ऋषय ऊचुः । (१।१)

आदिसर्गस्त्वया सूत सूचितो न प्रकाशितः । (१।२)

सांप्रतं विस्तरेणैव वक्तुमर्हसि सुव्रत ॥ (१।३)

सूत उवाच । (२।१)

महेश्वरो महादेवः प्रकृतेः पुरुषस्य च । (२।२)

परत्वे संस्थितो देवः परमात्मा मुनीश्वराः ॥ (२।३)

च्रेअतिओन् ड़्रोम् अव्यक्तअव्यक्तं चेश्वरात्तस्मादभवत्कारणं परम् । (३।१)

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः ॥ (३।२)

गन्धवर्णरसैर् हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् । (४।१)

अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम् ॥ (४।२)

जगद्योनिं महाभूतं परं ब्रह्म सनातनम् । (५।१)

विग्रहः सर्वभूतानामीश्वराज्ञाप्रचोदितम् ॥ (५।२)

अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाव्ययम् । (६।१)

अप्रकाशमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत ॥ (६।२)

अस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तं त्वासीच्छिवेच्छया । (७।१)

गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभागे तमोमये ॥ (७।२)

महन्त्सर्गकाले प्रधानस्य क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्य वै । (८।१)

गुणभावाद्व्यज्यमानो महान् प्रादुर्बभूव ह ॥ (८।२)

सूक्ष्मेण महता चाथ अव्यक्तेन समावृतम् । (९।१)

सत्त्वोद्रिक्तो महानग्रे सत्तामात्रप्रकाशकः ॥ (९।२)

मनो महांस्तु विज्ञेयमेकं तत्कारणं स्मृतम् । (१०।१)

समुत्पन्नं लिङ्गमात्रं क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं हि तत् ॥ (१०।२)

धर्मादीनि च रूपाणि लोकतत्त्वार्थहेतवः । (११।१)

महान् सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया ॥ (११।२)

मनो महान्मतिर्ब्रह्म पूर्बुद्धिः ख्यातिरीश्वरः । (१२।१)

प्रज्ञा चितिः स्मृतिः संविद्विश्वेशश्चेति स स्मृतः ॥ (१२।२)

मनुते सर्वभूतानां यस्माच्चेष्टा फलं ततः । (१३।१)

सौक्ष्म्यात्तेन विभक्तं तु येन तन्मन उच्यते ॥ (१३।२)

तत्त्वानाम् अग्रजो यस्मान्महांश् च परिमाणतः । (१४।१)

विशेषेभ्यो गुणेभ्यो ऽपि महानिति ततः स्मृतः ॥ (१४।२)

बिभर्ति मानं मनुते विभागं मन्यतेऽपि च । (१५।१)

पुरुषो भोगसंबन्धात्तेन चासौ मतिः स्मृतः ॥ (१५।२)

बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च भावानां सकलाश्रयात् । (१६।१)

यस्माद्धारयते भावान्ब्रह्म तेन निरुच्यते ॥ (१६।२)

यः पूरयति यस्माच्च कृत्स्नान्देवाननुग्रहैः । (१७।१)

नयते तत्त्वभावं च तेन पूरिति चोच्यते ॥ (१७।२)

बुध्यते पुरुषश्चात्र सर्वान् भावान् हितं तथा । (१८।१)

यस्माद्बोधयते चैव बुद्धिस्तेन निरुच्यते ॥ (१८।२)

ख्यातिः प्रत्युपभोगश् च यस्मात्संवर्तते ततः । (१९।१)

भोगस्य ज्ञाननिष्ठत्वात्तेन ख्यातिरिति स्मृतः ॥ (१९।२)

ख्यायते तद्गुणैर् वापि ज्ञानादिभिर् अनेकशः । (२०।१)

तस्माच्च महतः संज्ञा ख्यातिरित्यभिधीयते ॥ (२०।२)

साक्षात्सर्वं विजानाति महात्मा तेन चेश्वरः । (२१।१)

यस्माज्ज्ञानानुगश्चैव प्रज्ञा तेन स उच्यते ॥ (२१।२)

ज्ञानादीनि च रूपाणि बहुकर्मफलानि च । (२२।१)

चिनोति यस्माद्भोगार्थं तेनासौ चितिरुच्यते ॥ (२२।२)

वर्तमानव्यतीतानि तथैवानागतान्यपि । (२३।१)

स्मरते सर्वकार्याणि तेनासौ स्मृतिरुच्यते ॥ (२३।२)

कृत्स्नं च विन्दते ज्ञानं यस्मान्माहात्म्यमुत्तमम् । (२४।१)

तस्माद् विन्देर् विदेश्चैव संविदित्यभिधीयते ॥ (२४।२)

विद्यतेऽपि च सर्वत्र तस्मिन्सर्वं च विन्दति । (२५।१)

तस्मात्संविदिति प्रोक्तो महद्भिर् मुनिसत्तमाः ॥ (२५।२)

जानातेर् ज्ञानम् इत्याहुर् भगवान् ज्ञानसंनिधिः । (२६।१)

बन्धनादिपरीभावाद् ईश्वरः प्रोच्यते बुधैः ॥ (२६।२)

पर्यायवाचकैः शब्दैस् तत्त्वम् आद्यम् अनुत्तमम् । (२७।१)

व्याख्यातं तत्त्वभावज्ञैर्देवसद्भावचेतकैः ॥ (२७।२)

महान्सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया । (२८।१)

संकल्पोऽध्यवसायश् च तस्य वृत्तिद्वयं स्मृतम् ॥ (२८।२)

त्रिगुणाद् रजसोद्रिक्ताद् अहङ्कारस्ततो ऽभवत् । (२९।१)

महता च वृतः सर्गो भूतादिर् बाह्यतस्तु सः ॥ (२९।२)

तस्मादेव तमोद्रिक्ताद् अहङ्कारादजायत । (३०।१)

भूततन्मात्रसर्गस्तु भूतादिस्तामसस्तु सः ॥ (३०।२)

च्रेअतिओन् ओड़् महाभूतस्भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दमात्रं ससर्ज ह । (३१।१)

आकाशं सुषिरं तस्मादुत्पन्नं शब्दलक्षणम् ॥ (३१।२)

आकाशं शब्दमात्रं तु स्पर्शमात्रं समावृणोत् । (३२।१)

वायुश्चापि विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह ॥ (३२।२)

ज्योतिरुत्पद्यते वायोस् तद्रूपगुणम् उच्यते । (३३।१)

स्पर्शमात्रस्तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत् ॥ (३३।२)

ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह । (३४।१)

सम्भवन्ति ततो ह्यापस् ता वै सर्वरसात्मिकाः ॥ (३४।२)

रसमात्रास्तु ता ह्यापो रूपमात्रोऽग्निर् आवृणोत् । (३५।१)

आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे ॥ (३५।२)

संघातो जायते तस्मात्तस्य गन्धो गुणो मतः । (३६।१)

तस्मिंस्तस्मिंश् च तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता ॥ (३६।२)

अविशेषवाचकत्वाद् अविशेषास् ततस् तु ते । (३७।१)

प्रशान्तघोरमूढत्वादविशेषास्ततः पुनः ॥ (३७।२)

भूततन्मात्रसर्गोऽयं विज्ञेयस्तु परस्परम् । (३८।१)

वैकारिकादहङ्कारात्सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात् ॥ (३८।२)

वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते । (३९।१)

