ऋषय ऊचुः । (१।१)

जपाच्छ्रेष्ठतमं प्राहुर्ब्राह्मणा दग्धकिल्बिषाः । (१।२)

विरक्तानां प्रबुद्धानां ध्यानयज्ञं सुशोभनम् ॥ (१।३)

तस्माद्वदस्व सूताद्य ध्यानयज्ञम् अशेषतः । (२।१)

विस्तारात्सर्वयत्नेन विरक्तानां महात्मनाम् ॥ (२।२)

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम् । (३।१)

रुद्रेण कथितं प्राह गुहां प्राप्य महात्मनाम् ॥ (३।२)

संहृत्य कालकूटाख्यं विषं वै विश्वकर्मणा । (४।१)

सूत उवाच । (४।२)

गुहां प्राप्य सुखासीनं भवान्या सह शङ्करम् ॥ (४।३)

मुनयः संशितात्मानः प्रणेमुस्तं गुहाश्रयम् । (५।१)

अस्तुवंश् च ततः सर्वे नीलकण्ठमुमापतिम् ॥ (५।२)

अत्युग्रं कालकूटाख्यं संहृतं भगवंस्त्वया । (६।१)

अतः प्रतिष्ठितं सर्वं त्वया देव वृषध्वज ॥ (६।२)

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्नीललोहितः । (७।१)

प्रहसन्प्राह विश्वात्मा सनन्दनपुरोगमान् ॥ (७।२)

किमनेन द्विजश्रेष्ठा विषं वक्ष्ये सुदारुणम् । (८।१)

संहरेत्तद्विषं यस्तु स समर्थो ह्यनेन किम् ॥ (८।२)

चुर्से ओड़् संसारन विषं कालकूटाख्यं संसारो विषमुच्यते । (९।१)

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संहरेत सुदारुणम् ॥ (९।२)

संसारो द्विविधः प्रोक्तः स्वाधिकारानुरूपतः । (१०।१)

पुंसां संमूढचित्तानाम् असंक्षीणः सुदारुणः ॥ (१०।२)

ईषणारागदोषेण सर्गो ज्ञानेन सुव्रताः । (११।१)

तद्वशादेव सर्वेषां धर्माधर्मौ न संशयः ॥ (११।२)

असन्निकृष्टे त्वर्थेऽपि शास्त्रं तच्छ्रवणात्सताम् । (१२।१)

बुद्धिमुत्पादयत्येव संसारे विदुषां द्विजाः ॥ (१२।२)

तस्माद्दृष्टानुश्रविकं दुष्टमित्युभयात्मकम् । (१३।१)

संत्यजेत्सर्वयत्नेन विरक्तः सोऽभिधीयते ॥ (१३।२)

शास्त्रमित्युच्यते भागं श्रुतेः कर्मसु तद्द्विजाः । (१४।१)

मूर्धानं ब्रह्मणः सारमृषीणां कर्मणः फलम् ॥ (१४।२)

ननु स्वभावः सर्वेषां कामो दृष्टो न चान्यथा । (१५।१)

श्रुतिः प्रवर्तिका तेषामिति कर्मण्यतद्विदः ॥ (१५।२)

निवृत्तिलक्षणो धर्मः समर्थानाम् इहोच्यते । (१६।१)

तस्मादज्ञानमूलो हि संसारः सर्वदेहिनाम् ॥ (१६।२)

कला संशोषमायाति कर्मणान्यस्वभावतः । (१७।१)

सकलस्त्रिविधो जीवो ज्ञानहीनस्त्वविद्यया ॥ (१७।२)

नारकी पापकृत्स्वर्गी पुण्यकृत् पुण्यगौरवात् । (१८।१)

व्यतिमिश्रेण वै जीवश्चतुर्धा संव्यवस्थितः ॥ (१८।२)

उद्भिज्जः स्वेदजश्चैव अण्डजो वै जरायुजः । (१९।१)

एवं व्यवस्थितो देही कर्मणाज्ञो ह्यनिर्वृतः ॥ (१९।२)

प्रजया कर्मणा मुक्तिर्धनेन च सतां न हि । (२०।१)

त्यागेनैकेन मुक्तिः स्यात्तदभावाद्भ्रमत्यसौ ॥ (२०।२)

एवेर्य्थिन्ग् इस् दुःखएवमज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । (२१।१)

षट्कौशिकं समुद्भूतं भजत्येष कलेवरम् ॥ (२१।२)

गर्भे दुःखान्यनेकानि योनिमार्गे च भूतले । (२२।१)

