ऋषय ऊचुः । (१।१)

कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् । (१।२)

भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः ॥ (१।३)

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि । (२।१)

सूत उवाच । (२।२)

आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् ॥ (२।३)

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः । (३।१)

जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः ॥ (३।२)

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः । (४।१)

अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते ॥ (४।२)

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् । (५।१)

फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम् ॥ (५।२)

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् । (६।१)

तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः ॥ (६।२)

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना । (७।१)

आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा ॥ (७।२)

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् । (८।१)

वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम् ॥ (८।२)

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः । (९।१)

हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः ॥ (९।२)

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया । (१०।१)

श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना ॥ (१०।२)

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् । (११।१)

सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा ॥ (११।२)

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्याश्रितो मध्यमम्भसाम् । (१२।१)

अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः ॥ (१२।२)

उदतिष्ठत पर्यङ्काद्विस्मयोत्फुल्ललोचनः । (१३।१)

प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः ॥ (१३।२)

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन । (१४।१)

द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः ॥ (१४।२)

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् । (१५।१)

कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः ॥ (१५।२)

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः । (१६।१)

को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया ॥ (१६।२)

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः । (१७।१)

मायया मोहितः शंभोरविज्ञाय जनार्दनम् ॥ (१७।२)

मायया मोहितं देवमविज्ञातं महात्मनः । (१८।१)

यथा भवांस्तथैवाहमादिकर्ता प्रजापतिः ॥ (१८।२)

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः । (१९।१)

अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः ॥ (१९।२)

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् । (२०।१)

इमानष्टादश द्वीपान्ससमुद्रान् सपर्वतान् ॥ (२०।२)

प्रविश्य सुमहातेजाश्चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् । (२१।१)

ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान् ॥ (२१।२)

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः । (२२।१)

अहोऽस्य तपसो वीर्यमित्युक्त्वा च पुनः पुनः ॥ (२२।२)

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् । (२३।१)

ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा ॥ (२३।२)

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः । (२४।१)

नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत् ॥ (२४।२)

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः । (२५।१)

नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ ॥ (२५।२)

एवम् उक्त्वाब्रवीद् भूयः पितामहमिदं हरिः । (२६।१)

भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम् ॥ (२६।२)

प्रविश्य लोकान् पश्यैताननौपम्यान्सुरोत्तम । (२७।१)

ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च ॥ (२७।२)

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः । (२८।१)

तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः ॥ (२८।२)

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः । (२९।१)

ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः । (२९।२)

विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तोऽहमिति प्रचिन्त्य ॥ (२९।३)

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै । (३०।१)

सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत ॥ (३०।२)

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः । (३१।१)

उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः ॥ (३१।२)

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः । (३२।१)

ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ्जगद्योनिः पितामहः ॥ (३२।२)

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्यामेकैकस्य तु कृत्स्नशः । (३३।१)

वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु ॥ (३३।२)

कुतोऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः । (३४।१)

शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः ॥ (३४।२)

अगच्छद्यत्र सोऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः । (३५।१)

शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः ॥ (३५।२)

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः । (३६।१)

अत्युष्णश् चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः ॥ (३६।२)

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत । (३७।१)

अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम् ॥ (३७।२)

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि । (३८।१)

एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम् ॥ (३८।२)

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् । (३९।१)

किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम् ॥ (३९।२)

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः । (४०।१)

इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम् ॥ (४०।२)

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः । (४१।१)

किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम् ॥ (४१।२)

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः । (४२।१)

एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः ॥ (४२।२)

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः । (४३।१)

यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया ॥ (४३।२)

यथा ममोदरे लोकाः सर्वे दृष्टास्त्वया प्रभो । (४४।१)

तथैव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकास्तवोदरे ॥ (४४।२)

ततो वर्षसहस्रात्तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ । (४५।१)

त्वया मत्सरभावेन मां वशीकर्तुमिच्छता ॥ (४५।२)

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः । (४६।१)

ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा ॥ (४६।२)

लब्धो नाभिप्रदेशेन पद्मसूत्राद्विनिर्गमः । (४७।१)

मा भूत्ते मनसो ऽल्पोऽपि व्याघातो ऽयं कथंचन ॥ (४७।२)

इत्येषानुगतिर्विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी । (४८।१)

