LiPur, 1, 26
Select a line for its word-by-word analysis.
पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् । (२।१)
pādyamācamanīyaṃ ca tasyāścārghyaṃ pradāpayet |
प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा ॥ (२।२)
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā samāsīnaḥ sthito 'pi vā ||
सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा । (३।१)
sahasraṃ vā tadardhaṃ vā śatamaṣṭottaraṃ tu vā |
अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् । (४।१)
arghyaṃ dattvā samabhyarcya praṇamya śirasā svayam |
उत्तमे शिखरे देवीत्युक्त्वोद्वास्य च मातरम् ॥ (४।२)
uttame śikhare devītyuktvodvāsya ca mātaram ||
प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् । (५।१)
prācyālokyābhivandyeśāṃ gāyatrīṃ vedamātaram |
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा ॥ (५।२)
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayedbhāskaraṃ tathā ||
अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः ॥ (६।२)
abhivandya punaḥ sūryaṃ brahmāṇaṃ ca vidhānataḥ ||
जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात्त्रिः कृत्वा च विभावसोः ॥ (७।२)
japtvā pradakṣiṇaṃ paścāttriḥ kṛtvā ca vibhāvasoḥ ||
अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम् ॥ (८।२)
abhivandya punaḥ sūryaṃ brahmāṇaṃ ca vibhāvasum ||
मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः । (९।१)
munīn pitṝn yathānyāyaṃ svanāmnāvāhayettataḥ |
तर्पयेद्विधिना पश्चात्प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः । (१०।१)
tarpayedvidhinā paścātprāṅmukho vā hyudaṅmukhaḥ |
ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम् ॥ (१०।२)
dhyātvā svarūpaṃ tattattvam abhivandya yathākramam ||
प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात् ॥ (१२।२)
prācīnāvītī viprendra pitṝṇāṃ tarpayet kramāt ||
अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस्तर्पयेद्देवतर्पणम् । (१३।१)
aṅgulyagreṇa vai dhīmāṃstarpayeddevatarpaṇam |
ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये ॥ (१३।२)
ṛṣīn kaniṣṭhāṅgulinā śrotriyaḥ sarvasiddhaye ||
पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु । (१४।१)
pitṝṃstu tarpayed vidvān dakṣiṇāṅguṣṭhakena tu |
तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः ॥ (१४।२)
tathaivaṃ muniśārdūla brahmayajñaṃ yajed dvijaḥ ||
देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च । (१५।१)
devayajñaṃ ca mānuṣyaṃ bhūtayajñaṃ tathaiva ca |
स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः । (१६।१)
svaśākhādhyayanaṃ vipra brahmayajña iti smṛtaḥ |
अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः ॥ (१६।२)
agnau juhoti yaccānnaṃ devayajña iti smṛtaḥ ||
भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूतिदः सर्वदेहिनाम् ॥ (१७।२)
bhūtayajña iti prokto bhūtidaḥ sarvadehinām ||
सदारान् सर्वतत्त्वज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् । (१८।१)
sadārān sarvatattvajñān brāhmaṇān vedapāragān |
प्रणम्य तेभ्यो यद्दत्तमन्नं मानुष उच्यते ॥ (१८।२)
praṇamya tebhyo yaddattamannaṃ mānuṣa ucyate ||
पितॄन् उद्दिश्य यद्दत्तं पितृयज्ञः स उच्यते । (१९।१)
pitṝn uddiśya yaddattaṃ pitṛyajñaḥ sa ucyate |
एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये ॥ (१९।२)
evaṃ pañca mahāyajñān kuryāt sarvārthasiddhaye ||
सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः । (२०।१)
sarveṣāṃ śṛṇu yajñānāṃ brahmayajñaḥ paraḥ smṛtaḥ |
ब्रह्मयज्ञरतो मर्त्यो ब्रह्मलोके महीयते ॥ (२०।२)
brahmayajñarato martyo brahmaloke mahīyate ||
ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः सवासवाः । (२१।१)
brahmayajñena tuṣyanti sarve devāḥ savāsavāḥ |
ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः शङ्करो नीललोहितः ॥ (२१।२)
brahmā ca bhagavānviṣṇuḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ ||
