LiPur, 1, 95
Select a line for its word-by-word analysis.
नृसिंहेन हतः पूर्वं हिरण्याक्षाग्रजः श्रुतम् । (१।२)
nṛsiṃhena hataḥ pūrvaṃ hiraṇyākṣāgrajaḥ śrutam |
विष्णु त्रन्स्ड़ोर्म्स् इन्तो नृसिंह अन्द् किल्ल्स् हिरण्यकशिपुहिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्राद इति विश्रुतः । (२।२)
Viṣṇu transforms into Nṛsiṃha and kills Hiraṇyakaśipuhiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahrāda iti viśrutaḥ |
धर्मज्ञः सत्यसम्पन्नस् तपस्वी चाभवत्सुधीः ॥ (२।३)
dharmajñaḥ satyasampannas tapasvī cābhavatsudhīḥ ||
सर्वज्ञं सर्वगं विष्णुं सर्वदेवभवोद्भवम् ॥ (३।२)
sarvajñaṃ sarvagaṃ viṣṇuṃ sarvadevabhavodbhavam ||
ब्रह्मणो ऽधिपतिं सृष्टिस्थितिसंहारकारणम् ॥ (४।२)
brahmaṇo 'dhipatiṃ sṛṣṭisthitisaṃhārakāraṇam ||
सोऽपि विष्णोस्तथाभूतं दृष्ट्वा पुत्रं समाहितम् । (५।१)
so'pi viṣṇostathābhūtaṃ dṛṣṭvā putraṃ samāhitam |
स्तुवन्तं प्राह देवारिः प्रदहन्निव पापधीः । (६।१)
stuvantaṃ prāha devāriḥ pradahanniva pāpadhīḥ |
न मां जानासि दुर्बुद्धे सर्वदैत्यामरेश्वरम् ॥ (६।२)
na māṃ jānāsi durbuddhe sarvadaityāmareśvaram ||
प्रह्राद वीर दुष्पुत्र द्विजदेवार्तिकारणम् । (७।१)
prahrāda vīra duṣputra dvijadevārtikāraṇam |
को विष्णुः पद्मजो वापि शक्रश् च वरुणोऽथवा ॥ (७।२)
ko viṣṇuḥ padmajo vāpi śakraś ca varuṇo'thavā ||
मामेवार्चय भक्त्या च स्वल्पं नारायणं सदा ॥ (८।२)
māmevārcaya bhaktyā ca svalpaṃ nārāyaṇaṃ sadā ||
प्रह्राद जीविते वाञ्छा तवैषा शृणु चास्ति चेत् । (९।१)
prahrāda jīvite vāñchā tavaiṣā śṛṇu cāsti cet |
श्रुत्वापि तस्य वचनं हिरण्यकशिपोः सुधीः ॥ (९।२)
śrutvāpi tasya vacanaṃ hiraṇyakaśipoḥ sudhīḥ ||
अध्यापयामास च तां ब्रह्मविद्यां सुशोभनाम् । (११।१)
adhyāpayāmāsa ca tāṃ brahmavidyāṃ suśobhanām |
दुर्लङ्घ्यां चात्मनो दृष्ट्वा शक्रादिभिर् अपि स्वयम् ॥ (११।२)
durlaṅghyāṃ cātmano dṛṣṭvā śakrādibhir api svayam ||
पुत्रेण लङ्घितामाज्ञां हिरण्यः प्राह दानवान् । (१२।१)
putreṇa laṅghitāmājñāṃ hiraṇyaḥ prāha dānavān |
एतं नानाविधैर्वध्यं दुष्पुत्रं हन्तुमर्हथ ॥ (१२।२)
etaṃ nānāvidhairvadhyaṃ duṣputraṃ hantumarhatha ||
निजघ्नुर्देवदेवस्य भृत्यं प्रह्रादमव्ययम् ॥ (१३।२)
nijaghnurdevadevasya bhṛtyaṃ prahrādamavyayam ||
तत्र तत्प्रतिकृतं तदा सुरैर्दैत्यराजतनयं द्विजोत्तमाः । (१४।१)
tatra tatpratikṛtaṃ tadā surairdaityarājatanayaṃ dvijottamāḥ |
