सूत उवाच । (१।१)

क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः । (१।२)

तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः ॥ (१।३)

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः । (२।१)

तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः ॥ (२।२)

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः । (३।१)

आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसामपि ॥ (३।२)

सवने स्यन्दनेऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते । (४।१)

सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः ॥ (४।२)

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते । (५।१)

शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते ॥ (५।२)

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे । (६।१)

जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे ॥ (६।२)

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् । (७।१)

घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु ॥ (७।२)

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः । (८।१)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः ॥ (८।२)

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च । (९।१)

सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च ॥ (९।२)

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् । (१०।१)

बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम् ॥ (१०।२)

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः । (११।१)

बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः ॥ (११।२)

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च । (१२।१)

गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम् ॥ (१२।२)

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा । (१३।१)

स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम् ॥ (१३।२)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै । (१४।१)

अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः ॥ (१४।२)

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह । (१५।१)

वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह ॥ (१५।२)

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः । (१६।१)

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वतेऽन्तरे ॥ (१६।२)

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः । (१७।१)

शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः ॥ (१७।२)

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः । (१८।१)

बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः ॥ (१८।२)

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः । (१९।१)

अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः ॥ (१९।२)

नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः । (२०।१)

स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः ॥ (२०।२)

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः । (२१।१)

स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः ॥ (२१।२)

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः । (२२।१)

हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानमम्मयं शुक्लमेव च ॥ (२२।२)

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् । (२३।१)

शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत् ॥ (२३।२)

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् । (२४।१)

हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः ॥ (२४।२)

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे । (२५।१)

स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम् ॥ (२५।२)

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्वृषयस्त्वेकरश्मयः । (२६।१)

आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः ॥ (२६।२)

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः । (२७।१)

आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः ॥ (२७।२)

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः । (२८।१)

त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः ॥ (२८।२)

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः । (२९।१)

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति ॥ (२९।२)

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् । (३०।१)

स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम् ॥ (३०।२)

आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु । (३१।१)

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु ॥ (३१।२)

स्वर्भानुं नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते । (३२।१)

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते ॥ (३२।२)

विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः । (३३।१)

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः ॥ (३३।२)

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ । (३४।१)

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः ॥ (३४।२)

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै । (३५।१)

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै ॥ (३५।२)

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् । (३६।१)

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम् ॥ (३६।२)

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने । (३७।१)

सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु ॥ (३७।२)

योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते । (३८।१)

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः ॥ (३८।२)

सौरोऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः । (३९।१)

पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम् ॥ (३९।२)

एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः । (४०।१)

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः ॥ (४०।२)

विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः । (४१।१)

त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः ॥ (४१।२)

शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः । (४२।१)

षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम् ॥ (४२।२)

ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः । (४३।१)

ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः ॥ (४३।२)

फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः । (४४।१)

नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः ॥ (४४।२)

आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः । (४५।१)

रेवतीष्वेव सप्तार्चिःस्थाने सौरिः शनैश्चरः ॥ (४५।२)

सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः । (४६।१)

तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी ॥ (४६।२)

आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः । (४७।१)

तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः ॥ (४७।२)

तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः । (४८।१)

भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः ॥ (४८।२)

एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः । (४९।१)

जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः ॥ (४९।२)

मुच्यते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः । (५०।१)

सर्वग्रहाणामेतेषामादिरादित्य उच्यते ॥ (५०।२)

ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनां चापि धूमवान् । (५१।१)

ध्रुवः किल ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्दिशम् ॥ (५१।२)

नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्यादयनानां तथोत्तरम् । (५२।१)

वर्षाणां चैव पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः ॥ (५२।२)

ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ उच्यते । (५३।१)

पक्षाणां शुक्लपक्षस्तु तिथीनां प्रतिपत्तथा ॥ (५३।२)

अहोरात्रविभागानामहश्चादिः प्रकीर्तितः । (५४।१)

मुहूर्तानां तथैवादिर्मुहूर्तो रुद्रदैवतः ॥ (५४।२)

क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः । (५५।१)

श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम् ॥ (५५।२)

भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्तते । (५६।१)

दिवाकरः स्मृतस्तस्मात्कालकृद्विभुरीश्वरः ॥ (५६।२)

चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्तकनिवर्तकः । (५७।१)

तस्यापि भगवान् रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्तकः ॥ (५७।२)

इत्येष ज्योतिषामेवं संनिवेशो ऽर्थनिश्चयः । (५८।१)

लोकसंव्यवहारार्थं महादेवेन निर्मितः ॥ (५८।२)

बुद्धिपूर्वं भगवता कल्पादौ सम्प्रवर्तितः । (५९।१)

स आश्रयोऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिरात्मकः ॥ (५९।२)

एकरूपप्रधानस्य परिणामोऽयमद्भुतः । (६०।१)

नैष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित् ॥ (६०।२)

गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा । (६१।१)

आगमादनुमानाच्च प्रत्यक्षादुपपत्तितः ॥ (६१।२)

परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता । (६२।१)

चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं मुनिसत्तमाः ॥ (६२।२)

पञ्चैते हेतवो ज्ञेया ज्योतिर्मानविनिर्णये ॥ (६३।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ग्रहसंख्यावर्णनं नामैकषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (६४।१)