ऋषय ऊचुः । (१।१)

केन योगेन वै सूत गुणप्राप्तिः सतामिह । (१।२)

अणिमादिगुणोपेता भवन्त्येवेह योगिनः । (१।३)

तत्सर्वं विस्तरात्सूत वक्तुमर्हसि सांप्रतम् ॥ (१।४)

सूत उवाच । (२।१)

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् । (२।२)

पञ्चधा संस्मरेदादौ स्थाप्य चित्ते सनातनम् ॥ (२।३)

कल्पयेच्चासनं पद्मं सोमसूर्याग्निसंयुतम् । (३।१)

षड्विंशच्छक्तिसंयुक्तमष्टधा च द्विजोत्तमाः ॥ (३।२)

ततः षोडशधा चैव पुनर्द्वादशधा द्विजाः । (४।१)

स्मरेच् च तत् तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम् ॥ (४।२)

अष्टशक्तिसमायुक्तमष्टमूर्तिमजं प्रभुम् । (५।१)

ताभिश्चाष्टविधा रुद्राश्चतुःषष्टिविधाः पुनः ॥ (५।२)

शक्तयश् च तथा सर्वा गुणाष्टकसमन्विताः । (६।१)

एवं स्मरेत्क्रमेणैव लब्ध्वा ज्ञानमनुत्तमम् ॥ (६।२)

एवं पाशुपतं योगं मोक्षसिद्धिप्रदायकम् । (७।१)

तस्याणिमादयो विप्रा नान्यथा कर्मकोटिभिः ॥ (७।२)

ऐश्वर्यतत्राष्टगुणमैश्वर्यं योगिनां समुदाहृतम् । (८।१)

तत्सर्वं क्रमयोगेन ह्युच्यमानं निबोधत ॥ (८।२)

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च । (९।१)

प्राकाम्यं चैव सर्वत्र ईशित्वं चैव सर्वतः ॥ (९।२)

वशित्वमथ सर्वत्र यत्र कामावसायिता । (१०।१)

तच्चापि त्रिविधं ज्ञेयमैश्वर्यं सार्वकामिकम् ॥ (१०।२)

सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं चैव प्रवर्तते । (११।१)

सावद्यं नाम यत्तत्र पञ्चभूतात्मकं स्मृतम् ॥ (११।२)

इन्द्रियाणि मनश्चैव अहङ्कारश् च यः स्मृतः । (१२।१)

तत्र सूक्ष्मप्रवृत्तिस्तु पञ्चभूतात्मिका पुनः ॥ (१२।२)

इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम् । (१३।१)

तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च ॥ (१३।२)

संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते । (१४।१)

पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते ॥ (१४।२)

तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः । (१५।१)

त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः ॥ (१५।२)

अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम् । (१६।१)

त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम् ॥ (१६।२)

तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम् । (१७।१)

लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत् ॥ (१७।२)

शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम् । (१८।१)

त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम् ॥ (१८।२)

महित्वं चापि लोकेऽस्मिंस् तृतीयो योग उच्यते । (१९।१)

त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम् ॥ (१९।२)

प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित् । (२०।१)

त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते ॥ (२०।२)

ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित् । (२१।१)

वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ (२१।२)

इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च । (२२।१)

यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ (२२।२)

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा । (२३।१)

प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया ॥ (२३।२)

योगिन् इस् ड़्रेएद् ड़्रोम् अत्तछ्मेन्त्न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते । (२४।१)

न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते ॥ (२४।२)

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन । (२५।१)

क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च ॥ (२५।२)

अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः । (२६।१)

अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित् ॥ (२६।२)

स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते । (२७।१)

अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः ॥ (२७।२)

व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः । (२८।१)

पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः ॥ (२८।२)

गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते । (२९।१)

ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम् ॥ (२९।२)

अपवर्गं ततो गच्छेत्सूक्ष्मं तत्परमं पदम् । (३०।१)

एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः ॥ (३०।२)

स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् । (३१।१)

अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत् ॥ (३१।२)

राजसं तामसं वापि भुक्त्वा तत्रैव मुच्यते । (३२।१)