क्षीरवारिनिधिशायिनः प्रभोर्निष्फलं त्वथ बभूव तेजसा ॥ (१४।२)
kṣīravārinidhiśāyinaḥ prabhorniṣphalaṃ tvatha babhūva tejasā ||
तदाथ गर्वभिन्नस्य हिरण्यकशिपोः प्रभुः । (१५।१)
tadātha garvabhinnasya hiraṇyakaśipoḥ prabhuḥ |
तत्रैवाविरभूद्धन्तुं नृसिंहाकृतिमास्थितः ॥ (१५।२)
tatraivāvirabhūddhantuṃ nṛsiṃhākṛtimāsthitaḥ ||
जघान च सुतं प्रेक्ष्य पितरं दानवाधमम् । (१६।१)
jaghāna ca sutaṃ prekṣya pitaraṃ dānavādhamam |
बिभेद तत्क्षणादेव करजैर् निशितैः शतैः ॥ (१६।२)
bibheda tatkṣaṇādeva karajair niśitaiḥ śataiḥ ||
पीडयामास दैत्येन्द्रं युगान्ताग्निरिवापरः ॥ (१७।२)
pīḍayāmāsa daityendraṃ yugāntāgnirivāparaḥ ||
नादैस्तस्य नृसिंहस्य घोरैर्वित्रासितं जगत् । (१८।१)
nādaistasya nṛsiṃhasya ghorairvitrāsitaṃ jagat |
आ ब्रह्मभुवनाद् विप्राः प्रचचाल च सुव्रताः ॥ (१८।२)
ā brahmabhuvanād viprāḥ pracacāla ca suvratāḥ ||
दृष्ट्वा सुरासुरमहोरगसिद्धसाध्यास् तस्मिन् क्षणे हरिविरिञ्चिमुखा नृसिंहम् । (१९।१)
dṛṣṭvā surāsuramahoragasiddhasādhyās tasmin kṣaṇe hariviriñcimukhā nṛsiṃham |
धैर्यं बलं च समवाप्य ययुर्विसृज्य आ दिङ्मुखान्तम् असुरक्षणतत्पराश् च ॥ (१९।२)
dhairyaṃ balaṃ ca samavāpya yayurvisṛjya ā diṅmukhāntam asurakṣaṇatatparāś ca ||
ततस्तैर्गतैः सैष देवो नृसिंहः सहस्राकृतिः सर्वपात् सर्वबाहुः । (२०।१)
tatastairgataiḥ saiṣa devo nṛsiṃhaḥ sahasrākṛtiḥ sarvapāt sarvabāhuḥ |
सहस्रेक्षणः सोमसूर्याग्निनेत्रस्तदा संस्थितः सर्वमावृत्य मायी ॥ (२०।२)
sahasrekṣaṇaḥ somasūryāgninetrastadā saṃsthitaḥ sarvamāvṛtya māyī ||
तं तुष्टुवुः सुरश्रेष्ठा लोका लोकाचले स्थिताः । (२१।१)
taṃ tuṣṭuvuḥ suraśreṣṭhā lokā lokācale sthitāḥ |
सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सयमाः समरुद्गणाः ॥ (२१।२)
sabrahmakāḥ sasādhyāś ca sayamāḥ samarudgaṇāḥ ||
परात्परतरं ब्रह्म तत्त्वात् तत्त्वतमं भवान् । (२२।१)
parātparataraṃ brahma tattvāt tattvatamaṃ bhavān |
ज्योतिषां तु परं ज्योतिः परमात्मा जगन्मयः ॥ (२२।२)
jyotiṣāṃ tu paraṃ jyotiḥ paramātmā jaganmayaḥ ||
स्थूलं सूक्ष्मं सुसूक्ष्मं च शब्दब्रह्ममयः शुभः । (२३।१)
sthūlaṃ sūkṣmaṃ susūkṣmaṃ ca śabdabrahmamayaḥ śubhaḥ |
वागतीतो निरालंबो निर्द्वन्द्वो निरुपप्लवः ॥ (२३।२)
vāgatīto nirālaṃbo nirdvandvo nirupaplavaḥ ||
यज्ञभुग्यज्ञमूर्तिस्त्वं यज्ञिनां फलदः प्रभुः । (२४।१)
