अथातः शोणितवर्णनीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

रस: देड़्।, वेर्तेइल्त् सिछ् दुर्छ् धमनीस् बेर् क्￶र्पेर्तत्र पाञ्चभौतिकस्य चतुर्विधस्य षड्रसस्य द्विविधवीर्यस्याष्टविधवीर्यस्य वानेकगुणस्योपयुक्तस्याहारस्य सम्यक्परिणतस्य यस्तेजोभूतः सारः परमसूक्ष्मः स रस इत्य् उच्यते तस्य च हृदयं स्थानं स हृदयाच् चतुर्विंशतिधमनीर् अनुप्रविश्योर्ध्वगा दश दश चाधोगामिन्यश् चतस्रश् च तिर्यग्गाः कृत्स्नं शरीरमहरहस्तर्पयति वर्धयति धारयति यापयति चादृष्टहेतुकेन कर्मणा । (३।१)

तस्य शरीरम् अनुसरतो ऽनुमानाद् गतिर् उपलक्षयितव्या क्षयवृद्धिवैकृतैः । (३।२)

तस्मिन् सर्वशरीरावयवदोषधातुमलाशयानुसारिणि रसे जिज्ञासा किमयं सौम्यस्तैजस इति । (३।३)

रस इस्त् सौम्यअत्रोच्यते स खलु द्रवानुसारी स्नेहनजीवनतर्पणधारणादिभिर् विशेषैः सौम्य इत्यवगम्यते ॥ (३।४)

वेर्ड़्￤र्ब्त् सिछ् इन् यकृत्।प्लीहन्स खल्वाप्यो रसो यकृत्प्लीहानौ प्राप्य रागम् उपैति ॥ (४।१)

भवतश् चात्र । (५।१)

आपः + रस (?) -> रक्तरञ्जितास् तेजसा त्व् आपः शरीरस्थेन देहिनाम् । (५।२)

अव्यापन्नाः प्रसन्नेन रक्तमित्यभिधीयते ॥ (५।३)

रस -> आर्तवरसादेव स्त्रिया रक्तं रजःसंज्ञं प्रवर्तते । (६।१)

तद् वर्षाद् द्वादशाद् ऊर्ध्वं याति पञ्चाशतः क्षयम् ॥ (६।२)

छरक्तेर् वोन् आर्तवआर्तवं शोणितं त्व् आग्नेयम् अग्नीषोमीयत्वाद् गर्भस्य ॥ (७।१)

पाञ्चभौतिकं त्व् अपरे जीवरक्तमाहुराचार्याः ॥ (८।१)

एइगेन्स्छड़्तेन् वोन् ब्लुत्विस्रता द्रवता रागः स्पन्दनं लघुता तथा । (९।१)

भूम्यादीनां गुणा ह्य् एते दृश्यन्ते चात्र शोणिते ॥ (९।२)

वेर्दौउन्ग्स्केत्ते रस -> शुक्ररसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदः प्रजायते । (१०।१)

मेदसो ऽस्थि ततो मज्जा मज्ज्ञः शुक्रं तु जायते ॥ (१०।२)

रस = ग्रुन्द्लगे देस् मेन्स्छेन्तत्रैषां धातूनाम् अन्नपानरसः प्रीणयिता ॥ (११।१)

रसजं पुरुषं विद्याद् रसं रक्षेत्प्रयत्नतः । (१२।१)

अन्नात् पानाच् च मतिमान् आचाराच्चाप्यतन्द्रितः ॥ (१२।२)

एत्य्मोलोगिए वोन् रसतत्र रसगतौ धातुः अहरहर् गच्छतीत्यतो रसः ॥ (१३।१)

दौएर् देर् त्रन्स्ड़ोर्मतिओन् रस -> आर्तव।शुक्रस खलु त्रीणि त्रीणि कलासहस्राणि पञ्चदश च कला एकैकस्मिन् धाताव् अवतिष्ठते एवं मासेन रसः शुक्रीभवति स्त्रीणां चार्तवम् ॥ (१४।१)

भवति चात्र । (१५।१)

अष्टादशसहस्राणि संख्या ह्य् अस्मिन् समुच्चये । (१५।२)

कलानां नवतिः प्रोक्ता स्वतन्त्रपरतन्त्रयोः ॥ (१५।३)

स शब्दार्चिर्जलसंतानवद् अणुना विशेषेणानुधावत्येवं शरीरं केवलम् ॥ (१६।१)

वाजीकरण्यस्त्वोषधयः स्वबलगुणोत्कर्षाद्विरेचनवदुपयुक्ताः शुक्रं विरेचयन्ति ॥ (१७।१)

