LiPur, 1, 66
Select a line for its word-by-word analysis.
त्रिधन्वा देवदेवस्य प्रसादात्तण्डिनस् तथा । (१।२)
tridhanvā devadevasya prasādāttaṇḍinas tathā |
आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणो नृपः ॥ (२।२)
āsīttridhanvanaścāpi vidvāṃstrayyāruṇo nṛpaḥ ||
तेन भार्या विदर्भस्य हृता हत्वामितौजसम् ॥ (३।२)
tena bhāryā vidarbhasya hṛtā hatvāmitaujasam ||
तेनाधर्मेण संयुक्तं राजा त्रय्यारुणोऽत्यजत् ॥ (४।२)
tenādharmeṇa saṃyuktaṃ rājā trayyāruṇo'tyajat ||
पितरं सोऽब्रवीत् त्यक्तः क्व गच्छामीति वै द्विजाः । (५।१)
pitaraṃ so'bravīt tyaktaḥ kva gacchāmīti vai dvijāḥ |
पित्रा त्यक्तो ऽवसद्वीरः पिता चास्य वनं ययौ । (७।१)
pitrā tyakto 'vasadvīraḥ pitā cāsya vanaṃ yayau |
सर्वलोकेषु विख्यातस्त्रिशङ्कुरिति वीर्यवान् ॥ (७।२)
sarvalokeṣu vikhyātastriśaṅkuriti vīryavān ||
वसिष्ठकोपात्पुण्यात्मा राजा सत्यव्रतः पुरा । (८।१)
vasiṣṭhakopātpuṇyātmā rājā satyavrataḥ purā |
विश्वामित्रो महातेजा वरं दत्त्वा त्रिशङ्कवे ॥ (८।२)
viśvāmitro mahātejā varaṃ dattvā triśaṅkave ||
राज्ये ऽभिषिच्य तं पित्र्ये याजयामास तं मुनिः । (९।१)
rājye 'bhiṣicya taṃ pitrye yājayāmāsa taṃ muniḥ |
हरिश्चन्द्रस्य च सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् ॥ (११।२)
hariścandrasya ca suto rohito nāma vīryavān ||
विजयश् च सुतेजाश् च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः ॥ (१२।२)
vijayaś ca sutejāś ca dhundhuputrau babhūvatuḥ ||
जेता क्षत्रस्य सर्वत्र विजयस्तेन स स्मृतः । (१३।१)
jetā kṣatrasya sarvatra vijayastena sa smṛtaḥ |
रुचकस्य वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुश् च जज्ञिवान् । (१४।१)
rucakasya vṛkaḥ putrastasmādbāhuś ca jajñivān |
सगरस्तस्य पुत्रोऽभूद् राजा परमधार्मिकः ॥ (१४।२)
sagarastasya putro'bhūd rājā paramadhārmikaḥ ||
द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा । (१५।१)
dve bhārye sagarasyāpi prabhā bhānumatī tathā |
ताभ्यामाराधितः पूर्वम् और्वोऽग्निः पुत्रकाम्यया ॥ (१५।२)
tābhyāmārādhitaḥ pūrvam aurvo'gniḥ putrakāmyayā ||
और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् । (१६।१)
aurvastuṣṭastayoḥ prādādyatheṣṭaṃ varamuttamam |
अगृह्णाद् वंशकर्तारं प्रभागृह्णात्सुतान्बहून् । (१७।१)
agṛhṇād vaṃśakartāraṃ prabhāgṛhṇātsutānbahūn |
एकं भानुमतिः पुत्रम् अगृह्णाद् असमञ्जसम् ॥ (१७।२)
ekaṃ bhānumatiḥ putram agṛhṇād asamañjasam ||
ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे सा तु वै प्रभा । (१८।१)
tataḥ ṣaṣṭisahasrāṇi suṣuve sā tu vai prabhā |
खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुहुङ्कारमार्गणैः ॥ (१८।२)
khanantaḥ pṛthivīṃ dagdhā viṣṇuhuṅkāramārgaṇaiḥ ||
तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः ॥ (१९।२)
tasya putro dilīpastu dilīpāttu bhagīrathaḥ ||
नाभागस्तस्य दायादो भवभक्तः प्रतापवान् । (२१।१)
nābhāgastasya dāyādo bhavabhaktaḥ pratāpavān |
अंबरीषः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस् ततो ऽभवत् ॥ (२१।२)
aṃbarīṣaḥ sutastasya sindhudvīpas tato 'bhavat ||
अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् । (२३।१)
ayutāyuḥ sutastasya sindhudvīpasya vīryavān |