इन्द्रियस्बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च ॥ (३९।२)

साधकानीन्द्रियाणि स्युर्देवा वैकारिका दश । (४०।१)

एकादशं मनस्तत्र स्वगुणेनोभयात्मकम् ॥ (४०।२)

श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी । (४१।१)

शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि तानि वै ॥ (४१।२)

पादौ पायुरुपस्थश् च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् । (४२।१)

गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यं च कर्म तत् ॥ (४२।२)

आकाशं शब्दमात्रं च स्पर्शमात्रं समाविशत् । (४३।१)

द्विगुणस्तु ततो वायुः शब्दस्पर्शात्मको ऽभवत् ॥ (४३।२)

रूपं तथैव विशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ । (४४।१)

त्रिगुणस्तु ततस्त्वग्निः सशब्दस्पर्शरूपवान् ॥ (४४।२)

सशब्दस्पर्शरूपं च रसमात्रं समाविशत् । (४५।१)

तस्माच्चतुर्गुणा आपो विज्ञेयास्तु रसात्मिकाः ॥ (४५।२)

शब्दस्पर्शं च रूपं च रसो वै गन्धमाविशत् । (४६।१)

संगता गन्धमात्रेण आविशन्तो महीमिमाम् ॥ (४६।२)

तस्मात्पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु शस्यते । (४७।१)

शान्ता घोराश् च मूढाश् च विशेषास्तेन ते स्मृताः ॥ (४७।२)

परस्परानुप्रवेशाद्धारयन्ति परस्परम् । (४८।१)

भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकाचलावृतम् ॥ (४८।२)

विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः । (४९।१)

गुणं पूर्वस्य सर्गस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तराः ॥ (४९।२)

तेषां यावच्च तद् यच्च यच्च तावद्गुणं स्मृतम् । (५०।१)

उपलभ्याप्सु वै गन्धं केचिद् ब्रूयुर् अपां गुणम् ॥ (५०।२)

पृथिव्यामेव तं विद्याद् अपां वायोश् च संश्रयात् । (५१।१)

एते सप्त महात्मानो ह्यन्योन्यस्य समाश्रयात् ॥ (५१।२)

पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च । (५२।१)

अण्डमहादयो विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते ॥ (५२।२)

एककालसमुत्पन्नं जलबुद्बुदवच्च तत् । (५३।१)

विशेषेभ्योऽण्डम् अभवन् महत् तद् उदकेशयम् ॥ (५३।२)

अद्भिर् दशगुणाभिस्तु बाह्यतोऽण्डं समावृतम् । (५४।१)

आपो दशगुणेनैतास्तेजसा बाह्यतो वृताः ॥ (५४।२)

तेजो दशगुणेनैव वायुना बाह्यतो वृतम् । (५५।१)

वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः ॥ (५५।२)

आकाशेनावृतो वायुः खं तु भूतादिनावृतम् । (५६।१)

भूतादिर्महता चापि अव्यक्तेनावृतो महान् ॥ (५६।२)

शर्वश्चाण्डकपालस्थो भवश्चांभसि सुव्रताः । (५७।१)

रुद्रोऽग्निमध्ये भगवानुग्रो वायौ पुनः स्मृतः ॥ (५७।२)

भीमश्चावनिमध्यस्थो ह्यहङ्कारे महेश्वरः । (५८।१)

बुद्धौ च भगवानीशः सर्वतः परमेश्वरः ॥ (५८।२)

एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर् वृतम् । (५९।१)

एता आवृत्य चान्योन्यमष्टौ प्रकृतयः स्थिताः ॥ (५९।२)

प्रसर्गकाले स्थित्वा तु ग्रसन्त्येताः परस्परम् । (६०।१)

एवं परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम् ॥ (६०।२)

ड़िर्स्त् पुरुषआधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु । (६१।१)

महेश्वरः परो ऽव्यक्ताद् अण्डम् अव्यक्तसंभवम् ॥ (६१।२)

अण्डाज्जज्ञे स एवेशः पुरुषोऽर्कसमप्रभः । (६२।१)

तस्मिन्कार्यस्य करणं संसिद्धं स्वेच्छयैव तु ॥ (६२।२)

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । (६३।१)

तस्य वामाङ्गजो विष्णुः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ (६३।२)

लक्ष्म्या देव्या ह्यभूद्देव इच्छया परमेष्ठिनः । (६४।१)

दक्षिणाङ्गभवो ब्रह्मा सरस्वत्या जगद्गुरुः ॥ (६४।२)

तस्मिन्नण्डे इमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् । (६५।१)

चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना ॥ (६५।२)

लोकालोकद्वयं किंचिद् अण्डे ह्यस्मिन्समर्पितम् । (६६।१)

हुमन् <-> दिविने तिमेयत्तु सृष्टौ प्रसंख्यातं मया कालान्तरं द्विजाः ॥ (६६।२)

एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । (६७।१)

रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः ॥ (६७।२)

अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः । (६८।१)

नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् ॥ (६८।२)

उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया । (६९।१)

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च ॥ (६९।२)

तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः । (७०।१)

अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः ॥ (७०।२)

अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । (७१।१)

स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते ॥ (७१।२)

प्रकृति अन्द् पुरुषसाधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ । (७२।१)

तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ ॥ (७२।२)

अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् । (७३।१)

गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते ॥ (७३।२)

तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् । (७४।१)

तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत् ॥ (७४।२)

उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा । (७५।१)

अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः ॥ (७५।२)

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः । (७६।१)

प्रधानं पुरुषं चैव प्रविश्य स महेश्वरः ॥ (७६।२)

त्रिमूर्तिमहेश्वरात्त्रयो देवा जज्ञिरे जगदीश्वरात् । (७७।१)

शाश्वताः परमा गुह्यः सर्वात्मानः शरीरिणः ॥ (७७।२)

एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः । (७८।१)

एत एव त्रयो लोका एत एव त्रयोऽग्नयः ॥ (७८।२)

परस्पराश्रिता ह्येते परस्परमनुव्रताः । (७९।१)

परस्परेण वर्तन्ते धारयन्ति परस्परम् ॥ (७९।२)

अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्यमुपजीविनः । (८०।१)

क्षणं वियोगो न ह्येषां न त्यजन्ति परस्परम् ॥ (८०।२)

ईश्वरस्तु परो देवो विष्णुश् च महतः परः । (८१।१)

ब्रह्मा च रजसा युक्तः सर्गादौ हि प्रवर्तते ॥ (८१।२)

परः स पुरुषो ज्ञेयः प्रकृतिः सा परा स्मृता ॥ (८२।१)

अधिष्ठिता सा हि महेश्वरेण प्रवर्तते चोद्यमने समन्तात् । (८३।१)

अनुप्रवृत्तस्तु महांस्तदेनां चिरस्थिरत्वाद् विषयं श्रियः स्वयम् ॥ (८३।२)

प्रधानगुणवैषम्यात्सर्गकालः प्रवर्तते । (८४।१)

ईश्वराधिष्ठितात्पूर्वं तस्मात्सदसदात्मकात् ॥ (८४।२)

संसिद्धः कार्यकरणे रुद्रश्चाग्रे ह्यवर्तत । (८५।१)

तेजसाप्रतिमो धीमानव्यक्तः सम्प्रकाशकः ॥ (८५।२)

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । (८६।१)

