सूत उवाच । (१।१)

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत । (१।२)

येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः ॥ (१।३)

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम् । (२।१)

यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम् ॥ (२।२)

अरिश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम् । (३।१)

यः पश्यति न जीवेद्वै मासादेकादशात्परम् ॥ (३।२)

वमेन्मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा । (४।१)

प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासान्न जीवति ॥ (४।२)

रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येद्गन्धर्वनगराणि च । (५।१)

पश्येत् प्रेतपिशाचांश् च नवमासान् स जीवति ॥ (५।२)

अकस्माच्च भवेत्स्थूलो ह्यकस्माच्च कृशो भवेत् । (६।१)

प्रकृतेश् च निवर्तेत चाष्टौ मासांश् च जीवति ॥ (६।२)

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत् । (७।१)

पांसुके कर्दमे वापि सप्तमासान्स जीवति ॥ (७।२)

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्धनि । (८।१)

क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान् नातिवर्तते ॥ (८।२)

गच्छेद् वायसपङ्क्तीभिः पांसुवर्षेण वा पुनः । (९।१)

स्वच्छायां विकृतां पश्येच्चतुःपञ्च स जीवति ॥ (९।२)

अनभ्रे विद्युतं पश्येद्दक्षिणां दिशमास्थिताम् । (१०।१)

उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति ॥ (१०।२)

अप्सु वा यदि वादर्शे यो ह्यात्मानं न पश्यति । (११।१)

अशिरस्कं तथा पश्येन् मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति ॥ (११।२)

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धमथापि वा । (१२।१)

मृत्युर्ह्युपागतस्तस्य अर्धमासान्न जीवति ॥ (१२।२)

यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति । (१३।१)

धूमं वा मस्तकात्पश्येद्दशाहान्न स जीवति ॥ (१३।२)

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । (१४।१)

अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥ (१४।२)

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम् । (१५।१)

गायन्नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः ॥ (१५।२)

कृष्णांबरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना । (१६।१)

यं नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सोऽपि न जीवति ॥ (१६।२)

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः । (१७।१)

नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम् ॥ (१७।२)

आ मस्तकतलाद्यस् तु निमज्जेत्पङ्कसागरे । (१८।१)

दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति ॥ (१८।२)

भस्माङ्गारांश् च केशांश् च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान् । (१९।१)

पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः ॥ (१९।२)

कृष्णैश् च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः । (२०।१)

पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति ॥ (२०।२)

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः । (२१।१)

क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः ॥ (२१।२)

यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम् । (२२।१)

जायते दन्तहर्षश् च तं गतायुषमादिशेत् ॥ (२२।२)

भूयोभूयस्त्रसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा । (२३।१)

दीपगन्धं च नाघ्राति विद्यान्मृत्युम् उपस्थितम् ॥ (२३।२)

रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येद्दिवा नक्षत्रमण्डलम् । (२४।१)

परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति ॥ (२४।२)

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः । (२५।१)

वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गतजीवितः ॥ (२५।२)

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्माभासं च वै मुखम् । (२६।१)

गण्डे वा पिण्डिकारक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥ (२६।२)

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन्नृत्यंश् च यो नरः । (२७।१)

याम्यामभिमुखं गच्छेत्तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ (२७।२)

यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा । (२८।१)

श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत्तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥ (२८।२)

उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः । (२९।१)

यस्य सोऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः ॥ (२९।२)

द्वे वाथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत् । (३०।१)

घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति ॥ (३०।२)

श्वभ्रे यो निपतेत्स्वप्ने द्वारं चापि पिधीयते । (३१।१)

न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात्तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ (३१।२)

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना । (३२।१)

मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव ॥ (३२।२)

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते । (३३।१)

हन्तारं न च पश्येच्च स गतायुर्न जीवति ॥ (३३।२)

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः । (३४।१)

स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम् ॥ (३४।२)

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः । (३५।१)

कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥ (३५।२)

प्रेपरतिओन् ड़ोर् देअथरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काल उपस्थिते । (३६।१)

त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः ॥ (३६।२)

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः । (३७।१)

समे ऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते ॥ (३७।२)

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश् चाचान्त एव च । (३८।१)

स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम् ॥ (३८।२)

समकायशिरोग्रीवो धारयन् नावलोकयेत् । (३९।१)

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ॥ (३९।२)

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित् । (४०।१)

कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा ॥ (४०।२)

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत् । (४१।१)

घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा ॥ (४१।२)

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत् । (४२।१)

कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः ॥ (४२।२)

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते । (४३।१)

शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत् ॥ (४३।२)