कौमारे यौवने चैव वार्द्धके मरणेऽपि वा ॥ (२२।२)

विचारतः सतां दुःखं स्त्रीसंसर्गादिभिर् द्विजाः । (२३।१)

दुःखेनैकेन वै दुःखं प्रशाम्यतीह दुःखिनः ॥ (२३।२)

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति । (२४।१)

हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ (२४।२)

तस्माद्विचारतो नास्ति संयोगादपि वै नृणाम् । (२५।१)

अर्थानाम् अर्जनेऽप्येवं पालने च व्यये तथा ॥ (२५।२)

पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे चैव विचारतः । (२६।१)

गान्धर्वे च तथा चान्द्रे सौम्यलोके द्विजोत्तमाः ॥ (२६।२)

प्राजापत्ये तथा ब्राह्मे प्राकृते पौरुषे तथा । (२७।१)

क्षयसातिशयाद्यैस्तु दुःखैर्दुःखानि सुव्रताः ॥ (२७।२)

तानि भाग्यान्यशुद्धानि संत्यजेच्च धनानि च । (२८।१)

तस्मादष्टगुणं भोगं तथा षोडशधा स्थितम् ॥ (२८।२)

चतुर्विंशत्प्रकारेण संस्थितं चापि सुव्रताः । (२९।१)

द्वात्रिंशद्भेदमनघाश्चत्वारिंशद्गुणं पुनः ॥ (२९।२)

तथाष्टचत्वारिंशच्च षट्पञ्चाशत्प्रकारतः । (३०।१)

चतुःषष्टिविधं चैव दुःखमेव विवेकिनः ॥ (३०।२)

पार्थिवं च तथाप्यं च तैजसं च विचारतः । (३१।१)

वायव्यं च तथा व्यौममानसं च यथाक्रमम् ॥ (३१।२)

आभिमानिकमप्येवं बौद्धं प्राकृतमेव च । (३२।१)

दुःखमेव न संदेहो योगिनां ब्रह्मवादिनाम् ॥ (३२।२)

गौणं गणेश्वराणां च दुःखमेव विचारतः । (३३।१)

आदौ मध्ये तथा चान्ते सर्वलोकेषु सर्वदा ॥ (३३।२)

वर्तमानानि दुःखानि भविष्याणि यथातथम् । (३४।१)

दोषदुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च ॥ (३४।२)

न भावयन्त्यतीतानि ह्यज्ञाने ज्ञानमानिनः । (३५।१)

क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते ॥ (३५।२)

यथेतरेषां रोगाणामौषधं न सुखाय तत् । (३६।१)

शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम् ॥ (३६।२)

दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः । (३७।१)

स्वर्गेऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्यविशुद्धक्षयादिभिः ॥ (३७।२)

रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः । (३८।१)

छिन्नमूलतरुर्यद्वदवशः पतति क्षितौ ॥ (३८।२)

पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद्गां पतन्ति दिवौकसः । (३९।१)

दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम् ॥ (३९।२)

अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् । (४०।१)

नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात् ॥ (४०।२)

विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः ॥ (४१।१)

यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् । (४२।१)

एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम् ॥ (४२।२)

कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् । (४३।१)

दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम् ॥ (४३।२)

वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् । (४४।१)

स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः ॥ (४४।२)

देवानां चैव दैत्यानामन्योन्यविजिगीषया । (४५।१)

दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये ॥ (४५।२)

श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः । (४६।१)

आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा ॥ (४६।२)

उग्रैस्तपोभिर् विविधैर्दानैर्नानाविधैरपि । (४७।१)

न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम् ॥ (४७।२)

पाशुपतव्रत अस् एस्चपे ड़्रोम् संसारतस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् । (४८।१)

भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः ॥ (४८।२)

पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः । (४९।१)

कैवल्यकरणं योगं विविधकर्मच्छिदं बुधः ॥ (४९।२)

पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः । (५०।१)

परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि ॥ (५०।२)

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा । (५१।१)

अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः ॥ (५१।२)

सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः । (५२।१)

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च ॥ (५२।२)

ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् । (५३।१)

तददृश्यं तदग्राह्यमगोत्रं तदवर्णकम् ॥ (५३।२)

तदचक्षुस्तदश्रोत्रं तदपाणि अपादकम् । (५४।१)

तदजातमभूतं च तदशब्दं द्विजोत्तमाः ॥ (५४।२)

अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् । (५५।१)

अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम् ॥ (५५।२)

महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः । (५६।१)

अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम् ॥ (५६।२)

अप्रमेयं तदस्थूलमदीर्घं तदनुल्बणम् । (५७।१)

अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम् ॥ (५७।२)

अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् । (५८।१)

असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा ॥ (५८।२)

परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः । (५९।१)

अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत् ॥ (५९।२)

मत्त उत्पद्यते तिष्ठन्मयि मय्येव लीयते । (६०।१)

मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा ॥ (६०।२)

सर्वमात्मनि संपश्येत्सच्चासच्च समाहितः । (६१।१)

सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः ॥ (६१।२)

४ स्ततेस् ओड़् मिन्दधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति । (६२।१)

हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत् ॥ (६२।२)

हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् । (६३।१)

धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम् ॥ (६३।२)

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् । (६४।१)

छिद्राणि च दिशो यस्य प्राणाद्याश् च प्रतिष्ठिताः ॥ (६४।२)

प्राणाद्यैश्चैव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात् । (६५।१)

दशप्राणवहा नाड्यः प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः ॥ (६५।२)

द्विसप्ततिसहस्राणि नाड्यः सम्परिकीर्तिताः । (६६।१)

नेत्रस्थं जाग्रतं विद्यात्कण्ठे स्वप्नं समादिशेत् ॥ (६६।२)

सुषुप्तं हृदयस्थं तु तुरीयं मूर्धनि स्थितम् । (६७।१)

जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने चैव यथाक्रमात् ॥ (६७।२)

ईश्वरस्तु सुषुप्ते तु तुरीये च महेश्वरः । (६८।१)

वदन्त्य् एवम् अथान्ये ऽपि समस्तकरणैः पुमान् ॥ (६८।२)

वर्तमानस्तदा तस्य जाग्रदित्यभिधीयते । (६९।१)

मनोबुद्धिर् अहङ्कारं चित्तं चेति चतुष्टयम् ॥ (६९।२)

यदा व्यवस्थितस्त्वेतैः स्वप्न इत्यभिधीयते । (७०।१)

करणानि विलीनानि यदा स्वात्मनि सुव्रताः ॥ (७०।२)

सुषुप्तः करणैर्भिन्नस्तुरीयः परिकीर्त्यते । (७१।१)

परस्तुरीयातीतोऽसौ शिवः परमकारणम् ॥ (७१।२)

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश् च तुरीयं चाधिभौतिकम् । (७२।१)

आध्यात्मिकं च विप्रेन्द्राश्चाधिदैविकमुच्यते ॥ (७२।२)

तत्सर्वमहम् एवेति वेदितव्यं विजानता । (७३।१)

बुद्धीन्द्रियाणि विप्रेन्द्रास् तथा कर्मेन्द्रियाणि च ॥ (७३।२)

मनोबुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तं चेति चतुष्टयम् । (७४।१)

अध्यात्मं पृथगेवेदं चतुर्दशविधं स्मृतम् ॥ (७४।२)

द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् । (७५।१)

रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च ॥ (७५।२)

मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च । (७६।१)

तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः ॥ (७६।२)

आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च । (७७।१)

आनन्दितव्यमित्येते ह्यधिभूतमनुक्रमात् ॥ (७७।२)

आदित्योऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा । (७८।१)

वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च ॥ (७८।२)

अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर्मित्रो देवः प्रजापतिः । (७९।१)

आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात् ॥ (७९।२)

राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् । (८०।१)

मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः ॥ (८०।२)

नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका । (८१।१)

भास्वती नाडयश्चैताश्चतुर्दशनिबन्धनाः ॥ (८१।२)

वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश । (८२।१)

प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः ॥ (८२।२)

वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्यन्तर्यामः प्रभञ्जनः । (८३।१)

कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः ॥ (८३।२)

नाग इत्येव कथिता वायवश् च चतुर्दश । (८४।१)

यश्चक्षुःष्वथ द्रष्टव्ये तथादित्ये च सुव्रताः ॥ (८४।२)

नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्वानन्दे च यथाक्रमम् । (८५।१)

हृद्याकाशे य एतस्मिन्सर्वस्मिन्नन्तरे परः ॥ (८५।२)

आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् । (८६।१)

अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम् ॥ (८६।२)

चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः । (८७।१)

लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः ॥ (८७।२)

एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः । (८८।१)

एष सर्वाधिपो देवस्त्वन्तर्यामी महाद्युतिः ॥ (८८।२)

उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः । (८९।१)

उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः ॥ (८९।२)

उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि । (९०।१)

न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः ॥ (९०।२)

अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सोऽन्नं भवति स्वयम् । (९१।१)

स्वात्मना रक्षितं चाद्यादन्नभूतं न कुत्रचित् ॥ (९१।२)

सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् । (९२।१)

प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः ॥ (९२।२)

अन्नमयोऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते । (९३।१)

प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः ॥ (९३।२)

कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते । (९४।१)

सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः ॥ (९४।२)

सोऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् । (९५।१)

परतन्त्रं स्वतन्त्रेऽपि तदभावाद्विचारतः ॥ (९५।२)

एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो । (९६।१)

एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः ॥ (९६।२)

अज्ञान = सोउर्चे ओड़् संसारनान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा । (९७।१)

न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः ॥ (९७।२)

विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः । (९८।१)

निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम् ॥ (९८।२)

अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् । (९९।१)

निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम् ॥ (९९।२)

प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् । (१००।१)

अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा ॥ (१००।२)

इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् । (१०१।१)

रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा ॥ (१०१।२)

अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् । (१०२।१)

अज्ञानमलपूर्वत्वात्पुरुषो मलिनः स्मृतः ॥ (१०२।२)

तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर्नान्यथा जन्मकोटिभिः । (१०३।१)

ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः ॥ (१०३।२)

ज्ञानम् एवाभ्यसेत् तस्मान् मुक्त्यर्थं ब्रह्मवित्तमाः । (१०४।१)

ज्ञानाभ्यासाद्धि वै पुंसां बुद्धिर्भवति निर्मला ॥ (१०४।२)

तस्मात्सदाभ्यसेज्ज्ञानं तन्निष्ठस्तत्परायणः । (१०५।१)

ज्ञानेनैकेन तृप्तस्य त्यक्तसंगस्य योगिनः ॥ (१०५।२)

कर्तव्यं नास्ति विप्रेन्द्रा अस्ति चेत्तत्त्वविन्न च । (१०६।१)

इह लोके परे चापि कर्तव्यं नास्ति तस्य वै ॥ (१०६।२)

जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्मवित् परमार्थतः । (१०७।१)

ज्ञानाभ्यासरतो नित्यं ज्ञानतत्त्वार्थवित् स्वयम् ॥ (१०७।२)

कर्तव्याभ्यासमुत्सृज्य ज्ञानमेवाधिगच्छति । (१०८।१)

वर्णाश्रमाभिमानी यस्त्यक्तक्रोधो द्विजोत्तमाः ॥ (१०८।२)

अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी नात्र संशयः । (१०९।१)

संसारहेतुरज्ञानं संसारस्तनुसंग्रहः ॥ (१०९।२)

मोक्षहेतुस् तथा ज्ञानं मुक्तः स्वात्मन्यवस्थितः । (११०।१)

अज्ञाने सति विप्रेन्द्राः क्रोधाद्या नात्र संशयः ॥ (११०।२)

क्रोधो हर्षस् तथा लोभो मोहो दम्भो द्विजोत्तमाः । (१११।१)

धर्माधर्मौ हि तेषां च तद्वशात्तनुसंग्रहः ॥ (१११।२)

शरीरे सति वै क्लेशः सोऽविद्यां संत्यजेद्बुधः । (११२।१)

अविद्यां विद्यया हित्वा स्थितस्यैव च योगिनः ॥ (११२।२)

क्रोधाद्या नाशमायान्ति धर्माधर्मौ च वै द्विजाः । (११३।१)

तत्क्षयाच्च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते ॥ (११३।२)

स एव मुक्तः संसाराद्दुःखत्रयविवर्जितः । (११४।१)

एवं ज्ञानं विना नास्ति ध्यानं ध्यातुर् द्विजर्षभाः ॥ (११४।२)

ज्ञानं गुरोर्हि संपर्कान्न वाचा परमार्थतः । (११५।१)

चतुर्व्यूहमिति ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समभ्यसेत् ॥ (११५।२)

सहजागन्तुकं पापमस्थिवागुद्भवं तथा । (११६।१)

ज्ञानाग्निर्दहते क्षिप्रं शुष्केन्धनम् इवानलः ॥ (११६।२)

ज्ञानात्परतरं नास्ति सर्वपापविनाशनम् । (११७।१)

अभ्यसेच्च सदा ज्ञानं सर्वसंगविवर्जितः ॥ (११७।२)