ब्रह्मा च भगवांस्तस्माच्चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः ॥ (८६।२)

संसिद्धः कार्यकारणे तथा वै समवर्तत । (८७।१)

एक एव महादेवस्त्रिधैवं स व्यवस्थितः ॥ (८७।२)

अप्रतीपेन ज्ञानेन ऐश्वर्येण समन्वितः । (८८।१)

धर्मेण चाप्रतीपेन वैराग्येण च ते ऽन्विताः ॥ (८८।२)

अव्यक्ताज्जायते तेषां मनसा यद्यदीहितम् । (८९।१)

वशीकृतत्वात्त्रैगुण्यं सापेक्षत्वात्स्वभावतः ॥ (८९।२)

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकः स्मृतः । (९०।१)

सहस्रमूर्धा पुरुषस्तिस्रो ऽवस्थाः स्वयंभुवः ॥ (९०।२)

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान्कालत्वे संक्षिपत्यपि । (९१।१)

पुरुषत्वे ह्युदासीनस् तिस्रो ऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ (९१।२)

ब्रह्मा कमलगर्भाभो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । (९२।१)

पुरुषः पुण्डरीकाक्षो रूपं तत्परमात्मनः ॥ (९२।२)

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः । (९३।१)

महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च ॥ (९३।२)

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया । (९४।१)

महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च ॥ (९४।२)

त्रिधा यद्वर्तते लोके तस्मात्त्रिगुण उच्यते । (९५।१)

चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच्चतुर्व्यूहः प्रकीर्तितः ॥ (९५।२)

यदाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानयम् । (९६।१)

यच्चास्य सततं भावस्तस्मादात्मा निरुच्यते ॥ (९६।२)

ऋषिः सर्वगतत्वाच्च शरीरी सोऽस्य यत्प्रभुः । (९७।१)

स्वामित्वमस्य यत्सर्वं विष्णुः सर्वप्रवेशनात् ॥ (९७।२)

भगवान् भगवद्भावान्निर्मलत्वाच्छिवः स्मृतः । (९८।१)

परमः सम्प्रकृष्टत्वाद् अवनाद् ओमिति स्मृतः ॥ (९८।२)

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात्सर्वः सर्वमयो यतः । (९९।१)

त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्यं सम्प्रवर्तते ॥ (९९।२)

सृजते ग्रसते चैव रक्षते च त्रिभिः स्वयम् । (१००।१)

आदित्वाद् आदिदेवोऽसाव् अजातत्वाद् अजः स्मृतः ॥ (१००।२)

पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिर् इति स्मृतः । (१०१।१)

देवेषु च महान्देवो महादेवस्ततः स्मृतः ॥ (१०१।२)

सर्वगत्वाच्च देवानामवश्यत्वाच्च ईश्वरः । (१०२।१)

बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भूतत्वाद्भूत उच्यते ॥ (१०२।२)

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रविज्ञानादेकत्वात्केवलः स्मृतः । (१०३।१)

यस्मात्पुर्यां स शेते च तस्मात्पूरुष उच्यते ॥ (१०३।२)

अनादित्वाच्च पूर्वत्वात्स्वयंभूरिति संस्मृतः । (१०४।१)

याज्यत्वादुच्यते यज्ञः कविर् विक्रान्तदर्शनात् ॥ (१०४।२)

क्रमणः क्रमणीयत्वात् पालकश्चापि पालनात् । (१०५।१)

आदित्यसंज्ञः कपिलो ह्यग्रजो ऽग्निरिति स्मृतः ॥ (१०५।२)

हिरण्यमस्य गर्भोऽभूद्धिरण्यस्यापि गर्भजः । (१०६।१)

तस्माद्धिरण्यगर्भत्वं पुराणे ऽस्मिन्निरुच्यते ॥ (१०६।२)

स्वयंभुवोऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः । (१०७।१)

न शक्यः परिसंख्यातुमपि वर्षशतैरपि ॥ (१०७।२)

कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः । (१०८।१)

तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते ॥ (१०८।२)

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै । (१०९।१)

वाराहकल्पसमतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये । (१०९।२)

यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत ॥ (१०९।३)

प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पोऽयं वर्तते द्विजाः । (११०।१)

यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश ॥ (११०।२)

अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः । (१११।१)

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता ॥ (१११।२)

पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः । (११२।१)

प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम् ॥ (११२।२)

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च । (११३।१)

कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि ॥ (११३।२)

अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः । (११४।१)

अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता ॥ (११४।२)

स्न्द्ड़्लुतापो ह्यग्रे समभवन्नष्टे च पृथिवीतले । (११५।१)

शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन ॥ (११५।२)

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे । (११६।१)

तदा भवति वै ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ (११६।२)

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस् त्वतीन्द्रियः । (११७।१)

ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा ॥ (११७।२)

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमुदैक्षत । (११८।१)

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति ॥ (११८।२)

आपो नाराश् च सूनव इत्यपां नाम शुश्रुमः । (११९।१)

आपूर्य ताभिर् अयनं कृतवानात्मनो यतः ॥ (११९।२)

अप्सु शेते यतस्तस्मात्ततो नारायणः स्मृतः । (१२०।१)

चतुर्युगसहस्रस्य नैशं कालम् उपास्यतः ॥ (१२०।२)

शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात् । (१२१।१)

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन्वायुर्भूत्वा समाचरत् ॥ (१२१।२)

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले ततस्तु सः । (१२२।१)

एअर्थ् रिसेद् ड़्रोम् थे wअतेर्ततस् तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् ॥ (१२२।२)

अनुमानाद् असंमूढो भूमेरुद्धरणं पुनः । (१२३।१)

अकरोत्स तनूमन्यां कल्पादिषु यथापुरा ॥ (१२३।२)

ततो महात्मा भगवान् दिव्यरूपम् अचिन्तयत् । (१२४।१)

सलिलेनाप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स तु समन्ततः ॥ (१२४।२)

किंनु रूपमहं कृत्वा उद्धरेयं महीमिमाम् । (१२५।१)

जलक्रीडानुसदृशं वाराहं रूपमाविशत् ॥ (१२५।२)

अधृष्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम् । (१२६।१)

पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम् ॥ (१२६।२)

अद्भिः संछादितां भूमिं स तामाशु प्रजापतिः । (१२७।१)

उपगम्योज्जहारैनामापश्चापि समाविशत् ॥ (१२७।२)

सामुद्रा वै समुद्रेषु नादेयाश् च नदीषु च । (१२८।१)

रसातलतले मग्नां रसातलपुटे गताम् ॥ (१२८।२)

प्रभुर्लोकहितार्थाय दंष्ट्रयाभ्युज्जहार गाम् । (१२९।१)

ततः स्वस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीधरः ॥ (१२९।२)

मुमोच पूर्ववद् असौ धारयित्वा धराधरः । (१३०।१)

तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता ॥ (१३०।२)

तत्समा ह्युरुदेहत्वान्न मही याति संप्लवम् । (१३१।१)

तत उत्क्षिप्य तां देवो जगतः स्थापनेच्छया ॥ (१३१।२)

पृथिव्याः प्रविभागाय मनश्चक्रेऽम्बुजेक्षणः । (१३२।१)

पृथिवीं च समां कृत्वा पृथिव्यां सोऽचिनोद् गिरीन् ॥ (१३२।२)

प्राक्सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना । (१३३।१)

तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भूरिविस्तराः ॥ (१३३।२)