खिन्नस्य धारणायोगाद्वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते । (४४।१)

ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः ॥ (४४।२)

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत् । (४५।१)

ॐकारअत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम् ॥ (४५।२)

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः । (४६।१)

प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता ॥ (४६।२)

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम् । (४७।१)

गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा ॥ (४७।२)

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते । (४८।१)

यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि ॥ (४८।२)

तथौंकारमयो योगी त्वक्षरी त्वक्षरी भवेत् । (४९।१)

प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मलक्षणमुच्यते ॥ (४९।२)

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् । (५०।१)

ओमित्येकाक्षरं ह्येतद्गुहायां निहितं पदम् ॥ (५०।२)

ओमित्येतत्त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रयो ऽग्नयः । (५१।१)

विष्णुक्रमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च ॥ (५१।२)

मात्रा चार्धं च तिस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः । (५२।१)

तत्प्रयुक्तस्तु यो योगी तस्य सालोक्यमाप्नुयात् ॥ (५२।२)

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः । (५३।१)

मकारसहितौंकारस् त्रिमात्र इति संज्ञितः ॥ (५३।२)

अकारस् त्वेष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते । (५४।१)

सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते ॥ (५४।२)

ओङ्कारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् । (५५।१)

भुवनाङ्गं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पदमुच्यते ॥ (५५।२)

मात्रापादो रुद्रलोको ह्यमात्रं तु शिवं पदम् । (५६।१)

एवं ज्ञानविशेषेण तत्पदं समुपास्यते ॥ (५६।२)

तस्माद्ध्यानरतिर्नित्यममात्रं हि तदक्षरम् । (५७।१)

उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखमिच्छता ॥ (५७।२)

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् । (५८।१)

ततः प्लुतवती चैव तृतीया चोपदिश्यते ॥ (५८।२)

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः । (५९।१)

यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि ॥ (५९।२)

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा । (६०।१)

अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलमाप्नुयात् ॥ (६०।२)

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः । (६१।१)

तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात् ॥ (६१।२)

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः । (६२।१)

यत्फलं प्राप्यते सम्यङ्मात्रया तदवाप्नुयात् ॥ (६२।२)

तत्र चैषा तु या मात्रा प्लुता नामोपदिश्यते । (६३।१)

एषा एव भवेत्कार्या गृहस्थानां तु योगिनाम् ॥ (६३।२)

एषां चैव विशेषेण ऐश्वर्ये ह्यष्टलक्षणे । (६४।१)

अणिमाद्ये तु विज्ञेया तस्माद्युञ्जीत तां द्विजाः ॥ (६४।२)

एवं हि योगसंयुक्तः शुचिर् दान्तो जितेन्द्रियः । (६५।१)

आत्मानं विद्यते यस्तु स सर्वं विन्दते द्विजाः ॥ (६५।२)

तस्मात्पाशुपतैर्योगैरात्मानं चिन्तयेद्बुधः । (६६।१)

आत्मानं जानते ये तु शुचयस्ते न संशयः ॥ (६६।२)

ऋचो यजूंषि सामानि वेदोपनिषदस् तथा । (६७।१)

योगज्ञानादवाप्नोति ब्राह्मणो ऽध्यात्मचिन्तकः ॥ (६७।२)

सर्वदेवमयो भूत्वा अभूतः स तु जायते । (६८।१)

योनिसंक्रमणं त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम् ॥ (६८।२)

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम् । (६९।१)

नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति ॥ (६९।२)

यत्र रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवः । (७०।१)

अन्यदेवनमस्कारान्न तत्फलमवाप्नुयात् ॥ (७०।२)

तस्मात्त्रिःप्रवणं योगी उपासीत महेश्वरम् । (७१।१)

दशविस्तारकं ब्रह्म तथा च ब्रह्मविस्तरैः ॥ (७१।२)

एवं ध्यानसमायुक्तः स्वदेहं यः परित्यजेत् । (७२।१)

स याति शिवसायुज्यं समुद्धृत्य कुलत्रयम् ॥ (७२।२)

अथवारिष्टमालोक्य मरणे समुपस्थिते । (७३।१)

अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनम् ॥ (७३।२)

येन केनापि वा देहं संत्यजेन् मुच्यते नरः । (७४।१)

श्रीपर्वते वा विप्रेन्द्राः संत्यजेत्स्वतनुं नरः ॥ (७४।२)

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा । (७५।१)

अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्तिदं सदा ॥ (७५।२)

सेवेत सततं धीमान् विशेषान्मरणान्तिके ॥ (७६।१)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः ॥ (७७।१)