यथाहि पुष्पमुकुलस्थो गन्धो न शक्यमिहास्तीति वक्तुमथो नैव नास्तीति अथ चास्ति सतां भावानामभिव्यक्तिरिति ज्ञात्वा केवलं सौक्ष्म्यान्नाभिव्यज्यते स एव पुष्पे विवृतपत्त्रकेसरे कालान्तरेणाभिव्यक्तिं गच्छति एवं बालानाम् अपि वयःपरिणामाच्छुक्रप्रादुर्भावो भवति रोमराज्यादयश् च विशेषा नारीणाम् ॥ (१८।१)

रस बेइ अल्तेन् लेउतेन् दुर्छ् अल्तेर् निछ्त् मेह्र् न्￤ह्रेन्द्स एवान्नरसो वृद्धानां जरापरिपक्वशरीरत्वाद् अप्रीणनो भवति ॥ (१९।१)

देड़्।, एत्य्मोलोगिए वोन् धातुत एते शरीरधारणाद् धातव इत्य् उच्यन्ते ॥ (२०।१)

धातुस् गेदेइहेन्।स्छ्wइन्देन् दुर्छ् ब्लुत्तेषां क्षयवृद्धी शोणितनिमित्ते तस्मात् तदधिकृत्य वक्ष्यामः । (२१।१)

ड़र्बेन् वोन् ब्लुत्, दस् वोन् त्रिदोष वेर्दोर्बेन् wउर्देतत्र फेनिलम् अरुणं कृष्णं परुषं तनु शीघ्रगम् अस्कन्दि च वातेन दुष्टं नीलं पीतं हरितं श्यावं विस्रमनिष्टं पिपीलिकामक्षिकाणामस्कन्दि च पित्तदुष्टं गैरिकोदकप्रतीकाशं स्निग्धं शीतलं बहलं पिच्छिलं चिरस्रावि मांसपेशीप्रभं च श्लेष्मदुष्टं सर्वलक्षणसंयुक्तं काञ्जिकाभं विशेषतो दुर्गन्धि च संनिपातदुष्टं द्विदोषलिङ्गं संसृष्टम् ॥ (२१।२)

ड़र्बेन् वोन् गेसुन्देम् ब्लुतिन्द्रगोपकप्रतीकाशमसंहतमविवर्णं च प्रकृतिस्थं जानीयात् ॥ (२२।१)

विस्रावण बेइ क्रन्खेइतेन्विस्राव्याण्यन्यत्र वक्ष्यामः ॥ (२३।१)

अथाविस्राव्याः सर्वाङ्गशोफः क्षीणस्य चाम्लभोजननिमित्तः पाण्डुरोग्यर्शसोदरिशोषिगर्भिणीनां च श्वयथवः ॥ (२४।१)

उन्तेरर्तेन् वोन् विस्रावणतत्र शस्त्रविस्रावणं द्विविधं प्रच्छानं सिराव्यधनं च ॥ (२५।१)

तेछ्निक् ड़्र् विस्रावणतत्र ऋज्वसंकीर्णं सूक्ष्मं समम् अनवगाढम् अनुत्तानमाशु च शस्त्रं पातयेन्मर्मसिरास्नायुसंधीनां चानुपघाति ॥ (२६।१)

केइन् विस्रावण बेइ ॥।तत्र दुर्दिने दुर्विद्धे शीतवातयोर् अस्विन्ने भुक्तमात्रे स्कन्दत्वाच्छोणितं न स्रवत्यल्पं वा स्रवति ॥ (२७।१)

मदमूर्छाश्रमार्तानां वातविण्मूत्रसंगिनाम् । (२८।१)

निद्राभिभूतभीतानां नृणां नासृक् प्रवर्तते ॥ (२८।२)

ड़ोल्गेन् वोन् उन्तेर्लस्सेनेम् विस्रावणतद्दुष्टं शोणितम् अनिर्ह्रियमाणं कण्डूशोफरागदाहपाकवेदना जनयेत् ॥ (२९।१)

ड़ोल्गेन् वोन् ड़ल्स्छेम् विस्रावणअत्युष्णे ऽतिस्विन्ने ऽतिविद्धे ऽज्ञैर् विस्रावितम् अतिप्रवर्तते तद् अतिप्रवृत्तं शिरोऽभितापम् आन्ध्यम् अधिमन्थतिमिरप्रादुर्भावं धातुक्षयमाक्षेपकं पक्षाघातम् एकाङ्गविकारं तृष्णादाहौ हिक्कां कासं श्वासं पाण्डुरोगं मरणं चापादयति ॥ (३०।१)

भवन्ति चात्र । (३१।१)

केइन् अदेर्लस्स् बेइ ॥।तस्मान्न शीते नात्युष्णे नास्विन्ने नातितापिते । (३१।२)

यवागूं प्रतिपीतस्य शोणितं मोक्षयेद्भिषक् ॥ (३१।३)

ज़ेइछेन् ड़्र् एर्ड़ोल्ग्रेइछेन् अदेर्लस्स्सम्यग्गत्वा यदा रक्तं स्वयमेवावतिष्ठते । (३२।१)