ज्ञानिनः सर्वपापानि जीर्यन्ते नात्र संशयः । (११८।१)

क्रीडन्नपि न लिप्येत पापैर्नानाविधैरपि ॥ (११८।२)

इम्पोर्तन्चे ओड़् ध्यानज्ञानं यथा तथा ध्यानं तस्माद्ध्यानं समभ्यसेत् । (११९।१)

ध्यानं निर्विषयं प्रोक्तम् आदौ सविषयं तथा ॥ (११९।२)

षट्प्रकारं समभ्यस्य चतुःषड्दशभिस् तथा । (१२०।१)

तथा द्वादशधा चैव पुनः षोडशधा क्रमात् ॥ (१२०।२)

द्विधाभ्यस्य च योगीन्द्रो मुच्यते नात्र संशयः । (१२१।१)

शुद्धजांबूनदाकारं विधूमाङ्गारसन्निभम् ॥ (१२१।२)

पीतं रक्तं सितं विद्युत्कोटिकोटिसमप्रभम् । (१२२।१)

अथवा ब्रह्मरन्ध्रस्थं चित्तं कृत्वा प्रयत्नतः ॥ (१२२।२)

न सितं वासितं पीतं न स्मरेद् ब्रह्मविद् भवेत् । (१२३।१)

अहिंसकः सत्यवादी अस्तेयी सर्वयत्नतः ॥ (१२३।२)

परिग्रहविनिर्मुक्तो ब्रह्मचारी दृढव्रतः । (१२४।१)

संतुष्टः शौचसम्पन्नः स्वाध्यायनिरतः सदा ॥ (१२४।२)

मद्रक्तश्चाभ्यसेद्ध्यानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् । (१२५।१)

न बुध्यति तथा ध्याता स्थाप्य चित्तं द्विजोत्तमाः ॥ (१२५।२)

न चाभिमन्यते योगी न पश्यति समन्ततः । (१२६।१)

न घ्राति न शृणोत्येव लीनः स्वात्मनि यः स्वयम् ॥ (१२६।२)

न च स्पर्शं विजानाति स वै समरसः स्मृतः । (१२७।१)

पार्थिवे पटले ब्रह्मा वारितत्त्वे हरिः स्वयम् ॥ (१२७।२)

वाह्नेये कालरुद्राख्यो वायुतत्त्वे महेश्वरः । (१२८।१)

सुषिरे स शिवः साक्षात्क्रमादेवं विचिन्तयेत् ॥ (१२८।२)

क्षितौ शर्वः स्मृतो देवो ह्य् अपां भव इति स्मृतः । (१२९।१)

रुद्र एव तथा वह्नौ उग्रो वायौ व्यवस्थितः ॥ (१२९।२)

भीमः सुषिरनाके ऽसौ भास्करे मण्डले स्थितः । (१३०।१)

ईशानः सोमबिम्बे च महादेव इति स्मृतः ॥ (१३०।२)

पुंसां पशुपतिर्देवश्चाष्टधाहं व्यवस्थितः । (१३१।१)

काठिन्यं यत्तनौ सर्वं पार्थिवं परिगीयते ॥ (१३१।२)

आप्यं द्रवमिति प्रोक्तं वर्णाख्यो वह्निरुच्यते । (१३२।१)

यत्संचरति तद्वायुः सुषिरं यद्द्विजोत्तमाः ॥ (१३२।२)

तदाकाशं च विज्ञानं शब्दजं व्योमसंभवम् । (१३३।१)

तथैव विप्रा विज्ञानं स्पर्शाख्यं वायुसंभवम् ॥ (१३३।२)

रूपं वाह्नेयमित्युक्तमाप्यं रसमयं द्विजाः । (१३४।१)

गन्धाख्यं पार्थिवं भूयश्चिन्तयेद्भास्करं क्रमात् ॥ (१३४।२)

नेत्रे च दक्षिणे वामे सोमं हृदि विभुं द्विजाः । (१३५।१)

आजानु पृथिवीतत्त्वम् आनाभेर् वारिमण्डलम् ॥ (१३५।२)

आकण्ठं वह्नितत्त्वं स्याल्ललाटान्तं द्विजोत्तमाः । (१३६।१)

वायव्यं वै ललाटाद्यं व्योमाख्यं वा शिखाग्रकम् ॥ (१३६।२)

हंसाख्यं च ततो ब्रह्म व्योम्नश्चोर्ध्वं ततः परम् । (१३७।१)