शैत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना तेन संहताः । (१३४।१)

निषिक्ता यत्र यत्रासंस् तत्र तत्राचलाभवन् ॥ (१३४।२)

तदाचलत्वाद् अचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः । (१३५।१)

गिरयो हि निगीर्णत्वाच्छयानत्वाच्छिलोच्चयाः ॥ (१३५।२)

ततस्तेषु विकीर्णेषु कोटिशो हि गिरिष्वथ । (१३६।१)

विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः ॥ (१३६।२)

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् । (१३७।१)

भूराद्यांश् चतुरो लोकान्पुनः सोऽथ व्यकल्पयत् ॥ (१३७।२)

ब्रह्मा च्रेअतेस् अनिमल्स् एत्च्।लोकान् प्रकल्पयित्वाथ प्रजासर्गं ससर्ज ह । (१३८।१)

ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ॥ (१३८।२)

ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां कल्पादिषु यथापुरा । (१३९।१)

तस्याभिध्यायतः सर्गं तथा वै बुद्धिपूर्वकम् ॥ (१३९।२)

बुद्ध्याश् च समकाले वै प्रादुर्भूतस् तमोमयः । (१४०।१)

तमोमोहो महामोहस्तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः ॥ (१४०।२)

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः । (१४१।१)

पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतः सोऽभिमानिनः ॥ (१४१।२)

संवृतस्तमसा चैव बीजाङ्कुरवदावृतः । (१४२।१)

बहिरन्तश्चाप्रकाशस्तब्धो निःसंज्ञ एव च ॥ (१४२।२)

यस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्दुःखानि करणानि च । (१४३।१)

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः ॥ (१४३।२)

मुख्यसर्गं तथाभूतं दृष्ट्वा ब्रह्मा ह्यसाधकम् । (१४४।१)

अप्रसन्नमनाः सोऽथ ततोऽन्यं सो ह्यमन्यत ॥ (१४४।२)

तस्याभिध्यायतश्चैव तिर्यक्स्रोता ह्यवर्तत । (१४५।१)

तस्मात् तिर्यक्प्रवृत्तः स तिर्यक्स्रोतास् ततः स्मृतः ॥ (१४५।२)

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः । (१४६।१)

तस्याभिध्यायतोऽन्यं वै सात्त्विकः समवर्तत ॥ (१४६।२)

ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयस्तु स वै चोर्ध्वं व्यवस्थितः । (१४७।१)

यस्मात्प्रवर्तते चोर्ध्वमूर्ध्वस्रोतास्ततः स्मृतः ॥ (१४७।२)

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश् च संवृताः । (१४८।१)

प्रकाशा बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोभवाः स्मृताः ॥ (१४८।२)

ते सत्त्वस्य च योगेन सृष्टाः सत्त्वोद्भवाः स्मृताः । (१४९।१)

ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयो वै देवसर्गस्तु स स्मृतः ॥ (१४९।२)

प्रकाशाद् बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोद्भवाः स्मृताः । (१५०।१)

ते ऊर्ध्वस्रोतसो ज्ञेयास्तुष्टात्मानो बुधैः स्मृताः ॥ (१५०।२)

ऊर्ध्वस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु वरदः प्रभुः । (१५१।१)

प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततोऽन्यं सोऽभ्यमन्यत ॥ (१५१।२)

ससर्ज सर्गमन्यं हि साधकं प्रभुरीश्वरः । (१५२।१)

ततोऽभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा ॥ (१५२।२)

प्रादुरासीत्तदा व्यक्तादर्वाक्स्रोतास्तु साधकः । (१५३।१)

यस्माद् अर्वाङ्न्यवर्तन्त ततो ऽर्वाक्स्रोतसस् तु ते ॥ (१५३।२)

ते च प्रकाशबहुलास् तमःपृक्ता रजोऽधिकाः । (१५४।१)

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश् च कारिणः ॥ (१५४।२)

संवृता बहिरन्तश् च मनुष्याः साधकाश् च ते ॥ (१५५।१)

लक्षणैस्तारकाद्यैस्ते ह्यष्टधा तु व्यवस्थिताः ॥ (१५६।१)

सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वसहधर्मिणः । (१५७।१)

इत्येष तैजसः सर्गो ह्य् अर्वाक्स्रोतःप्रकीर्तितः ॥ (१५७।२)

पञ्चमोऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा तु व्यवस्थितः । (१५८।१)

विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध्या तुष्ट्या तथैव च ॥ (१५८।२)

स्थावरेषु विपर्यासस् तिर्यग्योनिषु शक्तितः । (१५९।१)

सिद्धात्मानो मनुष्यास्तु ऋषिदेवेषु कृत्स्नशः ॥ (१५९।२)

इत्येष प्राकृतः सर्गो वैकृतो नवमः स्मृतः । (१६०।१)

भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्गः स उच्यते ॥ (१६०।२)

निवृत्तं वर्तमानं च तेषां जानन्ति वै पुनः । (१६१।१)

भूतादिकानां भूतानां सप्तमः सर्ग एव च ॥ (१६१।२)

ते परिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः । (१६२।१)

स्वादनाश् चाप्यशीलाश् च ज्ञेया भूतादिकाश् च ते ॥ (१६२।२)

विपर्ययेण भूतादिरशक्त्या च व्यवस्थितः । (१६३।१)

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणः स्मृतः ॥ (१६३।२)

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते । (१६४।१)

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः ॥ (१६४।२)

इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः । (१६५।१)

मुख्यसर्गश्चतुर्थश् च मुख्या वै स्थावराः स्मृताः ॥ (१६५।२)

ततोऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । (१६६।१)

अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश् च सः ॥ (१६६।२)

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । (१६७।१)

प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः ॥ (१६७।२)

अबुद्धिपूर्वकाः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । (१६८।१)

बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते षट् पुनर्ब्रह्मणस्तु ते ॥ (१६८।२)

विस्तरानुग्रहः सर्गः कीर्त्यमानो निबोधत । (१६९।१)

चतुर्धावस्थितः सोऽथ सर्वभूतेषु कृत्स्नशः ॥ (१६९।२)

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश् च नव स्मृताः । (१७०।१)

परस्परानुरक्ताश् च कारणैश् च बुधैः स्मृताः ॥ (१७०।२)

ब्रह्माऽस् सोन्सग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् । (१७१।१)

ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ ॥ (१७१।२)

पूर्वोत्पन्नौ पुरा तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ । (१७२।१)

व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ ॥ (१७२।२)

तौ वाराहे तु भूर्लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ । (१७३।१)

तावुभौ मोक्षकर्माणावारोप्यात्मानमात्मनि ॥ (१७३।२)

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ । (१७४।१)

यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमारः स इहोच्यते ॥ (१७४।२)

तस्मात् सनत्कुमारेति नामास्येह प्रकीर्तितम् । (१७५।१)

सनन्दं सनकं चैव विद्वांसं च सनातनम् ॥ (१७५।२)

विज्ञानेन निवृत्तास्ते व्यवर्तन्त महौजसः । (१७६।१)

संबुद्धाश्चैव नानात्वे अप्रवृत्ताश् च योगिनः ॥ (१७६।२)

असृष्ट्वैव प्रजासर्गं प्रतिसर्गं गताः पुनः । (१७७।१)

ततस्तेषु व्यतीतेषु ततो ऽन्यान् साधकान् सुतान् ॥ (१७७।२)

