अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

वातेन पित्तेन कफेन सर्वैस्तथाभिघातैः शकृदश्मरीभ्याम् । (३।१)

तथापरः शर्करया सुकष्टो मूत्रोपघातः कथितो ऽष्टमस्तु ॥ (३।२)

अल्पमल्पं समुत्पीड्य मुष्कमेहनबस्तिभिः । (४।१)

फलद्भिरिव कृच्छ्रेण वाताघातेन मेहति ॥ (४।२)

हारिद्रमुष्णं रक्तं वा मुष्कमेहनबस्तिभिः । (५।१)

अग्निना दह्यमानाभैः पित्ताघातेन मेहति ॥ (५।२)

स्निग्धं शुक्लमनुष्णं च मुष्कमेहनबस्तिभिः । (६।१)

संहृष्टरोमा गुरुभिः श्लेष्माघातेन मेहति ॥ (६।२)

दाहशीतरुजाविष्टो नानावर्णं मुहुर्मुहुः । (७।१)

ताम्यमानस्तु कृच्छ्रेण सन्निपातेन मेहति ॥ (७।२)

मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु च । (८।१)

स्रोतःसु मूत्राघातस्तु जायते भृशवेदनः ॥ (८।२)

वातबस्तेस्तु तुल्यानि तस्य लिङ्गानि लक्षयेत् । (९।१)

शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ॥ (९।२)

आध्मानं च सशूलं च मूत्रसङ्गं करोति हि । (१०।१)

अश्मरीहेतुकः पूर्वं मूत्राघात उदाहृतः ॥ (१०।२)

अश्मरी शर्करा चैव तुल्ये संभवलक्षणैः । (११।१)

शर्कराया विशेषं तु शृणु कीर्तयतो मम ॥ (११।२)

पच्यमानस्य पित्तेन भिद्यमानस्य वायुना । (१२।१)

श्लेष्मणो ऽवयवा भिन्नाः शर्करा इति संज्ञिताः ॥ (१२।२)

हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षौ वह्निः सुदुर्बलः । (१३।१)

ताभिर् भवति मूर्च्छा च मूत्राघातश्च दारुणः ॥ (१३।२)

मूत्रवेगनिरस्तासु तासु शाम्यति वेदना । (१४।१)

यावदन्या पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ॥ (१४।२)

शर्करासंभवस्यैतन्मूत्राघातस्य लक्षणम् । (१५।१)

चिकित्सितमथैतेषामष्टानाम् अपि वक्ष्यते ॥ (१५।२)

अश्मरीं च समाश्रित्य यदुक्तं प्रसमीक्ष्य तत् । (१६।१)

यथादोषं प्रयुञ्जीत स्नेहादिम् अपि च क्रमम् ॥ (१६।२)

श्वदंष्ट्राश्मभिदौ कुम्भीं हपुषां कण्टकारिकाम् । (१७।१)

बलां शतावरीं रास्नां वरुणं गिरिकर्णिकाम् ॥ (१७।२)

तथा विदारिगन्धादिं संहृत्य त्रैवृतं पचेत् । (१८।१)

तैलं घृतं वा तत् पेयं तेन वाप्यनुवासनम् ॥ (१८।२)

दद्यादुत्तरबस्तिं च वातकृच्छ्रोपशान्तये । (१९।१)

श्वदंष्ट्रास्वरसे तैलं सगुडक्षीरनागरम् ॥ (१९।२)

पक्त्वा तत् पूर्ववद्योज्यं तत्रानिलरुजापहम् । (२०।१)

तृणोत्पलादिकाकोलीन्यग्रोधादिगणैः कृतम् ॥ (२०।२)

पीतं घृतं पित्तकृच्छ्रं नाशयेत् क्षीरम् एव वा । (२१।१)

दद्यादुत्तरबस्तिं च पित्तकृच्छ्रोपशान्तये ॥ (२१।२)

एभिरेव कृतः स्नेहस्त्रिविधेष्वपि बस्तिषु । (२२।१)

हितं विरेचनं चेक्षुक्षीरद्राक्षारसैर् युतम् ॥ (२२।२)

सुरसोषकमुस्तादौ वरुणादौ च यत् कृतम् । (२३।१)

तैलं तथा यवाग्वादि कफाघाते प्रशस्यते ॥ (२३।२)

यथादोषोच्छ्रयं कुर्यादेतानेव च सर्वजे । (२४।१)

फल्गुवृश्चीरदर्भाश्मसारचूर्णं च वारिणा ॥ (२४।२)

सुरेक्षुरसदर्भाम्बुपीतं कृच्छ्ररुजापहम् । (२५।१)

तथाभिघातजे कुर्यात् सद्योव्रणचिकित्सितम् ॥ (२५।२)

मूत्रकृच्छ्रे शकृज्जाते कार्या वातहरी क्रिया । (२६।१)

स्वेदावगाहावभ्यङ्गबस्तिचूर्णक्रियास्तथा ॥ (२६।२)

ये त्वन्ये तु तथा कृच्छ्रे तयोः प्रोक्तः क्रियाविधिः ॥ (२७।१)