yajñabhugyajñamūrtistvaṃ yajñināṃ phaladaḥ prabhuḥ |
भवान्मत्स्याकृतिः कौर्ममास्थाय जगति स्थितः ॥ (२४।२)
bhavānmatsyākṛtiḥ kaurmamāsthāya jagati sthitaḥ ||
वाराहीं चैव तां सैंहीमास्थायेहव्यवस्थितः । (२५।१)
vārāhīṃ caiva tāṃ saiṃhīmāsthāyehavyavasthitaḥ |
देवानां देवरक्षार्थं निहत्य दितिजेश्वरम् ॥ (२५।२)
devānāṃ devarakṣārthaṃ nihatya ditijeśvaram ||
न दृष्टं यत्त्वदन्यं हि भवान् सर्वं चराचरम् ॥ (२६।२)
na dṛṣṭaṃ yattvadanyaṃ hi bhavān sarvaṃ carācaram ||
भवान्विष्णुर्भवान् रुद्रो भवानेव पितामहः । (२७।१)
bhavānviṣṇurbhavān rudro bhavāneva pitāmahaḥ |
स्तोष्यामस्त्वां कथं भासि देवदेव मृगाधिप । (२९।१)
stoṣyāmastvāṃ kathaṃ bhāsi devadeva mṛgādhipa |
स्तुतोऽपि विविधैः स्तुत्यैर्भावैर्नानाविधैः प्रभुः ॥ (२९।२)
stuto'pi vividhaiḥ stutyairbhāvairnānāvidhaiḥ prabhuḥ ||
न जगाम द्विजाः शान्तिं मानयन्योनिमात्मनः । (३०।१)
na jagāma dvijāḥ śāntiṃ mānayanyonimātmanaḥ |
यो नृसिंहस्तवं भक्त्या पठेद्वार्थं विचारयेत् ॥ (३०।२)
yo nṛsiṃhastavaṃ bhaktyā paṭhedvārthaṃ vicārayet ||
श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् विष्णुलोके महीयते । (३१।१)
śrāvayedvā dvijānsarvān viṣṇuloke mahīyate |
देवस् तके रेड़ुगे तो शिवतदन्तरे शिवं देवाः सेन्द्राः सब्रह्मकाः प्रभुम् ॥ (३१।२)
devas take refuge to Śivatadantare śivaṃ devāḥ sendrāḥ sabrahmakāḥ prabhum ||
सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वं विज्ञाप्य मृगरूपिणः । (३२।१)
samprāpya tuṣṭuvuḥ sarvaṃ vijñāpya mṛgarūpiṇaḥ |
ततो ब्रह्मादयस्तूर्णं संस्तूय परमेश्वरम् ॥ (३२।२)
tato brahmādayastūrṇaṃ saṃstūya parameśvaram ||
सेवितं गणगन्धर्वैः सिद्धैरप्सरसां गणैः । (३४।१)
sevitaṃ gaṇagandharvaiḥ siddhairapsarasāṃ gaṇaiḥ |
देवताभिः सह ब्रह्मा भीतभीतः सगद्गदम् । (३४।२)
devatābhiḥ saha brahmā bhītabhītaḥ sagadgadam |
प्रणम्य दण्डवद्भूमौ तुष्टाव परमेश्वरम् ॥ (३४।३)
praṇamya daṇḍavadbhūmau tuṣṭāva parameśvaram ||
उग्रोऽसि सर्वभूतानां नियन्तासि शिवोऽसि नः । (३६।१)
ugro'si sarvabhūtānāṃ niyantāsi śivo'si naḥ |
महीयसे नमस्तुभ्यं हन्त्रे देवारिणां सदा । (४२।१)
mahīyase namastubhyaṃ hantre devāriṇāṃ sadā |
देवानां शंभवे तुभ्यं भूतानां शंभवे नमः ॥ (४३।२)
devānāṃ śaṃbhave tubhyaṃ bhūtānāṃ śaṃbhave namaḥ ||
शम्भवे हैमवत्याश् च मन्यवे रुद्ररूपिणे । (४४।१)
śambhave haimavatyāś ca manyave rudrarūpiṇe |