शुद्धं तदा विजानीयात् सम्यग्विस्रावितं च तत् ॥ (३२।२)

लाघवं वेदनाशान्तिर्व्याधेर्वेगपरिक्षयः । (३३।१)

सम्यग्विस्राविते लिङ्गं प्रसादो मनसस्तथा ॥ (३३।२)

त्वग्दोषा ग्रन्थयः शोफा रोगाः शोणितजाश्च ये । (३४।१)

रक्तमोक्षणशीलानां न भवन्ति कदाचन ॥ (३४।२)

वोर्गेहेन् बेइ प्रोब्लेमेन् बेइम् अदेर्लस्स्: ब्लुत् त्रित्त् निछ्त् औसथ खल्वप्रवर्तमाने रक्ते एलाशीतशिवकुष्ठतगरपाठाभद्रदारुविडङ्गचित्रकत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालफलैर् यथालाभं त्रिभिश्चतुर्भिः समस्तैर् वा चूर्णीकृतैर् लवणतैलप्रगाढैर् व्रणमुखम् अवघर्षयेद् एवं सम्यक् प्रवर्तते ॥ (३५।१)

~: ज़ुविएल् ब्लुत् त्रित्त् औसथातिप्रवृत्ते रोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकसर्जरसरसाञ्जनशाल्मलीपुष्पशङ्खशुक्तिमाषयवगोधूमचूर्णैः शनैः शनैर् व्रणमुखम् अवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेणावपीडयेत् सालसर्जार्जुनारिमेदमेषशृङ्गधवधन्वनत्वग्भिर् वा चूर्णिताभिः क्षौमेण वा ध्मापितेन समुद्रफेनलाक्षाचूर्णैर् वा यथोक्तैर् व्रणबन्धनद्रव्यैर् गाढं बध्नीयात् शीताच्छादनभोजनागारैः शीतैः परिषेकप्रदेहैश्चोपाचरेत् क्षारेनाग्निना वा दहेद्यथोक्तं व्यधनाद् अनन्तरं वा तामेवातिप्रवृत्तां सिरां विध्येत् काकोल्यादिक्वाथं वा शर्करामधुमधुरं पाययेत् एणहरिणोरभ्रशशमहिषवराहाणां वा रुधिरं क्षीरयूषरसैः सुस्निग्धैश्चाश्नीयात् उपद्रवांश् च यथास्वम् उपचरेत् ॥ (३६।१)

औस्wइर्कुन्गेन् वोन् अदेर्लस्स् औड़् दिए वेर्दौउन्ग्धातुक्षयात् स्रुते रक्ते मन्दः संजायते ऽनलः । (३७।१)

पवनश् च परं लोपं याति तस्मात् प्रयत्नतः ॥ (३७।२)

एर्न्￤ह्रुन्ग् नछ् अदेर्लस्स्तं नातिशीतैर् लघुभिः स्निग्धैः शोणितवर्धनैः । (३८।१)

ईषदम्लैर् अनम्लैर् वा भोजनैः समुपाचरेत् ॥ (३८।२)

४ बेहन्द्लुन्ग्स्मेथोदेन् ड़्र् ब्लुत्चतुर्विधं यदेतद्धि रुधिरस्य निवारणम् । (३९।१)

संधानं स्कन्दनं चैव पाचनं दहनं तथा ॥ (३९।२)

व्रणं कषायः संधत्ते रक्तं स्कन्दयते हिमम् । (४०।१)

तथा संपाचयेद्भस्म दाहः संकोचयेत् सिराः ॥ (४०।२)

१। संधानअस्कन्दमाने रुधिरे संधानानि प्रयोजयेत् । (४१।१)

संधाने भ्रश्यमाने तु पाचनैः समुपाचरेत् ॥ (४१।२)

कल्पैर् एतैस्त्रिभिर् वैद्यः प्रयतेत यथाविधि । (४२।१)

२। दहनअसिद्धिमत्सु चैतेषु दाहः परम इष्यते ॥ (४२।२)

शेषदोषे यतो रक्ते न व्याधिरतिवर्तते । (४३।१)

सावशेषे ततः स्थेयं न तु कुर्यादतिक्रमम् ॥ (४३।२)

ब्लुत् = बसिस् देस् क्￶र्पेर्स्देहस्य रुधिरं मूलं रुधिरेणैव धार्यते । (४४।१)

तस्माद् यत्नेन संरक्ष्यं रक्तं जीव इति स्थितिः ॥ (४४।२)

बेहन्द्लुन्ग्: वात दुर्छ् अदेर्लस्स् एर्ज़्र्न्त्स्रुतरक्तस्य सेकाद्यैः शीतैः प्रकुपिते ऽनिले । (४५।१)

शोफं सतोदं कोष्णेन सर्पिषा परिषेचयेत् ॥ (४५।२)