मानसानसृजद्ब्रह्मा पुनः स्थानाभिमानिनः । (१७८।१)

आ भूतसम्प्लवावस्था यैरियं विधृता मही ॥ (१७८।२)

आपोऽग्निं पृथिवीं वायुमन्तरिक्षं दिवं तथा । (१७९।१)

समुद्रांश् च नदीश्चैव तथा शैलवनस्पतीन् ॥ (१७९।२)

ओषधीनां तथात्मानो वल्लीनां वृक्षवीरुधाम् । (१८०।१)

लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहान् ॥ (१८०।२)

अर्धमासांश् च मासांश् च अयनाब्दयुगानि च । (१८१।१)

स्थानाभिमानिनः सर्वे स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः ॥ (१८१।२)

ब्रह्मऽस् एलेवेन् सोन्स्देवानृषींश् च महतो गदतस्तान् निबोधत । (१८२।१)

मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥ (१८२।२)

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सोऽसृजन्मानसान् नव । (१८३।१)

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ॥ (१८३।२)

तेषां ब्रह्मात्मकानां वै सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम् । (१८४।१)

स्थानानि कल्पयामास पूर्ववत्पद्मसंभवः ॥ (१८४।२)

ततोऽसृजच्च संकल्पं धर्मं चैव सुखावहम् । (१८५।१)

सोऽसृजद् व्यवसायात्तु धर्मं देवो महेश्वरः ॥ (१८५।२)

संकल्पं चैव संकल्पात्सर्वलोकपितामहः । (१८६।१)

मानसश् च रुचिर्नाम विजज्ञे ब्रह्मणः प्रभोः ॥ (१८६।२)

प्राणाद्ब्रह्मासृजद्दक्षं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् । (१८७।१)

भृगुस्तु हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलजन्मनः ॥ (१८७।२)

शिरसोऽङ्गिरसश्चैव श्रोत्रादत्रिं तथासृजत् । (१८८।१)

पुलस्त्यं च तथोदानाद्व्यानाच्च पुलहं पुनः ॥ (१८८।२)

समानजो वसिष्ठश् च अपानान्निर्ममे क्रतुम् । (१८९।१)

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा दिव्या एकादशा स्मृताः ॥ (१८९।२)

धर्मादयः प्रथमजाः सर्वे ते ब्रह्मणः सुताः । (१९०।१)

भृग्वादयस्तु ते सृष्टा नवैते ब्रह्मवादिनः ॥ (१९०।२)

गृहमेधिनः पुराणास् ते धर्मस् तैः सम्प्रवर्तितः । (१९१।१)

तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः ॥ (१९१।२)

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः । (१९२।१)

Ṛभु, सनत्कुमारऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ ॥ (१९२।२)

पूर्वोत्पन्नौ परं तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ । (१९३।१)

व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ ॥ (१९३।२)

विराजेतामुभौ लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ । (१९४।१)

तावुभौ योगकर्माणाव् आरोप्यात्मानम् आत्मनि ॥ (१९४।२)

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ । (१९५।१)

यथोत्पन्नः स एवेह कुमारः स इहोच्यते ॥ (१९५।२)

तस्मात्सनत्कुमारेति नामास्येह प्रतिष्ठितम् । (१९६।१)

ततोऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः ॥ (१९६।२)

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह । (१९७।१)

क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः ॥ (१९७।२)

ततो देवासुरपितॄन् मानुषांश् च चतुष्टयम् । (१९८।१)

सिसृक्षुर् अम्भांस्येतानि स्वम् आत्मानम् अयूयुजत् ॥ (१९८।२)

ततस्तु युञ्जतस्तस्य तमोमात्रसमुद्भवम् । (१९९।१)

समभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नेन प्रजापतेः ॥ (१९९।२)

ततोऽस्य जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे सुताः । (२००।१)

असुर:: निरुक्तिअसुः प्राणः स्मृतो विप्रास् तज्जन्मानस् ततोऽसुराः ॥ (२००।२)

यया सृष्टासुराः सर्वे तां तनुं स व्यपोहत । (२०१।१)

ओरिगिन् ओड़् तिमे उनित्स् (निघ्त् एत्च्।; => २१८)सापविद्धा तनुस् तेन सद्यो रात्रिर् अजायत ॥ (२०१।२)

सा तमोबहुला यस्मात् ततो रात्रिर्नियामिका । (२०२।१)

आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजास्तस्मात्स्वपन्त्युत ॥ (२०२।२)

सृष्ट्वासुरांस्ततः सो वै तनुमन्यामगृह्णत । (२०३।१)

अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सोऽभ्यपूजयत् ॥ (२०३।२)

ततस्तां युञ्जतस् तस्य प्रियम् आसीत् प्रजापतेः । (२०४।१)

देव:: निरुक्तिततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः ॥ (२०४।२)

यतोऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्तिताः । (२०५।१)

धातुर्दिविति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते ॥ (२०५।२)

यस्मात्तस्य तु दीव्यन्तो जज्ञिरे तेन देवताः । (२०६।१)

देवान्सृष्ट्वाथ देवेशस्तनुमन्यामपद्यत ॥ (२०६।२)

उत्सृष्टा सा तनुस्तेन सद्योऽहः समजायत । (२०७।१)

तस्मादहो धर्मयुक्तं देवताः समुपासते ॥ (२०७।२)

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां सोऽभ्यमन्यत । (२०८।१)

पितृवन्मन्यमानस्य पुत्रांस्तान्ध्यायतः प्रभोः ॥ (२०८।२)

पितरो ह्युपपक्षाभ्यां रात्र्यह्णोर् अन्तरेऽभवन् । (२०९।१)

तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेन तेषु तत् ॥ (२०९।२)

यया सृष्टास्तु पितरस्तनुं तां स व्यपोहत । (२१०।१)

सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत ॥ (२१०।२)

यस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या सासुरी स्मृता । (२११।१)

तयोर्मध्ये तु पैत्री या तनुः सा तु गरीयसी ॥ (२११।२)

तस्माद्देवा सुराः सर्वे ऋषयो मानवास् तथा । (२१२।१)

उपासन्ते मुदायुक्ता रात्र्यह्णोर् मध्यमां तनुम् ॥ (२१२।२)

ततो ह्यन्यां पुनर्ब्रह्मा तनुं वै समगृह्णत । (२१३।१)

रजोमात्रात्मिकायां तु मनसा सोऽसृजत्प्रभुः ॥ (२१३।२)

रजःप्रियांस्ततः सोऽथ मानसानसृजत्सुतान् । (२१४।१)

मनस्विनस्ततस्तस्य मानवा जज्ञिरे सुताः ॥ (२१४।२)

सृष्ट्वा पुनः प्रजाश्चापि स्वां तनुं ताम् अपोहत । (२१५।१)

सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत ॥ (२१५।२)

यस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः । (२१६।१)

इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना ॥ (२१६।२)

सद्यो रात्र्यहनी चैव संध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे । (२१७।१)

ज्योत्स्ना संध्या अहश्चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् ॥ (२१७।२)

तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्निशात्मिका । (२१८।१)

तस्माद्देवा दिवातन्वा तुष्ट्या सृष्टा मुखात्तु वै ॥ (२१८।२)

यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन वै दिवा । (२१९।१)

तन्वा ययासुरान् रात्रौ जघनादसृजत्प्रभुः ॥ (२१९।२)