यन्मयानन्तरं कार्यं ब्रूहि किं करवाण्यहम् ॥ (४८।२)

ततः परममेयात्मा हिरण्यकशिपो रिपुः । (४९।१)

अनवद्यां प्रियामिष्टां शिवां वाणीं पितामहात् ॥ (४९।२)

श्रुत्वा विगतमात्सर्यं वाक्यमस्मै ददौ हरिः । (५०।१)

न ह्येवमीदृशं कार्यं मयाध्यवसितं तव ॥ (५०।२)

त्वां बोधयितुकामेन क्रीडापूर्वं यदृच्छया । (५१।१)

आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मयात्मनः ॥ (५१।२)

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यः पूज्यश् च मे भवान् । (५२।१)

सर्वं मर्षय कल्याण यन्मयापकृतं तव ॥ (५२।२)

अस्मान् मयोह्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो । (५३।१)

नाहं भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजोमयं गुरुम् ॥ (५३।२)

स होवाच वरं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो । (५४।१)

पुत्रो भव ममारिघ्न मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम् ॥ (५४।२)

सद्भाववचनं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो । (५५।१)

स त्वं च नो महायोगी त्वमीड्यः प्रणवात्मकः ॥ (५५।२)

अद्यप्रभृति सर्वेशः श्वेतोष्णीषविभूषितः । (५६।१)

पद्मयोनिरिति ह्येवं ख्यातो नाम्ना भविष्यसि ॥ (५६।२)

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्तलोकाधिपः प्रभो । (५७।१)

ततः स भगवान्देवो वरं दत्त्वा किरीटिने ॥ (५७।२)

एवं भवतु चेत्युक्त्वा प्रीतात्मा गतमत्सरः । (५८।१)

प्रत्यासन्नम् अथायान्तं बालार्काभं महाननम् ॥ (५८।२)

भवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा नारायणमथाब्रवीत् । (५९।१)

अप्रमेयो महावक्त्रो दंष्ट्री ध्वस्तशिरोरुहः ॥ (५९।२)

दशबाहुस्त्रिशूलाङ्को नयनैर्विश्वतः स्थितः । (६०।१)

लोकप्रभुः स्वयं साक्षाद्विकृतो मुञ्जमेखली ॥ (६०।२)

मेण्ढ्रेणोर्ध्वेन महता नर्दमानो ऽतिभैरवम् । (६१।१)

कः खल्वेष पुमान् विष्णो तेजोराशिर् महाद्युतिः ॥ (६१।२)

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एवाभिवर्तते । (६२।१)

तेनैवमुक्तो भगवान् विष्णुर्ब्रह्माणमब्रवीत् ॥ (६२।२)

पद्भ्यां तलनिपातेन यस्य विक्रमतोऽर्णवे । (६३।१)

वेगेन महताकाशेऽप्युत्थिताश् च जलशयाः ॥ (६३।२)

स्थूलाद्भिर् विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव । (६४।१)

घ्राणजेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह ॥ (६४।२)

दोधूयते महापद्मं स्वच्छन्दं मम नाभिजम् । (६५।१)

समागतो भवानीशो ह्यनादिश्चान्तकृत्प्रभुः ॥ (६५।२)

भवानहं च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गोध्वजम् । (६६।१)

ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम् ॥ (६६।२)

भवान्न नूनमात्मानं वेत्ति लोकप्रभुं विभुम् । (६७।१)

ब्रह्माणं लोककर्तारं मां न वेत्सि सनातनम् ॥ (६७।२)

को ह्यसौ शङ्करो नाम आवयोर्व्यतिरिच्यते । (६८।१)

तस्य तत्क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा हरिरभाषत ॥ (६८।२)

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः । (६९।१)

महायोगेन्धनो धर्मो दुराधर्षो वरप्रदः ॥ (६९।२)

हेतुरस्याथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः । (७०।१)

बीजी खल्वेष बीजानां ज्योतिरेकः प्रकाशते ॥ (७०।२)

बालक्रीडनकैर्देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम् । (७१।१)

प्रधानमव्ययो योनिरव्यक्तं प्रकृतिस्तमः ॥ (७१।२)

मम चैतानि नामानि नित्यं प्रसवधर्मिणः । (७२।१)

यः कः स इति दुःखार्तैर्दृश्यते यतिभिः शिवः ॥ (७२।२)

एष बीजी भवान्बीजमहं योनिः सनातनः । (७३।१)

