईशानमन्त्रेणैवाभिषेचयेत् । (९१।१)

देवस्य त्वेति देवेशं कुशांबुकलशेन वै ॥ (९१।२)

रुद्राध्यायेन वा सर्वं स्नापयेत्परमेश्वरम् । (९२।१)

सहस्रकलशं शंभोर्नाम्नां चैव सहस्रकैः ॥ (९२।२)

विष्णुना कथितैर्वापि तण्डिना कथितैस्तु वा । (९३।१)

दक्षेण मुनिमुख्येन कीर्तितैरथवा पुनः ॥ (९३।२)

महापूजा प्रकर्तव्या महादेवस्य भक्तितः । (९४।१)

शिवार्चकाय दातव्या दक्षिणा स्वगुरोः सदा ॥ (९४।२)

देहार्णवं च सर्वेषां दक्षिणा च यथाक्रमम् । (९५।१)

दीनान्धकृपणानां च बालवृद्धकृशातुरान् ॥ (९५।२)

भोजयेच्च विधानेन दक्षिणामपि दापयेत् ॥ (९६।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे उत्तरभागे तुलापुरुषदानविधावष्टाविंशत्तमो ऽध्यायः ॥ (९७।१)