प्राणेभ्यो निशिजन्मानो बलिनो निशि तेन ते । (२२०।१)

एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह ॥ (२२०।२)

पितॄणां मानवानां च अतीतानागतेषु वै । (२२१।१)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि ॥ (२२१।२)

ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्यंभांसि तानि वै । (२२२।१)

भान्ति यस्मात् ततो ऽंभांसि शब्दोऽयं सुमनीषिभिः ॥ (२२२।२)

भातिर्दीप्तौ निगदितः पुनश्चाथ प्रजापतिः । (२२३।१)

सो ऽम्भांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवमानुषदानवान् ॥ (२२३।२)

पितॄंश्चैव सृजत्तन्वा आत्मना विविधान्पुनः । (२२४।१)

ओरिगिन् ओड़् राक्षसस्तामुत्सृज्य तनुं ज्योत्स्नां ततोऽन्यां प्राप्य स प्रभुः ॥ (२२४।२)

मूर्तिं तमोरजःप्रायां पुनरेवाभ्यपूजयत् । (२२५।१)

अन्धकारे क्षुधाविष्टांस् ततोऽन्यान् सोऽसृजत् प्रभुः ॥ (२२५।२)

तेन सृष्टाः क्षुधात्मानो ऽंभांस्यादातुम् उद्यताः । (२२६।१)

अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये ॥ (२२६।२)

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधाविष्टा निशाचराः । (२२७।१)

येऽब्रुवन् यक्षमो ऽम्भांसि तेषां हृष्टाः परस्परम् ॥ (२२७।२)

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यका गूढकर्मणा । (२२८।१)

रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाष्यते ॥ (२२८।२)

एवं च यक्षतिर् धातुर् भक्षणे स निरुच्यते । (२२९।१)

ओरिगिन्।निरुक्ति ओड़् स्नकेस्तं दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्णास्तु धीमतः ॥ (२२९।२)

ते शीर्णाश्चोत्थिता ह्यूर्ध्वं ते चैवारुरुधुः प्रभुम् । (२३०।१)

हीनास्तच्छिरसो वाला यस्माच्चैवावसर्पिणः ॥ (२३०।२)

व्यालात्मानः स्मृता वाला हीनत्वादहयः स्मृताः । (२३१।१)

पतत्वात्पन्नगाश्चैव सर्पाश्चैवावसर्पणात् ॥ (२३१।२)

तस्य क्रोधोद्भवो योऽसौ अग्निगर्भः सुदारुणः । (२३२।१)

स तु सर्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः ॥ (२३२।२)

सर्पान्सृष्ट्वा ततः क्रुद्धः क्रोधात्मानो विनिर्ममे । (२३३।१)

वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः ॥ (२३३।२)

भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशनात् । (२३४।१)

ओरिगिन्।निरुक्ति ओड़् गन्धर्वस्प्रसन्नं गायतस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे यदा ॥ (२३४।२)

धयतीत्येष वै धातुः पानत्वे परिपठ्यते । (२३५।१)

धयन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः ॥ (२३५।२)

अष्टस्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः । (२३६।१)

च्रेअतिओन् ओड़् अनिमल्स्ततः स्वच्छन्दतोऽन्यानि वयांसि वयसासृजत् ॥ (२३६।२)

स्वच्छन्दतः स्वच्छन्दांसि वयसा च वयांसि च । (२३७।१)

पशून्सृष्ट्वा स देवेशो ऽसृजत्पक्षिगणानपि ॥ (२३७।२)

मुखतोऽजाः ससर्जाथ वक्षसश् चावयो ऽसृजत् । (२३८।१)

गाश्चैवाथोदराद्ब्रह्मा पार्श्वाभ्यां च विनिर्ममे ॥ (२३८।२)

पद्भ्यां चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् आवयान् मृगान् । (२३९।१)

उष्ट्रानश्वतरांश्चैव तथान्याश्चैव जातयः ॥ (२३९।२)

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । (२४०।१)

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वायूयुजत् सोऽध्वरे प्रभुः ॥ (२४०।२)

गौरजः पूरुषो मेषो ह्यश्वोऽश्वतरगर्दभौ । (२४१।१)

एतान्ग्राम्यान्पशूनाहुरारण्यान्वै निबोधत ॥ (२४१।२)

श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः । (२४२।१)

औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः ॥ (२४२।२)

महिषा गवयाक्षाश् च प्लवंगाः शरभा वृकाः । (२४३।१)

सिंहस्तु सप्तमस्तेषामारण्याः पशवः स्मृताः ॥ (२४३।२)

च्रेअतिओन् ओड़् सच्रिड़िचेगायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्सामरथंतरम् । (२४४।१)

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान् मुखात् ॥ (२४४।२)

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दस्तोमं पञ्चदशं तथा । (२४५।१)

बृहत्साम तथोक्थ्यं च दक्षिणादसृजन्मुखात् ॥ (२४५।२)

सामानि जगतीछन्दस्तोमं सप्तदशं तथा । (२४६।१)

वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् ॥ (२४६।२)

एकविंशमथर्वाणम् आप्तोर्यामाणम् एव च । (२४७।१)

अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् ॥ (२४७।२)

विद्युतो ऽशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च । (२४८।१)

तेजांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान्प्रभुः ॥ (२४८।२)

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । (२४९।१)

ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः ॥ (२४९।२)

सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरनरान्पितॄन् । (२५०।१)

ततो ऽसृजत् स भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ (२५०।२)

यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वांस् त्वथैवाप्सरसां गणान् । (२५१।१)

नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् ॥ (२५१।२)

अव्ययं च व्ययं चापि यदिदं स्थाणुजङ्गमम् । (२५२।१)

तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे ॥ (२५२।२)

तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः । (२५३।१)

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे नृतानृते ॥ (२५३।२)

तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते । (२५४।१)

महाभूतेषु सृष्टेषु इन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु ॥ (२५४।२)

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात् स्वयम् । (२५५।१)

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म सुमानवाः ॥ (२५५।२)

दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः । (२५६।१)

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ॥ (२५६।२)

न चैकं न पृथग्भावमधिकं न ततो विदुः । (२५७।१)

एतदेवं च नैकं च नामभेदेन नाप्युभे ॥ (२५७।२)

कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शनाः । (२५८।१)

नाम रूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् ॥ (२५८।२)

वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः । (२५९।१)

ऋषीणां नामधेयानि याश् च वेदेषु वृत्तयः ॥ (२५९।२)

शर्वर्यन्ते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददात्यजः । (२६०।१)

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ॥ (२६०।२)

शर्वर्यन्ते प्रदृश्यन्ते सिद्धिमाश्रित्य मानसीम् । (२६१।१)

एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च ॥ (२६१।२)

यदास्य ताः प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त सत्तमाः । (२६२।१)

तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदा शोकेन दुःखितः ॥ (२६२।२)

ततः स विदधे बुद्धिम् अर्थनिश्चयगामिनीम् । (२६३।१)

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां नियामिकाम् ॥ (२६३।२)

रजःसत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वधर्मतः । (२६४।१)

ततः स तेन दुःखेन दुःखं चक्रे जगत्पतिः ॥ (२६४।२)

तमश् च व्यनुदत्पश्चाद्रजः सत्त्वं तमावृणोत् । (२६५।१)