ब्रह्मन् गुअरन्तेएस् लिबेरतिओन्तथा सुकृतकर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते ॥ (३२।२)

तस्मात्स्थानात्पुनः श्रेष्ठो मानुष्यमुपपद्यते । (३३।१)

तस्माद्ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम् ॥ (३३।२)

ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्मैव हि परं सुखम् । (३४।१)

परिश्रमो हि यज्ञानां महतार्थेन वर्तते ॥ (३४।२)

भूयो मृत्युवशं याति तस्मान्मोक्षः परं सुखम् । (३५।१)

अथवा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मतत्त्वपरायणः ॥ (३५।२)

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तरशतैरपि । (३६।१)

दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्वाख्यं विश्वतोमुखम् ॥ (३६।२)

विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वरूपिणम् । (३७।१)

विश्वगन्धं विश्वमाल्यं विश्वांबरधरं प्रभुम् ॥ (३७।२)

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो नैवं भूयो जनयत्येवमेव । (३८।१)

कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्माच्च सूक्ष्मं महतो महान्तम् ॥ (३८।२)

योगेन पश्येन्न च चक्षुषा पुनर्निरिन्द्रियं पुरुषं रुक्मवर्णम् । (३९।१)

अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्वगं सर्वसारम् ॥ (३९।२)

पश्यन्ति युक्त्या ह्यचलप्रकाशं तद्भावितास्तेजसा दीप्यमानम् । (४०।१)

अपाणिपादोदरपार्श्वजिह्वो ह्यतीन्द्रियो वापि सुसूक्ष्म एकः ॥ (४०।२)

पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णो न चास्त्यबुद्धं न च बुद्धिर् अस्ति । (४१।१)

स वेद सर्वं न च सर्ववेद्यं तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम् ॥ (४१।२)

अचेतनां सर्वगतां सूक्ष्मां प्रसवधर्मिणीम् । (४२।१)

प्रकृतिं सर्वभूतानां युक्ताः पश्यन्ति योगिनः ॥ (४२।२)

सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् । (४३।१)

सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ (४३।२)

युक्तो योगेन चेशानं सर्वतश् च सनातनम् । (४४।१)

पुरुषं सर्वभूतानां तं विद्वान्न विमुह्यति ॥ (४४।२)

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानमव्ययम् । (४५।१)

सर्वात्मानं परं ब्रह्म तद्वै ध्याता न मुह्यति ॥ (४५।२)

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन्सर्वमूर्तिषु । (४६।१)

पुरि शेते सुदुर्ग्राह्यस्तस्मात्पुरुष उच्यते ॥ (४६।२)

देवेलोप्मेन्त् ओड़् अन् एम्ब्र्योअथ चेल्लुप्तधर्मा तु सावशेषैः स्वकर्मभिः । (४७।१)

ततस्तु ब्रह्मगर्भे वै शुक्रशोणितसंयुते ॥ (४७।२)

स्त्रीपुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः । (४८।१)

ततस्तु गर्भकालेन कललं नाम जायते ॥ (४८।२)

कालेन कललं चापि बुद्बुदं सम्प्रजायते । (४९।१)

मृत्पिण्डस्तु यथा चक्रे चक्रावर्तेन पीडितः ॥ (४९।२)

हस्ताभ्यां क्रियमाणस्तु बिंबत्वमनुगच्छति । (५०।१)

एवमाध्यात्मिकैर्युक्ता वायुना संप्रपूरितः ॥ (५०।२)

यदि योनिं विमुञ्चामि तत्प्रपद्ये महेश्वरम् । (५१।१)

यावद्धि वैष्णवो वायुर्जातमात्रं न संस्पृशेत् ॥ (५१।२)

तावत्कालं महादेवमर्चयामीति चिन्तयेत् । (५२।१)

जायते मानुषस्तत्र यथारूपं यथावयः ॥ (५२।२)

वायुः संभवते खात्तु वाताद्भवति वै जलम् । (५३।१)

जलात् सम्भवति प्राणः प्राणाच्छुक्रं विवर्धते ॥ (५३।२)

रक्तभागास् त्रयस्त्रिंशद् रेतोभागाश् चतुर्दश । (५४।१)

भागतोऽर्धफलं कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते ॥ (५४।२)

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः । (५५।१)