स एवमुक्तो विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुमपृच्छत ॥ (७३।२)

भवान् योनिरहं बीजं कथं बीजी महेश्वरः । (७४।१)

एतन्मे सूक्ष्ममव्यक्तं संशयं छेत्तुमर्हसि ॥ (७४।२)

ज्ञात्वा च विविधोत्पत्तिं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः । (७५।१)

इमं परमसादृश्यं प्रश्नम् अभ्यवदद्धरिः ॥ (७५।२)

अस्मान्महत्तरं भूतं गुह्यमन्यन्न विद्यते । (७६।१)

महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम् ॥ (७६।२)

द्विविधं चैवमात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः । (७७।१)

निष्कलस्तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः ॥ (७७।२)

यस्य मायाविधिज्ञस्य अगम्यगहनस्य च । (७८।१)

पुरा लिङ्गोद्भवं बीजं प्रथमं त्वादिसर्गिकम् ॥ (७८।२)

मम योनौ समायुक्तं तद्बीजं कालपर्ययात् । (७९।१)

हिरण्मयमकूपारे योन्यामण्डमजायत ॥ (७९।२)

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम् । (८०।१)

अन्ते वर्षसहस्रस्य वायुना तद्द्विधा कृतम् ॥ (८०।२)

कपालमेकं द्यौर्जज्ञे कपालमपरं क्षितिः । (८१।१)

उल्बं तस्य महोत्सेधो योऽसौ कनकपर्वतः ॥ (८१।२)

ततश् च प्रतिसंध्यात्मा देवदेवो वरः प्रभुः । (८२।१)

हिरण्यगर्भो भगवांस्त्वभिजज्ञे चतुर्मुखः ॥ (८२।२)

आ तारार्केन्दुनक्षत्रं शून्यं लोकमवेक्ष्य च । (८३।१)

कोऽहमित्यपि च ध्याते कुमारास्ते ऽभवंस्तदा ॥ (८३।२)

प्रियदर्शनास्तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव । (८४।१)

भूयो वर्षसहस्रान्ते तत एवात्मजास्तव ॥ (८४।२)

भुवनानलसंकाशाः पद्मपत्रायतेक्षणाः । (८५।१)

श्रीमान्सनत्कुमारश् च ऋभुश्चैवोर्ध्वरेतसौ ॥ (८५।२)

सनकः सनातनश्चैव तथैव च सनन्दनः । (८६।१)

उत्पन्नाः समकालं ते बुद्ध्यातीन्द्रियदर्शनाः ॥ (८६।२)

उत्पन्नाः प्रतिभात्मानो जगतां स्थितिहेतवः । (८७।१)

नारप्स्यन्ते च कर्माणि तापत्रयविवर्जिताः ॥ (८७।२)

अल्पसौख्यं बहुक्लेशं जराशोकसमन्वितम् । (८८।१)

जीवनं मरणं चैव संभवश् च पुनः पुनः ॥ (८८।२)

अल्पभूतं सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा । (८९।१)

विदित्वा चागमं सर्वमवश्यं भवितव्यताम् ॥ (८९।२)

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ । (९०।१)

त्रयस्तु त्रीन् गुणान् हित्वा चात्मजाः सनकादयः ॥ (९०।२)

ववर्तेन तु ज्ञानेन प्रवृत्तास्ते महौजसः । (९१।१)

ततस्तेषु प्रवृत्तेषु सनकादिषु वै त्रिषु ॥ (९१।२)

भविष्यसि विमूढस्त्वं मायया शङ्करस्य तु । (९२।१)

एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ ॥ (९२।२)

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च । (९३।१)

सर्वेषां ह्यैश्वरी माया जागृतिः समुदाहृता ॥ (९३।२)

यथैष पर्वतो मेरुर्देवलोको ह्युदाहृतः । (९४।१)

तस्य चेदं हि माहात्म्यं विद्धि देववरस्य ह ॥ (९४।२)

ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामंबुजेक्षणम् । (९५।१)

महादेवं महाभूतं भूतानां वरदं प्रभुम् ॥ (९५।२)

प्रणवेनाथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम् । (९६।१)

त्वां च मां चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्दहेदयम् ॥ (९६।२)

एवं ज्ञात्वा महायोगमभ्युत्तिष्ठन्महाबलम् । (९७।१)

अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्याम्यनलसप्रभम् ॥ (९७।२)