ओरिगिन् ओड़् अधर्म अन्द् हिंसातत्तमः प्रतिनुन्नं वै मिथुनं समजायत ॥ (२६५।२)

अधर्मस्तमसो जज्ञे हिंसा शोकादजायत । (२६६।१)

ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने दारुणात्मिके ॥ (२६६।२)

शतरूपागतासुर् भगवान् आसीत् प्रीतिश् चैनम् अशिश्रियत् । (२६७।१)

स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहत भास्वराम् ॥ (२६७।२)

द्विधा कृत्वा स्वकं देहमर्धेन पुरुषोऽभवत् । (२६८।१)

अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत ॥ (२६८।२)

प्रकृतिं भूतधात्रीं तां कामाद्वै सृष्टवान्प्रभुः । (२६९।१)

सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्यधिष्ठिता ॥ (२६९।२)

ब्रह्मणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्ठति । (२७०।१)

या त्वर्धात्सृजतो नारी शतरूपा व्यजायत ॥ (२७०।२)

सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । (२७१।१)

भर्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत ॥ (२७१।२)

स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते । (२७२।१)

तस्यैव सप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते ॥ (२७२।२)

लेभे स पुरुषः पत्नीं शतरूपाम् अयोनिजाम् । (२७३।१)

तया सार्धं स रमते तस्मात्सा रतिरुच्यते ॥ (२७३।२)

प्रथमः संप्रयोगात्मा कल्पादौ समपद्यत । (२७४।१)

मनु च्रेअतेस् थे च्रेअतुरेस्विराजम् असृजद् ब्रह्मा सोऽभवत् पुरुषो विराट् ॥ (२७४।२)

सम्राट् च शतरूपा वै वैराजः स मनुः स्मृतः । (२७५।१)

स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः ॥ (२७५।२)

वैराजात्पुरुषाद् वीराच्छतरूपा व्यजायत । (२७६।१)

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ द्वौ लोकसंमतौ ॥ (२७६।२)

कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः । (२७७।१)

देवी नाम तथाकूतिः प्रसूतिश्चैव ते उभे ॥ (२७७।२)

स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय प्रददौ प्रभुः । (२७८।१)

प्राणो दक्ष इति ज्ञेयः संकल्पो मनुरुच्यते ॥ (२७८।२)

रुचेः प्रजापतेः सोऽथ आकूतिं प्रत्यपादयत् । (२७९।१)

आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् ॥ (२७९।२)

यज्ञश् च दक्षिणा चैव यमलौ संबभूवतुः । (२८०।१)

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे ॥ (२८०।२)

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेऽन्तरे । (२८१।१)

एतस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामाश् च ते स्मृताः ॥ (२८१।२)

अजितश्चैव शुक्रश् च गणौ द्वौ ब्रह्मणा कृतौ । (२८२।१)

यामाः पूर्वं प्रजाता ये ते ऽभवंस्तु दिवौकसः ॥ (२८२।२)

स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः । (२८३।१)

तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद् दक्षस् त्वजनयत् प्रभुः ॥ (२८३।२)

सर्वास्ताश् च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः । (२८४।१)

भोगवत्यश् च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः ॥ (२८४।२)

सर्वाश् च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः । (२८५।१)

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ॥ (२८५।२)

बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश । (२८६।१)

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥ (२८६।२)

दाराण्येतानि वै तस्य विहितानि स्वयंभुवा । (२८७।१)

ताभ्यः शिष्टायवीयस्य एकादश सुलोचनाः ॥ (२८७।२)

दौघ्तेर्स् अन्द् ग्रन्द्छिल्द्रेन् ओड़् दक्षसती ख्यात्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । (२८८।१)

संनतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा ॥ (२८८।२)

तास् तथा प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः । (२८९।१)

रुद्रो भृगुर् मरीचिश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः ॥ (२८९।२)

पुलस्त्योऽत्रिर् वसिष्ठश् च पितरो ऽग्निस्तथैव च । (२९०।१)

सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिं च भृगवे ततः ॥ (२९०।२)

मरीचये च संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ । (२९१।१)

प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च ॥ (२९१।२)

क्रतवे संनतिं नाम अनसूयां तथात्रये । (२९२।१)

ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहामप्यग्नये ददौ ॥ (२९२।२)

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्या निबोधत । (२९३।१)

एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्वनुसृताः स्थिताः ॥ (२९३।२)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् । (२९४।१)

श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः ॥ (२९४।२)

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष एव च । (२९५।१)

पुष्ट्या लोभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस् तथा ॥ (२९५।२)

क्रियायामभवत्पुत्रो दण्डः समय एव च । (२९६।१)

बुद्ध्यां बोधः सुतस् तद्वत् प्रमादो ऽप्युपजायत ॥ (२९६।२)

लज्जायां विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः । (२९७।१)

क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत ॥ (२९७।२)

यशः कीर्तिसुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः । (२९८।१)

कामस्य हर्षः पुत्रो वै देव्यां प्रीत्यां व्यजायत ॥ (२९८।२)

इत्येष वै सुतोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः । (२९९।१)

जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं सुतम् ॥ (२९९।२)

निकृत्यां तु द्वयं जज्ञे भयं नरक एव च । (३००।१)

माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः ॥ (३००।२)

भूयो जज्ञेऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् । (३०१।१)

वेदनायाः सुतश्चापि दुःखं जज्ञे च रौरवः ॥ (३०१।२)

मृत्योर् व्याधिजराशोकक्रोधासूयाश् च जज्ञिरे । (३०२।१)

दुःखोत्तराः सुता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः ॥ (३०२।२)

नैषां भार्यास्तु पुत्राश् च सर्वे ह्येते परिग्रहाः । (३०३।१)

इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः ॥ (३०३।२)

शिव च्रेअतेस् मेन्तल् + इम्मोर्तल् सोन्स् = रुद्रस्प्रजाः सृजेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः । (३०४।१)

सोऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे ह्यात्मसंभवान् ॥ (३०४।२)

नाधिकान्न च हीनांस्तान्मानसानात्मनः समान् । (३०५।१)

सहस्रं हि सहस्राणां सोऽसृजत् कृत्तिवाससः ॥ (३०५।२)

तुल्यानेवात्मनः सर्वान् रूपतेजोबलश्रुतैः । (३०६।१)

पिङ्गलान्सनिषङ्गांश् च सकपर्दान्सलोहितान् ॥ (३०६।२)

विशिष्टान् हरिकेशांश्चदृष्टिघ्नांश् च कपालिनः । (३०७।१)

महारूपान्विरूपांश् च विश्वरूपान् स्वरूपिणः ॥ (३०७।२)

रथिनश्चर्मिणश्चैव वर्मिणश् च वरूथिनः । (३०८।१)

सहस्रशतबाहूंश् च दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ॥ (३०८।२)

स्थूलशीर्षान् अष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस् तांस् त्रिलोचनान् । (३०९।१)

अन्नादान् पिशिताशांश् च आज्यपान्सोमपानपि ॥ (३०९।२)

मीढुषो ऽतिकपालांश् च शितिकण्ठोर्ध्वरेतसः । (३१०।१)

हव्यादाञ्छ्रुतधर्मांश् च धर्मिणो ह्यथ बर्हिणः ॥ (३१०।२)

आसीनान्धावतश्चैव पञ्चभूतान्सहस्रशः । (३११।१)

अध्यापिनो ऽध्यायिनश् च जपतो युञ्जतस् तथा ॥ (३११।२)

