अथातो मूत्राघातप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

वातकुण्डलिकाष्ठीला वातवस्तिस्तथैव च । (३।१)

मूत्रातीतः सजठरो मूत्रोत्सङ्गः क्षयस्तथा ॥ (३।२)

मूत्रग्रन्थिर्मूत्रशुक्रमुष्णवातस्तथैव च । (४।१)

मूत्रौकसादौ द्वौ चापि रोगा द्वादश कीर्तिताः ॥ (४।२)

रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुर् अन्तरम् आश्रितः । (५।१)

मूत्रं चरति संगृह्य विगुणः कुण्डलीकृतः ॥ (५।२)

सृजेदल्पाल्पमथवा सरुजस्कं शनैः शनैः । (६।१)

वातकुण्डलिकां तं तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ॥ (६।२)

शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुर् अन्तरमाश्रितः । (७।१)

अष्ठीलावद्घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम् ॥ (७।२)

विण्मूत्रानिलसङ्गश्च तत्राध्मानं च जायते । (८।१)

वेदना च परा बस्तौ वाताष्ठीलेति तां विदुः ॥ (८।२)

वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः । (९।१)

निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतो ऽनिलः ॥ (९।२)

मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः । (१०।१)

वातवस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ॥ (१०।२)

वेगं संधार्य मूत्रस्य यो भूयः स्रष्टुमिच्छति । (११।१)

तस्य नाभ्येति यदि वा कथंचित् सम्प्रवर्तते ॥ (११।२)

प्रवाहतो मन्दरुजमल्पमल्पं पुनः पुनः । (१२।१)

मूत्रातीतं तु तं विद्यान्मूत्रवेगविघातजम् ॥ (१२।२)

मूत्रस्य विहते वेगे तदुदावर्तहेतुना । (१३।१)

अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ॥ (१३।२)

नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् । (१४।१)

तं मूत्रजठरं विद्याद् अधःस्रोतोनिरोधनम् ॥ (१४।२)

बस्तौ वाप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः । (१५।१)

मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ॥ (१५।२)

स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाथ नीरुजम् । (१६।१)

विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसंज्ञितः ॥ (१६।२)

रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ । (१७।१)

सदाहवेदनं कृच्छ्रं कुर्यातां मूत्रसंक्षयम् ॥ (१७।२)

अभ्यन्तरे बस्तिमुखे वृत्तो ऽल्पः स्थिर एव च । (१८।१)

वेदनावानति सदा मूत्रमार्गनिरोधनः ॥ (१८।२)

जायते सहसा यस्य ग्रन्थिरश्मरिलक्षणः । (१९।१)

स मूत्रग्रन्थिरित्येवम् उच्यते वेदनादिभिः ॥ (१९।२)

प्रत्युपस्थितमूत्रस्तु मैथुनं यो ऽभिनन्दति । (२०।१)

तस्य मूत्रयुतं रेतः सहसा सम्प्रवर्तते ॥ (२०।२)

पुरस्ताद्वापि मूत्रस्य पश्चाद्वापि कदाचन । (२१।१)

भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते ॥ (२१।२)

व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलावृतम् । (२२।१)

बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहन् स्रावयेदधः ॥ (२२।२)

मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तम् एव वा । (२३।१)

कृच्छ्रात् प्रवर्तते जन्तोरुष्णवातं वदन्ति तम् ॥ (२३।२)

विशदं पीतकं मूत्रं सदाहं बहलं तथा । (२४।१)

शुष्कं भवति यच्चापि रोचनाचूर्णसन्निभम् ॥ (२४।२)

मूत्रौकसादं तं विद्याद्रोगं पित्तकृतं बुधः । (२५।१)

पिच्छिलं संहतं श्वेतं तथा कृच्छ्रप्रवर्तनम् ॥ (२५।२)

शुष्कं भवति यच्चापि शङ्खचूर्णप्रपाण्डुरम् । (२६।१)

मूत्रौकसादं तं विद्यादामयं द्वादशं कफात् ॥ (२६।२)

कषायकल्कसर्पींषि भक्ष्यान् लेहान् पयांसि च । (२७।१)

क्षारमद्यासवस्वेदान् बस्तींश्चोत्तरसंज्ञितान् ॥ (२७।२)

विदध्यान्मतिमांस्तत्र विधिं चाश्मरिनाशनम् । (२८।१)

मूत्रोदावर्तयोगांश्च कार्त्स्न्येनात्र प्रयोजयेत् ॥ (२८।२)

कल्कमेर्वारुबीजानामक्षमात्रं ससैन्धवम् । (२९।१)