नलौ द्वावेव विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ ॥ (२४।२)
nalau dvāveva vikhyātau purāṇeṣu dṛḍhavratau ||
वीरसेनसुतश्चान्यो यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्भवः । (२५।१)
vīrasenasutaścānyo yaścekṣvākukulodbhavaḥ |
ऋतुपर्णस्य पुत्रोऽभूत् सार्वभौमः प्रजेश्वरः ॥ (२५।२)
ṛtuparṇasya putro'bhūt sārvabhaumaḥ prajeśvaraḥ ||
सुदासस्तस्य तनयो राजा त्विन्द्रसमोऽभवत् । (२६।१)
sudāsastasya tanayo rājā tvindrasamo'bhavat |
सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः ॥ (२६।२)
sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ ||
ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश् च सः । (२७।१)
khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasahaś ca saḥ |
वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके ॥ (२७।२)
vasiṣṭhastu mahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake ||
अश्मकस्योत्तरायां तु मूलकस्तु सुतोऽभवत् ॥ (२८।२)
aśmakasyottarāyāṃ tu mūlakastu suto'bhavat ||
स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो वने । (२९।१)
sa hi rāmabhayādrājā strībhiḥ parivṛto vane |
बिभर्ति त्राणमिच्छन्वै नारीकवचमुत्तमम् ॥ (२९।२)
bibharti trāṇamicchanvai nārīkavacamuttamam ||
तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विलविलो बली ॥ (३०।२)
tasmācchatarathājjajñe rājā tvilavilo balī ||
आसीत् त्वैलविलिः श्रीमान्वृद्धशर्मा प्रतापवान् । (३१।१)
āsīt tvailaviliḥ śrīmānvṛddhaśarmā pratāpavān |
पुत्रो विश्वसहस्तस्य पितृकन्या व्यजीजनत् ॥ (३१।२)
putro viśvasahastasya pitṛkanyā vyajījanat ||
दिलीपस्तस्य पुत्रोऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः । (३२।१)
dilīpastasya putro'bhūt khaṭvāṅga iti viśrutaḥ |
येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् ॥ (३२।२)
yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam ||
त्रयो ऽग्नयस्त्रयो लोका बुद्ध्या सत्येन वै जिताः । (३३।१)
trayo 'gnayastrayo lokā buddhyā satyena vai jitāḥ |
अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे च वीर्यवान् । (३४।१)
ajaḥ putro raghoścāpi tasmājjajñe ca vīryavān |
राजा दशरथस्तस्माच्छ्रीमानिक्ष्वाकुवंशकृत् ॥ (३४।२)
rājā daśarathastasmācchrīmānikṣvākuvaṃśakṛt ||
भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश् च महाबलः ॥ (३५।२)
bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaś ca mahābalaḥ ||
तेषां श्रेष्ठो महातेजा रामः परमवीर्यवान् । (३६।१)
teṣāṃ śreṣṭho mahātejā rāmaḥ paramavīryavān |
रावणं समरे हत्वा यज्ञैरिष्ट्वा च धर्मवित् ॥ (३६।२)
rāvaṇaṃ samare hatvā yajñairiṣṭvā ca dharmavit ||
लवश् च सुमहाभागः सत्यवान् अभवत् सुधीः । (३८।१)
lavaś ca sumahābhāgaḥ satyavān abhavat sudhīḥ |
अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः ॥ (३८।२)
atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ ||
नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा ततः स्मृतः ॥ (३९।२)
nabhasaḥ puṇḍarīkākhyaḥ kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ ||
तस्य पुत्रोऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान् । (४०।१)
tasya putro'bhavad vīro devānīkaḥ pratāpavān |
