Su, 1, 43

43 of 186 · 26 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

athāto vamanadravyavikalpavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.1२.१

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

एइन्सत्ज़् वोन् मदन-ड़्र्छ्तेन्वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति । (३।१)

Einsatz von madana-Frchtenvamanadravyāṇāṃ phalādīnāṃ madanaphalāni śreṣṭhatamāni bhavanti |

3.2३.२

अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्चं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणाम् अन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् । (३।२)

atha madanapuṣpāṇāmātapapariśuṣkāṇāṃ cūrṇaprakuñcaṃ pratyakpuṣpāsadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇām anyatamenāloḍya madhusaindhavayuktāṃ puṣpacūrṇamātrāṃ pāyayitvā vāmayet |

3.3३.३

मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् । (३।३)

madanaśalāṭucūrṇānyevaṃ vā bakularamyakopayuktāni madhulavaṇayuktānyabhiprataptāni madanaśalāṭucūrṇasiddhāṃ vā tilataṇḍulayavāgūm |

3.4३.४

निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवतुषमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीर् उद्धृत्यातपे शोषयेत् तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानाम् अन्तर्नखमुष्टिम् उष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तम् आशीर्भिर् अभिमन्त्रितम् उदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य । (३।४)

nirvṛttānāṃ vā nātiharitapāṇḍūnāṃ kuśamūḍhāvabaddhamṛdgomayapraliptānāṃ yavatuṣamudgamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭarātroṣitaklinnabhinnānāṃ phalānāṃ phalapippalīr uddhṛtyātape śoṣayet tāsāṃ dadhimadhupalalavimṛditapariśuṣkāṇāṃ subhājanasthānām antarnakhamuṣṭim uṣṇe yaṣṭīmadhukakaṣāye kovidārādīnāmanyatame vā kaṣāye pramṛdya rātriparyuṣitaṃ madhusaindhavayuktam āśīrbhir abhimantritam udaṅmukhaḥ prāṅmukhamāturaṃ pāyayedanena mantreṇābhimantrya |

3.5३.५

ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः । (३।५)

brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānalānilāḥ |

3.6३.६

ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसंघाश् च पान्तु ते । (३।६)

ṛṣayaḥ sauṣadhigrāmā bhūtasaṃghāś ca pāntu te |

3.7३.७

रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा । (३।७)

rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā |

3.8३.८

सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते । (३।८)

sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te |

3.9३.९

विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैस् तुषाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेद् आ सम्यग्वान्तलक्षणाद् इति । (३।९)

viśeṣeṇa śleṣmajvarapratiśyāyāntarvidradhiṣu apravartamāne vā doṣe pippalīvacāgaurasarṣapakalkonmiśraiḥ salavaṇais tuṣāmbubhiḥ punaḥ punaḥ pravartayed ā samyagvāntalakṣaṇād iti |

3.10३.१०

मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः संतानिकां क्षौद्रयुक्तां मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम् अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावम् उपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु मदनफलमज्जरसं भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत् आतपपरिशुष्कं वा तम् एव जीवन्तीकषायेण पित्ते कफस्थानगते । (३।१०)

madanaphalamajjacūrṇaṃ vā tatkvāthaparibhāvitaṃ madanaphalakaṣāyeṇa madanaphalamajjasiddhasya vā payasaḥ saṃtānikāṃ kṣaudrayuktāṃ madanaphalamajjasiddhaṃ vā payaḥ madanaphalamajjasiddhena vā payasā yavāgūm adhobhāgāsṛkpittahṛddāhayoḥ madanaphalamajjasiddhasya vā payaso dadhibhāvam upagatasya dadhyuttaraṃ dadhi vā kaphaprasekacchardimūrcchātamakeṣu madanaphalamajjarasaṃ bhallātakasnehavadādāya phāṇitībhūtaṃ lehayet ātapapariśuṣkaṃ vā tam eva jīvantīkaṣāyeṇa pitte kaphasthānagate |

3.11३.११

मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोर् अन्यतरेण संतर्पणकफजव्याधिहरं मदनफलमज्जचूर्णं वा मधुककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण । (३।११)

madanaphalamajjakvāthaṃ vā pippalyādipratīvāpaṃ taccūrṇaṃ vā nimbarūpikākaṣāyayor anyatareṇa saṃtarpaṇakaphajavyādhiharaṃ madanaphalamajjacūrṇaṃ vā madhukakāśmaryadrākṣākaṣāyeṇa |

3.12३.१२

मदनफलविधानमुक्तम् ॥ (३।१२)

madanaphalavidhānamuktam ||

4.1४.१

जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं रोमशेषु संतानिकाम् अरोमशेषु दध्युत्तरं हरितपाण्डुषु दधि तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ॥ (४।१)

jīmūtakakusumacūrṇaṃ pūrvavadeva kṣīreṇa nirvṛtteṣu kṣīrayavāgūṃ romaśeṣu saṃtānikām aromaśeṣu dadhyuttaraṃ haritapāṇḍuṣu dadhi tatkaṣāyasaṃsṛṣṭāṃ vā surāṃ kaphārocakakāsaśvāsapāṇḍurogayakṣmasu paryāgateṣu madanaphalamajjavadupayogaḥ ||

5.1५.१

तद्वदेव कुटजफलविधानम् ॥ (५।१)

tadvadeva kuṭajaphalavidhānam ||

6.1६.१

कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ॥ (६।१)

kṛtavedhanānāmapyeṣa eva kalpaḥ ||

7.1७.१

इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् एवं क्षीरेण कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ॥ (७।१)

ikṣvākukusumacūrṇaṃ vā pūrvavat evaṃ kṣīreṇa kāsaśvāsacchardikapharogeṣūpayogaḥ ||

8.1८.१

धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगो विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ॥ (८।१)

dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjavadupayogo viśeṣatastu garagulmodarakāsaśvāsaśleṣmāmayeṣu vāyau ca kaphasthānagate ||

9.1९.१

कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूम् आ कण्ठात् पीतवत्सु च विदध्यात् । (९।१)

kṛtavedhanaphalapippalīnāṃ vamanadravyakaṣāyaparipītānāṃ bahuśaścūrṇamutpalādiṣu dattamāghrātaṃ vāmayati tattvanavabaddhadoṣeṣu yavāgūm ā kaṇṭhāt pītavatsu ca vidadhyāt |

9.2९.२

वमनविरेचनशिरोविरेचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ॥ (९।२)

vamanavirecanaśirovirecanadravyāṇyevaṃ vā pradhānatamāni bhavanti ||

10.1१०.१

भवतश् चात्र । (१०।१)

bhavataś cātra |

10.2१०.२

वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं संप्रकीर्तिता । (१०।२)

vamanadravyayogāṇāṃ digiyaṃ saṃprakīrtitā |

10.3१०.३

तां विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ॥ (१०।३)

tāṃ vibhajya yathāvyādhi kālaśaktiviniścayāt ||