Su, 1, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)
athāto viśikhānupraveśanīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
प्रेपरिन्ग् थे विसितधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्त्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखानुप्रवेष्टव्या ॥ (३।१)
Preparing the visitadhigatatantreṇopāsitatantrārthena dṛṣṭakarmaṇā kṛtayogyena śāstraṃ nigadatā rājānujñātena nīcanakharomṇā śucinā śuklavastraparihitena chattravatā daṇḍahastena sopānatkenānuddhataveśena sumanasā kalyāṇābhivyāhāreṇākuhakena bandhubhūtena bhūtānāṃ susahāyavatā vaidyena viśikhānupraveṣṭavyā ||
उन्तेर्सुछुन्ग् देस् क्रन्केन्ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य उपविश्य आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच् च त्रिभिर् एतैर् विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्य् एके तत्तु न सम्यक् षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः तद्यथा पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ॥ (४।१)
Untersuchung des Krankentato dūtanimittaśakunamaṅgalānulomyenāturagṛhamabhigamya upaviśya āturamabhipaśyet spṛśet pṛcchec ca tribhir etair vijñānopāyai rogāḥ prāyaśo veditavyā ity eke tattu na samyak ṣaḍvidho hi rogāṇāṃ vijñānopāyaḥ tadyathā pañcabhiḥ śrotrādibhiḥ praśnena ceti ||
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति इत्य् एवमादयः स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः स्पर्शविशेषा ज्वरशोफादिषु चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्त्यप्रवृत्ती कालप्रकर्षादींश् च विशेषान् । (५।१)
tatra śrotrendriyavijñeyā viśeṣā rogeṣu vraṇāsrāvavijñānīyādiṣu vakṣyante tatra saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchati ity evamādayaḥ sparśanendriyavijñeyāḥ śītoṣṇaślakṣṇakarkaśamṛdukaṭhinatvādayaḥ sparśaviśeṣā jvaraśophādiṣu cakṣurindriyavijñeyāḥ śarīropacayāpacayāyurlakṣaṇabalavarṇavikārādayaḥ rasanendriyavijñeyāḥ pramehādiṣu rasaviśeṣāḥ ghrāṇendriyavijñeyā ariṣṭaliṅgādiṣu vraṇānāmavraṇānāṃ ca gandhaviśeṣāḥ praśnena ca vijānīyāddeśaṃ kālaṃ jātiṃ sātmyamātaṅkasamutpattiṃ vedanāsamucchrāyaṃ balamantaragniṃ vātamūtrapurīṣāṇāṃ pravṛttyapravṛttī kālaprakarṣādīṃś ca viśeṣān |
आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर् जानीयात् ॥ (५।२)
ātmasadṛśeṣu vijñānābhyupāyeṣu tatsthānīyair jānīyāt ||
नछ् उन्तेर्सुछुन्ग् एन्त्स्छेइदुन्ग् बेर् wएइतेरे बेहन्द्लुन्गेवम् अभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेद् याप्यान् यापयेद् असाध्यान्नैवोपक्रमेत परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ॥ (६।०)
nach Untersuchung Entscheidung ber weitere Behandlungevam abhisamīkṣya sādhyān sādhayed yāpyān yāpayed asādhyānnaivopakrameta parisaṃvatsarotthitāṃśca vikārān prāyaśo varjayet ||
मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च । (७।२)
mithyādṛṣṭā vikārā hi durākhyātāstathaiva ca |
तथा दुष्परिमृष्टाश् च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ॥ (७।३)
tathā duṣparimṛṣṭāś ca mohayeyuścikitsakam ||
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति । (८।१)
tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyeṇaiṣāṃ duścikitsyatamā bhavanti |
तद्यथा श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानाम् अनात्मवताम् अनाथानां च एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ॥ (८।२)
tadyathā śrotriyanṛpatistrībālavṛddhabhīrurājasevakakitavadurbalavaidyavidagdhavyādhigopakadaridrakṛpaṇakrodhanānām anātmavatām anāthānāṃ ca evaṃ nirūpya cikitsāṃ kurvan dharmārthakāmayaśāṃsi prāpnoti ||
अर्ज़्त् सोल्ल् सिछ् वोर् ड़्रौएन् ह्तेन्स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् । (९।२)
Arzt soll sich vor Frauen htenstrībhiḥ sahāsyāṃ saṃvāsaṃ parihāsaṃ ca varjayet |
दत्तं च ताभ्यो नादेयम् अन्नादन्यद् भिषग्वरैः ॥ (९।३)
dattaṃ ca tābhyo nādeyam annādanyad bhiṣagvaraiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.