धान्याम्लयुक्तं पीत्वैव मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ॥ (२९।२)

सुरां सौवर्चलवतीं मूत्रकृच्छ्री पिबेन्नरः । (३०।१)

मधु मांसोपदंशं वा पिबेद्वाप्यथ गौडिकम् ॥ (३०।२)

पिबेत् कुङ्कुमकर्षं वा मधूदकसमायुतम् । (३१।१)

रात्रिपर्युषितं प्रातस्तथा सुखमवाप्नुयात् ॥ (३१।२)

दाडिमाम्लां युतां मुख्यामेलाजीरकनागरैः । (३२।१)

पीत्वा सुरां सलवणां मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ॥ (३२।२)

पृथक्पर्ण्यादिवर्गस्य मूलं गोक्षुरकस्य च । (३३।१)

अर्धप्रस्थेन तोयस्य पचेत् क्षीरचतुर्गुणम् ॥ (३३।२)

क्षीरावशिष्टं तच्छीतं सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् । (३४।१)

नरो मारुतपित्तोत्थमूत्राघातनिवारणम् ॥ (३४।२)

निष्पीड्य वाससा सम्यग्वर्चो रासभवाजिनोः । (३५।१)

रसस्य कुडवं तस्य पिबेन्मूत्ररुजापहम् ॥ (३५।२)

मुस्ताभयादेवदारुमूर्वाणां मधुकस्य च । (३६।१)

पिबेदक्षसमं कल्कं मूत्रदोषनिवारणम् ॥ (३६।२)

अभयामलकाक्षाणां कल्कं बदरसंमितम् । (३७।१)

अम्भसालवणोपेतं पिबेन्मूत्ररुजापहम् ॥ (३७।२)

उदुम्बरसमं कल्कं द्राक्षाया जलसंयुतम् । (३८।१)

पिबेत् पर्युषितं रात्रौ शीतं मूत्ररुजापहम् ॥ (३८।२)

निदिग्धिकायाः स्वरसं पिबेत् कुडवसंमितम् । (३९।१)

मूत्रदोषहरं कल्यमथवा क्षौद्रसंयुतम् ॥ (३९।२)

प्रपीड्यामलकानां तु रसं कुडवसंमितम् । (४०।१)

पीत्वागदी भवेज्जन्तुर्मूत्रदोषरुजातुरः ॥ (४०।२)

धात्रीफलरसेनैवं सूक्ष्मैलां वा पिबेन्नरः । (४१।१)

पिष्ट्वाथवा सुशीतेन शालितण्डुलवारिणा ॥ (४१।२)

तालस्य तरुणं मूलं त्रपुसस्य रसं तथा । (४२।१)

श्वेतं कर्कटकं चैव प्रातस्तु पयसा पिबेत् ॥ (४२।२)

शृतं वा मधुरैः क्षीरं सर्पिर्मिश्रं पिबेन्नरः । (४३।१)

मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ॥ (४३।२)

बलाश्वदंष्ट्राक्रौञ्चास्थिकोकिलाक्षकतण्डुलान् । (४४।१)

शतपर्वकमूलं च देवदारु सचित्रकम् ॥ (४४।२)

अक्षबीजं च सुरया कल्कीकृत्य पिबेन्नरः । (४५।१)

मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ॥ (४५।२)

पाटलाक्षारमाहृत्य सप्तकृत्वः परिस्रुतम् । (४६।१)

पिबेन्मूत्रविकारघ्नं संसृष्टं तैलमात्रया ॥ (४६।२)

नलाश्मभेददर्भेक्षुत्रपुसैर्वारुबीजकान् । (४७।१)

क्षीरे परिशृतान् तत्र पिबेत् सर्पिःसमायुतान् ॥ (४७।२)

पाटल्या यावशूकाच्च पारिभद्रात्तिलाद् अपि । (४८।१)

क्षारोदकेन मतिमान् त्वगेलोषणचूर्णकम् ॥ (४८।२)

पिबेद्गुडेन मिश्रं वा लिह्याल्लेहान् पृथक् पृथक् । (४९।१)

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मूत्रदोषे क्रमं हितम् ॥ (४९।२)

स्नेहस्वेदोपपन्नानां हितं तेषु विरेचनम् । (५०।१)

ततः संशुद्धदेहानां हिताश्चोत्तरबस्तयः ॥ (५०।२)

स्त्रीणामतिप्रसङ्गेन शोणितं यस्य दृश्यते । (५१।१)

मैथुनोपरमस्तस्य बृंहणश्च विधिः स्मृतः ॥ (५१।२)

