ऋषय ऊचुः । (१।१)

कथं विष्णोः प्रसादाद्वै ध्रुवो बुद्धिमतां वरः । (१।२)

मेढीभूतो ग्राहाणां वै वक्तुमर्हसि सांप्रतम् ॥ (१।३)

सूत उवाच । (२।१)

एतमर्थं मया पृष्टो नानाशास्त्रविशारदः । (२।२)

मार्कण्डेयः पुरा प्राह मह्यं शुश्रूषवे द्विजाः ॥ (२।३)

मार्कण्डेय उवाच । (३।१)

सार्वभौमो महातेजाः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (३।२)

उत्तानपादो राजा वै पालयामास मेदिनीम् ॥ (३।३)

तस्य भार्याद्वयम् अभूत् सुनीतिः सुरुचिस् तथा । (४।१)

अग्रजायामभूत्पुत्रः सुनीत्यां तु महायशाः ॥ (४।२)

ध्रुवो नाम महाप्राज्ञः कुलदीपो महामतिः । (५।१)

कदाचित् सप्तवर्षेऽपि पितुरङ्कम् उपाविशत् ॥ (५।२)

सुरुचिस्तं विनिर्धूय स्वपुत्रं प्रीतिमानसा । (६।१)

न्यवेशयत्तं विप्रेन्द्रा ह्यङ्कं रूपेण मानिता ॥ (६।२)

अलब्ध्वा स पितुर्धीमानङ्कं दुःखितमानसः । (७।१)

मातुः समीपमागम्य रुरोद स पुनः पुनः ॥ (७।२)

रुदन्तं पुत्रमाहेदं माता शोकपरिप्लुता । (८।१)

सुरुचिर्दयिता भर्तुस्तस्याः पुत्रोऽपि तादृशः ॥ (८।२)

मम त्वं मन्दभाग्याया जातः पुत्रोऽप्यभाग्यवान् । (९।१)

किं शोचसि किमर्थं त्वं रोदमानः पुनः पुनः ॥ (९।२)

संतप्तहृदयो भूत्वा मम शोकं करिष्यसि । (१०।१)

स्वस्थस्थानं ध्रुवं पुत्र स्वशक्त्या त्वं समाप्नुयाः ॥ (१०।२)

इत्युक्तः स तु मात्रा वै निर्जगाम तदा वनम् । (११।१)

विश्वामित्रं ततो दृष्ट्वा प्रणिपत्य यथाविधि ॥ (११।२)

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा भगवन् वक्तुमर्हसि । (१२।१)

सर्वेषामुपरिस्थानं केन प्राप्स्यामि सत्तम ॥ (१२।२)

पितुरङ्के समासीनं माता मां सुरुचिर्मुने । (१३।१)

व्यधूनयत्स तं राजा पिता नोवाच किंचन ॥ (१३।२)

एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मंस् त्रस्तोऽहं मातरं गतः । (१४।१)

सुनीतिराह मे माता मा कृथाः शोकमुत्तमम् ॥ (१४।२)

स्वकर्मणा परं स्थानं प्राप्तुमर्हसि पुत्रक । (१५।१)

तस्या हि वचनं श्रुत्वा स्थानं तव महामुने ॥ (१५।२)

प्राप्तो वनमिदं ब्रह्मन्नद्य त्वां दृष्टवान्प्रभो । (१६।१)

तव प्रसादात् प्राप्स्येऽहं स्थानमद्भुतमुत्तमम् ॥ (१६।२)

इत्युक्तः स मुनिः श्रीमान् प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (१७।१)

राजपुत्र शृणुष्वेदं स्थानमुत्तममाप्स्यसि ॥ (१७।२)

आराध्य जगतामीशं केशवं क्लेशनाशनम् । (१८।१)

दक्षिणाङ्गभवं शंभोर्महादेवस्य धीमतः ॥ (१८।२)

जप नित्यं महाप्राज्ञ सर्वपापविनाशनम् । (१९।१)

इष्टदं परमं शुद्धं पवित्रममलं परम् ॥ (१९।२)

ब्रूहि मन्त्रमिमं दिव्यं प्रणवेन समन्वितम् । (२०।१)

नमोऽस्तु वासुदेवाय इत्येवं नियतेन्द्रियः ॥ (२०।२)

ध्यायन्सनातनं विष्णुं जपहोमपरायणः । (२१।१)

इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं विश्वामित्रं महायशाः ॥ (२१।२)

प्राङ्मुखो नियतो भूत्वा जजाप प्रीतमानसः । (२२।१)

शाकमूलफलाहारः संवत्सरमतन्द्रितः ॥ (२२।२)

जजाप मन्त्रमनिशमजस्रं स पुनः पुनः । (२३।१)

वेताला राक्षसा घोराः सिंहाद्याश् च महामृगाः ॥ (२३।२)

तमभ्ययुर्महात्मानं बुद्धिमोहाय भीषणाः । (२४।१)

जपन् स वासुदेवेति न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ (२४।२)

सुनीतिर् अस्य या माता तस्या रूपेण संवृता । (२५।१)

पिशाचि समनुप्राप्ता रुरोद भृशदुःखिता ॥ (२५।२)

मम त्वमेकः पुत्रोऽसि किमर्थं क्लिश्यते भवान् । (२६।१)

मामनाथामपहाय तप आस्थितवानसि ॥ (२६।२)

एवमादीनि वाक्यानि भाषमाणां महातपाः । (२७।१)

अनिरीक्ष्यैव हृष्टात्मा हरेर्नाम जजाप सः ॥ (२७।२)

ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्नरूपाणि तत्र वै । (२८।१)

ततो गरुडमारुह्य कालमेघसमद्युतिः ॥ (२८।२)

सर्वदेवैः परिवृतः स्तूयमानो महर्षिभिः । (२९।१)

आययौ भगवान्विष्णुः ध्रुवान्तिकम् अरातिहा ॥ (२९।२)

समागतं विलोक्याथ कोऽसावित्येव चिन्तयन् । (३०।१)

पिबन्निव हृषीकेशं नयनाभ्यां जगत्पतिम् ॥ (३०।२)

जपन् स वासुदेवेति ध्रुवस्तस्थौ महाद्युतिः । (३१।१)

शङ्खप्रान्तेन गोविन्दः पस्पर्शास्यं हि तस्य वै ॥ (३१।२)

ततः स परमं ज्ञानमवाप्य पुरुषोत्तमम् । (३२।१)

तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा सर्वलोकेश्वरं हरिम् ॥ (३२।२)

प्रसीद देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर । (३३।१)

लोकात्मन् वेदगुह्यात्मन् त्वां प्रपन्नोऽस्मि केशव ॥ (३३।२)

न विदुस्त्वां महात्मानं सनकाद्या महर्षयः । (३४।१)

तत्कथं त्वामहं विद्यां नमस्ते भुवनेश्वर ॥ (३४।२)

तमाह प्रहसन्विष्णुरेहि वत्स ध्रुवो भवान् । (३५।१)

स्थानं ध्रुवं समासाद्य ज्योतिषाम् अग्रभुग् भव ॥ (३५।२)

मात्रा त्वं सहितस्तत्र ज्योतिषां स्थानमाप्नुहि । (३६।१)

मत्स्थानमेतत्परमं ध्रुवं नित्यं सुशोभनम् ॥ (३६।२)

तपसाराध्य देवेशं पुरा लब्धं हि शङ्करात् । (३७।१)

वासुदेवेति यो नित्यं प्रणवेन समन्वितम् ॥ (३७।२)

नमस्कारसमायुक्तं भगवच्छब्दसंयुतम् । (३८।१)

जपेदेवं हि यो विद्वान्ध्रुवं स्थानं प्रपद्यते ॥ (३८।२)

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः । (३९।१)

मात्रा सह ध्रुवं सर्वे तस्मिन् स्थाने न्यवेशयन् ॥ (३९।२)

विष्णोराज्ञां पुरस्कृत्य ज्योतिषां स्थानमाप्तवान् । (४०।१)

एवं ध्रुवो महातेजा द्वादशाक्षरविद्यया ॥ (४०।२)

अवाप महतीं सिद्धिमेतत्ते कथितं मया ॥ (४१।१)

सूत उवाच । (४२।१)

तस्माद्यो वासुदेवाय प्रणामं कुरुते नरः । (४२।२)

स याति ध्रुवसालोक्यं ध्रुवत्वं तस्य तत्तथा ॥ (४२।३)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशे ध्रुवसंस्थानवर्णनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः ॥ (४३।१)