व्योमाख्यो व्योममध्यस्थो ह्ययं प्राथमिकः स्मरेत् ॥ (१३७।२)

न जीवः प्रकृतिः सत्त्वं रजश्चाथ तमः पुनः । (१३८।१)

महांस्तथाभिमानश् च तन्मात्राणीन्द्रियाणि च ॥ (१३८।२)

व्योमादीनि च भूतानि नैवेह परमार्थतः । (१३९।१)

व्याप्य तिष्ठद्यतो विश्वं स्थाणुरित्यभिधीयते ॥ (१३९।२)

उदेति सूर्यो भीतश् च पवते वात एव च । (१४०।१)

द्योतते चन्द्रमा वह्निर्ज्वलत्यापो वहन्ति च ॥ (१४०।२)

दधाति भूमिराकाशमवकाशं ददाति च । (१४१।१)

तदाज्ञया ततं सर्वं तस्माद्वै चिन्तयेद्द्विजाः ॥ (१४१।२)

तेनैवाधिष्ठितं तस्मादेतत्सर्वं द्विजोत्तमाः । (१४२।१)

सर्वरूपमयः शर्व इति मत्वा स्मरेद्भवम् ॥ (१४२।२)

संसारविषतप्तानां ज्ञानध्यानामृतेन वै । (१४३।१)

प्रतीकारः समाख्यातो नान्यथा द्विजसत्तमाः ॥ (१४३।२)

ज्ञानं धर्मोद्भवं साक्षाज्ज्ञानाद् वैराग्यसंभवः । (१४४।१)

वैराग्यात्परमं ज्ञानं परमार्थप्रकाशकम् ॥ (१४४।२)

ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य योगसिद्धिर्द्विजोत्तमाः । (१४५।१)

योगसिद्ध्या विमुक्तिः स्यात्सत्त्वनिष्ठस्य नान्यथा ॥ (१४५।२)

तमोविद्यापदच्छन्नं चित्रं यत्पदमव्ययम् । (१४६।१)

सत्त्वशक्तिं समास्थाय शिवमभ्यर्चयेद्द्विजाः ॥ (१४६।२)

यः सत्त्वनिष्ठो मद्भक्तो मदर्चनपरायणः । (१४७।१)

सर्वतो धर्मनिष्ठश् च सदोत्साही समाहितः ॥ (१४७।२)

सर्वद्वन्द्वसहो धीरः सर्वभूतहिते रतः । (१४८।१)

ऋजुस्वभावः सततं स्वस्थचित्तो मृदुः सदा ॥ (१४८।२)

अमानी बुद्धिमाञ्छान्तस्त्यक्तस्पर्धो द्विजोत्तमाः । (१४९।१)

सदा मुमुक्षुर्धर्मज्ञः स्वात्मलक्षणलक्षणः ॥ (१४९।२)

ऋणत्रयविनिर्मुक्तः पूर्वजन्मनि पुण्यभाक् । (१५०।१)

जरायुक्तो द्विजो भूत्वा श्रद्धया च गुरोः क्रमात् ॥ (१५०।२)

अन्यथा वापि शुश्रूषां कृत्वा कृत्रिमवर्जितः । (१५१।१)

स्वर्गलोकमनुप्राप्य भुक्त्वा भोगाननुक्रमात् ॥ (१५१।२)

आसाद्य भारतं वर्षं ब्रह्मविज्जायते द्विजाः । (१५२।१)

संपर्काज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानिनो योगविद्भवेत् ॥ (१५२।२)

क्रमोऽयं मलपूर्णस्य ज्ञानप्राप्तेर्द्विजोत्तमाः । (१५३।१)

तस्मादनेन मार्गेण त्यक्तसंगो दृढव्रतः ॥ (१५३।२)

संसारकालकूटाख्यान्मुच्यते मुनिपुङ्गवाः । (१५४।१)

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मया युष्माकमच्युतम् ॥ (१५४।२)

ज्ञानस्यैवेह माहात्म्यं प्रसंगादिह शोभनम् । (१५५।१)

एवं पाशुपतं योगं कथितं त्वीश्वरेण तु ॥ (१५५।२)

न देयं यस्य कस्यापि शिवोक्तं मुनिपुङ्गवाः । (१५६।१)

दातव्यं योगिने नित्यं भस्मनिष्ठाय सुप्रियम् ॥ (१५६।२)

यः पठेच्छृणुयाद्वापि संसारशमनं नरः । (१५७।१)

स याति ब्रह्मसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ (१५७।२)

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः ॥ (१५८।१)