धूमवन्तो ज्वलन्तश् च नदीमन्तो ऽतिदीप्तिनः । (३१२।१)

वृद्धान्बुद्धिमतश्चैव ब्रह्मिष्ठाञ्शुभदर्शनान् ॥ (३१२।२)

नीलग्रीवान् सहस्राक्षान् सर्वांश्चाथ क्षमाकरान् । (३१३।१)

अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः ॥ (३१३।२)

भ्रमन्तो ऽभिद्रवन्तश् च प्लवन्तश् च सहस्रशः । (३१४।१)

अयातयामान् असृजद् रुद्रानेतान् सुरोत्तमान् ॥ (३१४।२)

ब्रह्मा दृष्ट्वाब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः । (३१५।१)

स्रष्टव्या नात्मनस्तुल्याः प्रजा देव नमोऽस्तु ते ॥ (३१५।२)

अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा वै मृत्युसंयुताः । (३१६।१)

नारप्स्यन्ते हि कर्माणि प्रजावगतमृत्यवः ॥ (३१६।२)

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः । (३१७।१)

प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रजाः ॥ (३१७।२)

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः । (३१८।१)

सहस्राणां सहस्रं तु आत्मनो निःसृताः प्रजाः ॥ (३१८।२)

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः । (३१९।१)

पृथिव्यामन्तरिक्षे च दिक्षु चैव परिश्रिताः ॥ (३१९।२)

शतरुद्राः समात्मानो भविष्यन्तीति याज्ञिकाः । (३२०।१)

यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वदेवगणैः सह ॥ (३२०।२)

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह भेदतः । (३२१।१)

सार्धं तैर् ईज्यमानास् ते स्थास्यन्तीह आ युगक्षयात् ॥ (३२१।२)

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा महादेवेन धीमता । (३२२।१)

प्रत्युवाच नमस्कृत्य हृष्यमाणः प्रजापतिः ॥ (३२२।२)

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्याहृतं विभो । (३२३।१)

ब्रह्मणा समनुज्ञाते तथा सर्वमभूत्किल ॥ (३२३।२)

ततः प्रभृति देवेशो न चासूयत वै प्रजाः । (३२४।१)

ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम् ॥ (३२४।२)

यस्मादुक्तः स्थितोऽस्मीति तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः । (३२५।१)

शिव त्रन्स्ड़ोर्म्स् इन्तो अर्धनारीश्वरएष देवो महादेवः पुरुषो ऽर्कसमद्युतिः ॥ (३२५।२)

अर्धनारीनरवपुस्तेजसा ज्वलनोपमः । (३२६।१)

स्वेच्छयासौ द्विधाभूतः पृथक् स्त्री पुरुषः पृथक् ॥ (३२६।२)

स एवैकादशार्धेन स्थितो ऽसौ परमेश्वरः । (३२७।१)

तत्र या सा महाभागा शङ्करस्यार्धकायिनी ॥ (३२७।२)

प्रागुक्ता तु महादेवी स्त्री सैवेह सती ह्यभूत् । (३२८।१)

हिताय जगतां देवी दक्षेणाराधिता पुरा ॥ (३२८।२)

ड़ोर्म्स् ओड़् देवी।दुर्गाकार्यार्थं दक्षिणं तस्याः शुक्लं वामं तथासितम् । (३२९।१)

आत्मानं विभजस्वेति प्रोक्ता देवेन शंभुना ॥ (३२९।२)

सा तथोक्ता द्विधाभूता शुक्ला कृष्णा च वै द्विजाः । (३३०।१)

तस्या नामानि वक्ष्यामि शृण्वन्तु च समाहिताः ॥ (३३०।२)

स्वाहा स्वधा महाविद्या मेधा लक्ष्मीः सरस्वती । (३३१।१)

सती दाक्षायणी विद्या इच्छाशक्तिः क्रियात्मिका ॥ (३३१।२)

अपर्णा चैकपर्णा च तथा चैवैकपाटला । (३३२।१)

उमा हैमवती चैव कल्याणी चैकमातृका ॥ (३३२।२)

ख्यातिः प्रज्ञा महाभागा लोके गौरीति विश्रुता । (३३३।१)

गणांबिका महादेवी नन्दिनी जातवेदसी ॥ (३३३।२)

एकरूपमथैतस्याः पृथग्देहविभावनात् । (३३४।१)

सावित्री वरदा पुण्या पावनी लोकविश्रुता ॥ (३३४।२)

आज्ञा आवेशनी कृष्णा तामसी सात्त्विकी शिवा । (३३५।१)

प्रकृतिर्विकृता रौद्री दुर्गा भद्रा प्रमाथिनी ॥ (३३५।२)

कालरात्रिर्महामाया रेवती भूतनायिका । (३३६।१)

द्वापरान्तविभागे च नामानीमानि सुव्रताः ॥ (३३६।२)

गौतमी कौशिकी चार्या चण्डी कात्यायनी सती । (३३७।१)

कुमारी यादवी देवी वरदा कृष्णपिङ्गला ॥ (३३७।२)

बर्हिध्वजा शूलधरा परमा ब्रह्मचारिणी । (३३८।१)

महेन्द्रोपेन्द्रभगिनी दृषद्वत्य् एकशूलधृक् ॥ (३३८।२)

अपराजिता बहुभुजा प्रगल्भा सिंहवाहिनी । (३३९।१)

शुम्भादिदैत्यहन्त्री च महामहिषमर्दिनी ॥ (३३९।२)

अमोघा विन्ध्यनिलया विक्रान्ता गणनायिका । (३४०।१)

देव्या नामविकाराणि इत्येतानि यथाक्रमम् ॥ (३४०।२)

भद्रकाल्या मयोक्तानि सम्यक्फलप्रदानि च । (३४१।१)

ये पठन्ति नरास्तेषां विद्यते न च पातकम् ॥ (३४१।२)

अरण्ये पर्वते वापि पुरे वाप्यथवा गृहे । (३४२।१)

रक्षामेतां प्रयुञ्जीत जले वाथ स्थलेऽपि वा ॥ (३४२।२)

व्याघ्रकुम्भीनचोरेभ्यो भयस्थाने विशेषतः । (३४३।१)

आपत्स्वपि च सर्वासु देव्या नामानि कीर्तयेत् ॥ (३४३।२)

आर्यकग्रहभूतैश् च पूतनामातृभिस् तथा । (३४४।१)

अभ्यर्दितानां बालानां रक्षामेतां प्रयोजयेत् ॥ (३४४।२)

महादेवीकले द्वे तु प्रज्ञा श्रीश् च प्रकीर्तिते । (३४५।१)

आभ्यां देवीसहस्राणि यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥ (३४५।२)

अनया देवदेवोऽसौ सत्या रुद्रो महेश्वरः । (३४६।१)

आतिष्ठत्सर्वलोकानां हिताय परमेश्वरः ॥ (३४६।२)

रुद्रः पशुपतिश्चासीत्पुरा दग्धं पुरत्रयम् । (३४७।१)

देवाश् च पशवः सर्वे बभूवुस्तस्य तेजसा ॥ (३४७।२)

यः पठेच्छृणुयाद्वापि आदिसर्गक्रमं शुभम् । (३४८।१)

स याति ब्रह्मणो लोकं श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् ॥ (३४८।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सृष्टिविस्तारो नाम सप्ततितमो ऽध्यायः ॥ (३४९।१)