वेदाश् च पितरः सर्वे नात्र कार्या विचारणा । (२२।१)
vedāś ca pitaraḥ sarve nātra kāryā vicāraṇā |
ग्रामाद्बहिर्गतो भूत्वा ब्राह्मणो ब्रह्मयज्ञवित् ॥ (२२।२)
grāmādbahirgato bhūtvā brāhmaṇo brahmayajñavit ||
यावत् त्वदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः । (२३।१)
yāvat tvadṛṣṭam abhavad uṭajānāṃ chadaṃ naraḥ |
प्राच्यामुदीच्यां च तथा प्रागुदीच्यामथापि वा ॥ (२३।२)
prācyāmudīcyāṃ ca tathā prāgudīcyāmathāpi vā ||
पुण्यमाचमनं कुर्याद्ब्रह्मयज्ञार्थमेव तत् । (२४।१)
puṇyamācamanaṃ kuryādbrahmayajñārthameva tat |
प्रीत्यर्थं च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च ॥ (२४।२)
prītyarthaṃ ca ṛcāṃ viprāḥ triḥ pītvā plāvya plāvya ca ||
यजुषां परिमृज्यैवं द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा । (२५।१)
yajuṣāṃ parimṛjyaivaṃ dviḥ prakṣālya ca vāriṇā |
प्रीत्यर्थं सामवेदानामुपस्पृश्य च मूर्धनि ॥ (२५।२)
prītyarthaṃ sāmavedānāmupaspṛśya ca mūrdhani ||
स्पृशेदथर्ववेदानां नेत्रे चाङ्गिरसां तथा । (२६।१)
spṛśedatharvavedānāṃ netre cāṅgirasāṃ tathā |
नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा ॥ (२६।२)
nāsike brāhmaṇo 'ṅgānāṃ kṣālya kṣālya ca vāriṇā ||
श्रोत्रे स्पृशेद्धि तुष्ट्यर्थं हृद्देशं तु ततः स्पृशेत् ॥ (२८।२)
śrotre spṛśeddhi tuṣṭyarthaṃ hṛddeśaṃ tu tataḥ spṛśet ||
कल्पादीनां तु सर्वेषां कल्पवित्कल्पवित्तमाः । (२९।१)
kalpādīnāṃ tu sarveṣāṃ kalpavitkalpavittamāḥ |
एवमाचम्य चास्तीर्य दर्भपिञ्जूलम् आत्मनः ॥ (२९।२)
evamācamya cāstīrya darbhapiñjūlam ātmanaḥ ||
कृत्वा पाणितले धीमानात्मनो दक्षिणोत्तरम् । (३०।१)
kṛtvā pāṇitale dhīmānātmano dakṣiṇottaram |
हेमाङ्गुलीयसंयुक्तो ब्रह्मबन्धयुतो ऽपि वा ॥ (३०।२)
hemāṅgulīyasaṃyukto brahmabandhayuto 'pi vā ||
विधिवद्ब्रह्मयज्ञं च कुर्यात्सूत्री समाहितः । (३१।१)
vidhivadbrahmayajñaṃ ca kuryātsūtrī samāhitaḥ |
अकृत्वा च मुनिः पञ्च महायज्ञान्द्विजोत्तमः ॥ (३१।२)
akṛtvā ca muniḥ pañca mahāyajñāndvijottamaḥ ||
भुक्त्वा च सूकराणां तु योनौ वै जायते नरः । (३२।१)
bhuktvā ca sūkarāṇāṃ tu yonau vai jāyate naraḥ |
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्याः शुभमिच्छता ॥ (३२।२)
tasmātsarvaprayatnena kartavyāḥ śubhamicchatā ||
ब्रह्मयज्ञादथ स्नानं कृत्वादौ सर्वथात्मनः । (३३।१)
brahmayajñādatha snānaṃ kṛtvādau sarvathātmanaḥ |
तीर्थं संगृह्य विधिवत्प्रविशेच्छिबिरं वशी ॥ (३३।२)
tīrthaṃ saṃgṛhya vidhivatpraviśecchibiraṃ vaśī ||
बहिरेव गृहात्पादौ हस्तौ प्रक्षाल्य वारिणा । (३४।१)
bahireva gṛhātpādau hastau prakṣālya vāriṇā |
भस्मस्नानं ततः कुर्याद् विधिवद् देहशुद्धये ॥ (३४।२)
bhasmasnānaṃ tataḥ kuryād vidhivad dehaśuddhaye ||
शोध्य भस्म यथान्यायं प्रणवेनाग्निहोत्रजम् । (३५।१)
śodhya bhasma yathānyāyaṃ praṇavenāgnihotrajam |
ज्योतिः सूर्य इति प्रातर्जुहुयादुदिते यतः ॥ (३५।२)
jyotiḥ sūrya iti prātarjuhuyādudite yataḥ ||
ज्योतिरग्निस् तथा सायं सम्यक् चानुदिते मृषा । (३६।१)
jyotiragnis tathā sāyaṃ samyak cānudite mṛṣā |
नास्ति सत्यसमं यस्मादसत्यं पातकं च यत् । (३७।१)
nāsti satyasamaṃ yasmādasatyaṃ pātakaṃ ca yat |
सद्येन पादौ सर्वाङ्गं प्रणवेनाभिषेचयेत् ॥ (३८।२)
sadyena pādau sarvāṅgaṃ praṇavenābhiṣecayet ||
ततः प्रक्षालयेत्पादं हस्तं ब्रह्मविदां वरः । (३९।१)
tataḥ prakṣālayetpādaṃ hastaṃ brahmavidāṃ varaḥ |
मन्त्रस्नानं ततः कुर्याद् आपोहिष्ठादिभिः क्रमात् । (४०।१)
mantrasnānaṃ tataḥ kuryād āpohiṣṭhādibhiḥ kramāt |
पुण्यैश्चैव तथा मन्त्रैरृग्यजुःसामसंभवैः ॥ (४०।२)
puṇyaiścaiva tathā mantrairṛgyajuḥsāmasaṃbhavaiḥ ||
द्विजानां तु हितायैवं कथितं स्नानमद्य ते । (४१।१)
dvijānāṃ tu hitāyaivaṃ kathitaṃ snānamadya te |
संक्षिप्य यः सकृत्कुर्यात्स याति परमं पदम् ॥ (४१।२)
saṃkṣipya yaḥ sakṛtkuryātsa yāti paramaṃ padam ||
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पञ्चयज्ञविधानं नाम षड्विंशो ऽध्यायः ॥ (४२।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pañcayajñavidhānaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.