पितुः शरीरात्प्रत्यङ्गं रूपमस्योपजायते ॥ (५५।२)

ततो ऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशनात् । (५६।१)

नाभिदेशेन वै प्राणास्ते ह्याधारा हि देहिनाम् ॥ (५६।२)

नवमासात् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः । (५७।१)

वेष्टितः सर्वगात्रैश् च अपर्याप्तप्रवेशनः ॥ (५७।२)

नवमासोषितश्चापि योनिच्छिद्रादवाङ्मुखः । (५८।१)

हेल्ल्ततः स्वकर्मभिः पापैर्निरयं सम्प्रपद्यते ॥ (५८।२)

असिपत्रवनं चैव शाल्मलिच्छेदनं तथा । (५९।१)

ताडनं भक्षणं चैव पूयशोणितभक्षणम् ॥ (५९।२)

यथा ह्यापस्तु संछिन्नाः संश्लेष्मम् उपयान्ति वै । (६०।१)

तथा छिन्नाश् च भिन्नाश्च यातनास्थानम् आगताः ॥ (६०।२)

एवं जीवास्तु तैः पापैस्तप्यमानाः स्वयंकृतैः । (६१।१)

प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैर्दुःखं वा यदि वेतरत् ॥ (६१।२)

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्वमुत्सृज्य वै जनम् । (६२।१)

एकेनैव तु भोक्तव्यं तस्मात्सुकृतमाचरेत् ॥ (६२।२)

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति । (६३।१)

यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति ॥ (६३।२)

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः । (६४।१)

शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः ॥ (६४।२)

दिड़्ड़्। ड़ोर्म्स् ओड़् रेबिर्थ्कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते । (६५।१)

तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ (६५।२)

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात्पूर्वकर्मणि देहिनः । (६६।१)

संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते ॥ (६६।२)

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् । (६७।१)

मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः ॥ (६७।२)

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः । (६८।१)

स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः ॥ (६८।२)

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस्तत्रैव परिवर्तते । (६९।१)

इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः ॥ (६९।२)

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते । (७०।१)

सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः ॥ (७०।२)

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् । (७१।१)

ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः ॥ (७१।२)

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः । (७२।१)

मर्मसु छिद्यमानेषु वेदनार्तस्य देहिनः ॥ (७२।२)

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति । (७३।१)

संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः ॥ (७३।२)

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । (७४।१)

चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम् ॥ (७४।२)

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः । (७५।१)

ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः ॥ (७५।२)

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः । (७६।१)

तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति ॥ (७६।२)

एष आपः परं ज्योतिरेष सेतुरनुत्तमः । (७७।१)

विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः ॥ (७७।२)

तदेनं सेतुमात्मानमग्निं वै विश्वतोमुखम् । (७८।१)

हृदिस्थं सर्वभूतानामुपासीत महेश्वरम् ॥ (७८।२)

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् । (७९।१)

अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च ॥ (७९।२)

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् । (८०।१)

ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम् ॥ (८०।२)

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः । (८१।१)

वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः ॥ (८१।२)

आपः पूताः सकृत्प्राश्य तूष्णीं हुत्वा ह्युपाविशन् । (८२।१)

प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता ॥ (८२।२)

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा । (८३।१)

उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी ॥ (८३।२)

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः । (८४।१)

अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत् ॥ (८४।२)

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः । (८५।१)

रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम् ॥ (८५।२)

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस्तस्मात्प्राणमयः स्वयम् । (८६।१)

प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम् ॥ (८६।२)

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् । (८७।१)

एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः ॥ (८७।२)

पुरुषोऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः । (८८।१)

आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम् ॥ (८८।२)

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः । (८९।१)

त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा ॥ (८९।२)

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यमेतदस्तु हुतं तव । (९०।१)

इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः ॥ (९०।२)

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा । (९१।१)

एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः ॥ (९१।२)

भस्मस्नायी भवेन् नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत् । (९२।१)

यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् ॥ (९२।२)

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम् ॥ (९३।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽणिमाद्यष्टसिद्धित्रिगुणसंसारप्राग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः ॥ (९४।१)