कपर्दिने नमस्तुभ्यं कालकण्ठाय ते नमः ॥ (४४।२)
kapardine namastubhyaṃ kālakaṇṭhāya te namaḥ ||
चक्रिणे वर्मिणे नित्यं दैत्यानां कर्मभेदिने ॥ (४८।२)
cakriṇe varmiṇe nityaṃ daityānāṃ karmabhedine ||
ब्रह्मणे ब्रह्मरूपाय नमः साक्षाच्छिवाय ते । (५२।१)
brahmaṇe brahmarūpāya namaḥ sākṣācchivāya te |
सर्वविष्णुर्नृसिंहस्य रूपमास्थाय विश्वकृत् ॥ (५२।२)
sarvaviṣṇurnṛsiṃhasya rūpamāsthāya viśvakṛt ||
हिरण्यकशिपुं हत्वा करजैर्निशितैः स्वयम् । (५३।१)
hiraṇyakaśipuṃ hatvā karajairniśitaiḥ svayam |
दैत्येन्द्रैर्बहुभिः सार्धं हितार्थं जगतां प्रभुः ॥ (५३।२)
daityendrairbahubhiḥ sārdhaṃ hitārthaṃ jagatāṃ prabhuḥ ||
सैंहीं समानयन्योनिं बाधते निखिलं जगत् । (५४।१)
saiṃhīṃ samānayanyoniṃ bādhate nikhilaṃ jagat |
उग्रोऽसि सर्वदुष्टानां नियन्तासि शिवोऽसि नः । (५५।१)
ugro'si sarvaduṣṭānāṃ niyantāsi śivo'si naḥ |
शुक्रं तु वृत्तं विश्वेश क्रीडा वै केवलं वयम् । (५६।१)
śukraṃ tu vṛttaṃ viśveśa krīḍā vai kevalaṃ vayam |
उन्मीलयेत् त्वयि ब्रह्मन् विनाशोऽस्ति न ते शिव । (५७।१)
unmīlayet tvayi brahman vināśo'sti na te śiva |
सर्वलोकहितायैनं तत्त्वं संहर्तुमिच्छसि । (५८।१)
sarvalokahitāyainaṃ tattvaṃ saṃhartumicchasi |
विज्ञापितस् तथा देवः प्रहसन्प्राह तान् सुरान् ॥ (५८।३)
vijñāpitas tathā devaḥ prahasanprāha tān surān ||
अभयं च ददौ तेषां हनिष्यामीति तं प्रभुः । (५९।१)
abhayaṃ ca dadau teṣāṃ haniṣyāmīti taṃ prabhuḥ |
सोऽपि शक्रः सुरैः सार्धं प्रणिपत्य यथागतम् ॥ (५९।२)
so'pi śakraḥ suraiḥ sārdhaṃ praṇipatya yathāgatam ||
जगाम भगवान् ब्रह्मा तथान्ये च सुरोत्तमाः । (६०।१)
jagāma bhagavān brahmā tathānye ca surottamāḥ |
ययौ प्रान्ते नृसिंहस्य गर्वितस्य मृगाशिनः । (६१।१)
yayau prānte nṛsiṃhasya garvitasya mṛgāśinaḥ |
सिंहात्ततो नरो भूत्वा जगाम च यथाक्रमम् । (६२।१)
siṃhāttato naro bhūtvā jagāma ca yathākramam |
एवं स्तुतस्तदा देवैर्जगाम स यथाक्रमम् ॥ (६२।२)
evaṃ stutastadā devairjagāma sa yathākramam ||
यः पठेच्छृणुयाद्वापि संस्तवं शार्वमुत्तमम् । (६३।१)
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi saṃstavaṃ śārvamuttamam |
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नारसिंहे पञ्चनवतितमो ऽध्यायः ॥ (६४।१)
iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nārasiṃhe pañcanavatitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.