शुभश्चन्द्रावलोकश् च तारापीडस्ततो ऽभवत् । (४१।१)
śubhaścandrāvalokaś ca tārāpīḍastato 'bhavat |
तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिर् भानुचन्द्रस् ततोऽभवत् ॥ (४१।२)
tasyātmajaścandragirir bhānucandras tato'bhavat ||
एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः । (४३।१)
ete ikṣvākudāyādā rājānaḥ prāyaśaḥ smṛtāḥ |
वंशे प्रधाना एतस्मिन् प्राधान्येन प्रकीर्तिताः ॥ (४३।२)
vaṃśe pradhānā etasmin prādhānyena prakīrtitāḥ ||
समभ्यर्च्य यथाज्ञानमिष्ट्वा यज्ञैर्यथाविधि ॥ (४४।२)
samabhyarcya yathājñānamiṣṭvā yajñairyathāvidhi ||
दिवं गता महात्मानः केचिन्मुक्तात्मयोगिनः । (४५।१)
divaṃ gatā mahātmānaḥ kecinmuktātmayoginaḥ |
धृष्टश् च धृष्टकेतुश् च यमबालश् च वीर्यवान् । (४६।१)
dhṛṣṭaś ca dhṛṣṭaketuś ca yamabālaś ca vīryavān |
रणधृष्टश् च ते पुत्रास्त्रयः परमधार्मिकाः ॥ (४६।२)
raṇadhṛṣṭaś ca te putrāstrayaḥ paramadhārmikāḥ ||
आनर्तस्याभवत् पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् ॥ (४७।२)
ānartasyābhavat putro rocamānaḥ pratāpavān ||
ककुद्मी चापरो ज्येष्ठपुत्रः पुत्रशतस्य तु ॥ (४८।२)
kakudmī cāparo jyeṣṭhaputraḥ putraśatasya tu ||
रेवती यस्य सा कन्या पत्नी रामस्य विश्रुता । (४९।१)
revatī yasya sā kanyā patnī rāmasya viśrutā |
नरिष्यन्तस्य पुत्रोऽभूज्जितात्मा तु महाबली ॥ (४९।२)
nariṣyantasya putro'bhūjjitātmā tu mahābalī ||
नाभागादंबरीषस्तु विष्णुभक्तः प्रतापवान् । (५०।१)
nābhāgādaṃbarīṣastu viṣṇubhaktaḥ pratāpavān |
ऋतस्तस्य सुतः श्रीमान्सर्वधर्मविदांवरः ॥ (५०।२)
ṛtastasya sutaḥ śrīmānsarvadharmavidāṃvaraḥ ||
कृतस्तस्य सुधर्माभूत् पृषितो नाम विश्रुतः । (५१।१)
kṛtastasya sudharmābhūt pṛṣito nāma viśrutaḥ |
करूषस्य तु कारूषाः सर्वे प्रख्यातकीर्तयः ॥ (५१।२)
karūṣasya tu kārūṣāḥ sarve prakhyātakīrtayaḥ ||
पृषितो हिंसयित्वा गां गुरोः प्राप सुकल्मषम् । (५२।१)
pṛṣito hiṃsayitvā gāṃ guroḥ prāpa sukalmaṣam |
शापाच्छूद्रत्वम् आपन्नश् च्यवनस्येति विश्रुतः ॥ (५२।२)
śāpācchūdratvam āpannaś cyavanasyeti viśrutaḥ ||
दिष्टपुत्रस्तु नाभागस्तस्मादपि भलन्दनः । (५३।१)
diṣṭaputrastu nābhāgastasmādapi bhalandanaḥ |
इक्ष्वाकोः पुत्रपौत्राद्या एलस्याथ वदामि वः ॥ (५४।२)
ikṣvākoḥ putrapautrādyā elasyātha vadāmi vaḥ ||
चक्रे त्वकण्टकं राज्यं देशे पुण्यतमे द्विजाः ॥ (५५।३)
cakre tvakaṇṭakaṃ rājyaṃ deśe puṇyatame dvijāḥ ||
प्रतिष्ठानाधिपः श्रीमान्प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठितः ॥ (५६।२)
pratiṣṭhānādhipaḥ śrīmānpratiṣṭhāne pratiṣṭhitaḥ ||
तस्य पुत्राः सप्त भवन् सर्वे वितततेजसः । (५७।१)
tasya putrāḥ sapta bhavan sarve vitatatejasaḥ |
आयुर् मायुर् अमायुश् च विश्वायुश्चैव वीर्यवान् । (५८।१)
āyur māyur amāyuś ca viśvāyuścaiva vīryavān |
श्रुतायुश् च शतायुश् च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः ॥ (५८।२)
śrutāyuś ca śatāyuś ca divyāścaivorvaśīsutāḥ ||
स्वर्भानुतनयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः ॥ (५९।२)
svarbhānutanayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ ||
नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः । (६०।१)
nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ dharmajño lokaviśrutaḥ |
यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्चमो ऽन्धकः ॥ (६१।२)
yatiryayātiḥ saṃyātirāyātiḥ pañcamo 'ndhakaḥ ||
विजातिश्चेति षडिमे सर्वे प्रख्यातकीर्तयः । (६२।१)
vijātiśceti ṣaḍime sarve prakhyātakīrtayaḥ |
यतिर्ज्येष्ठश् च तेषां वै ययातिस्तु ततो ऽवरः ॥ (६२।२)
yatirjyeṣṭhaś ca teṣāṃ vai yayātistu tato 'varaḥ ||
ज्येष्ठस्तु यतिर्मोक्षार्थो ब्रह्मभूतो ऽभवत्प्रभुः । (६३।१)
jyeṣṭhastu yatirmokṣārtho brahmabhūto 'bhavatprabhuḥ |
ययातिदेवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः । (६४।१)
Yayātidevayānīmuśanasaḥ sutāṃ bhāryāmavāpa saḥ |
तावुभौ शुभकर्माणौ स्तुतौ विद्याविशारदौ ॥ (६५।२)
tāvubhau śubhakarmāṇau stutau vidyāviśāradau ||
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (६६।१)
druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |
ययातये रथं तस्मै ददौ शुक्रः प्रतापवान् ॥ (६६।२)
yayātaye rathaṃ tasmai dadau śukraḥ pratāpavān ||
तोषितस्तेन विप्रेन्द्रः प्रीतः परमभास्वरम् । (६७।१)
toṣitastena viprendraḥ prītaḥ paramabhāsvaram |
युक्तं मनोजवैर् अश्वैर् येन कन्यां समुद्वहन् । (६८।१)
yuktaṃ manojavair aśvair yena kanyāṃ samudvahan |
भवभक्तस्तु पुण्यात्मा धर्मनिष्ठः समञ्जसः ॥ (६९।२)
bhavabhaktastu puṇyātmā dharmaniṣṭhaḥ samañjasaḥ ||
कौरवाणां च सर्वेषां स भवद्रथ उत्तमः ॥ (७०।२)
kauravāṇāṃ ca sarveṣāṃ sa bhavadratha uttamaḥ ||
पूरोर्वंशस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य तु ॥ (७१।२)
pūrorvaṃśasya rājñastu rājñaḥ pārikṣitasya tu ||
पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् । (७४।१)
paurajānapadaistyakto na lebhe śarma karhicit |
ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित् ॥ (७४।२)
tataḥ sa duḥkhasaṃtapto na lebhe saṃvidaṃ kvacit ||
इन्द्रेतिर् नाम विख्यातो यो ऽसौ मुनिरुदारधीः ॥ (७५।२)
indretir nāma vikhyāto yo 'sau munirudāradhīḥ ||
अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः ॥ (७६।२)
aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ ||
यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः ॥ (७७।२)
yajñasyāvabhṛthe madhye yāto divyo rathaḥ śubhaḥ ||
तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः । (७८।१)
tasmādvaṃśātparibhraṣṭo vasoścedipateḥ punaḥ |
दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः ॥ (७८।२)
dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ ||
ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् । (७९।१)
tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmastaṃ rathamuttamam |
अभ्यषिञ्चत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः । (८०।२)
abhyaṣiñcatpuruṃ putraṃ yayātirnāhuṣaḥ prabhuḥ |
अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् । (८१।१)
abhiṣektukāmaṃ ca nṛpaṃ puruṃ putraṃ kanīyasam |
कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो । (८२।१)
kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho |
ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति ॥ (८२।२)
jyeṣṭhaṃ yadumatikramya kanīyānrājyamarhati ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षट्षष्टितमो ऽध्यायः ॥ (८४।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.