ताम्रचूडवसा तैलं हितं चोत्तरबस्तिषु । (५२।१)

विधानं तस्य पूर्वं हि व्यासतः परिकीर्तितम् ॥ (५२।२)

क्षौद्रार्धपात्रं दत्त्वा च पात्रं तु क्षीरसर्पिषः । (५३।१)

शर्करायाश्च चूर्णं च द्राक्षाचूर्णं च तत्समम् ॥ (५३।२)

स्वयंगुप्ताफलं चैव तथैवेक्षुरकस्य च । (५४।१)

पिप्पलीचूर्णसंयुक्तमर्धभागं प्रकल्पयेत् ॥ (५४।२)

तदैकध्यं समानीय खजेनाभिप्रमन्थयेत् । (५५।१)

ततः पाणितलं चूर्णं लीढ्वा क्षीरं ततः पिबेत् ॥ (५५।२)

एतत् सर्पिः प्रयुञ्जानः शुद्धदेहो नरः सदा । (५६।१)

मूत्रदोषाञ्जयेत् सर्वानन्ययोगैः सुदुर्जयान् ॥ (५६।२)

जयेच्छोणितदोषांश्च वन्ध्या गर्भं लभेत च । (५७।१)

नारी चैतत् प्रयुञ्जाना योनिदोषात् प्रमुच्यते ॥ (५७।२)

बला कोलास्थि मधुकं श्वदंष्ट्राथ शतावरी । (५८।१)

मृणालं च कसेरुश्च बीजानीक्षुरकस्य च ॥ (५८।२)

सहस्रवीर्यांशुमती पयस्या सह कालया । (५९।१)

शृगालविन्नातिबला बृंहणीयो गणस्तथा ॥ (५९।२)

एतानि समभागानि मतिमान् सह साधयेत् । (६०।१)

चतुर्गुणेन पयसा गुडस्य तुलया सह ॥ (६०।२)

द्रोणावशिष्टं तत् पूतं पचेत्तेन घृताढकम् । (६१।१)

तत् सिद्धं कलशे स्थाप्यं क्षौद्रप्रस्थेन संयुतम् ॥ (६१।२)

सर्पिरेतत् प्रयुञ्जानो मूत्रदोषात् प्रमुच्यते । (६२।१)

तुगाक्षीर्याश्च चूर्णानि शर्करायास्तथैव च ॥ (६२।२)

क्षौद्रेण तुल्यान्यालोड्य प्रशस्ते ऽहनि लेहयेत् । (६३।१)

तस्य खादेद्यथाशक्ति मात्रां क्षीरं ततः पिबेत् ॥ (६३।२)

शुक्रदोषाञ्जयेन्मर्त्यः प्राश्य सम्यक् सुयन्त्रितः । (६४।१)

व्यवायक्षीणरेतास्तु सद्यः संलभते सुखम् ॥ (६४।२)

ओजस्वी बलवान्मर्त्यः पिबन्नेव च हृष्यति । (६५।१)

चित्रकः सारिवा चैव बला कालानुसारिवा ॥ (६५।२)

द्राक्षा विशाला पिप्पल्यस्तथा चित्रफला भवेत् । (६६।१)

तथैव मधुकं पथ्यां दद्यादामलकानि च ॥ (६६।२)

घृताढकं पचेदेभिः कल्कैः कर्षसमन्वितैः । (६७।१)

क्षीरद्रोणे जलद्रोणे तत्सिद्धमवतारयेत् ॥ (६७।२)

शीतं परिस्रुतं चैव शर्कराप्रस्थसंयुतम् । (६८।१)

तुगाक्षीर्याश्च तत् सर्वं मतिमान् परिमिश्रयेत् ॥ (६८।२)

ततो मितं पिबेत्काले यथादोषं यथाबलम् । (६९।१)

वातरेताः श्लेष्मरेताः पित्तरेतास्तु यो भवेत् ॥ (६९।२)

रक्तरेता ग्रन्थिरेताः पिबेदिच्छन्नरोगताम् । (७०।१)

जीवनीयं च वृष्यं च सर्पिरेतद्बलावहम् ॥ (७०।२)

प्रज्ञाहितं च धन्यं च सर्वरोगापहं शिवम् । (७१।१)

सर्पिरेतत् प्रयुञ्जाना स्त्री गर्भं लभते ऽचिरात् ॥ (७१।२)

असृग्दोषाञ्जयेच्चापि योनिदोषांश्च संहतान् । (७२।१)

मूत्रदोषेषु सर्वेषु कुर्यादेतच्चिकित्सितम् ॥ (७२।२)