अथातो रक्तपित्तप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

क्रोधशोकभयायासविरुद्धान्नातपानलान् । (३।१)

कट्वम्ललवणक्षारतीक्ष्णोष्णातिविदाहिनः ॥ (३।२)

नित्यमभ्यसतो दुष्टो रसः पित्तं प्रकोपयेत् । (४।१)

विदग्धं स्वगुणैः पित्तं विदहत्याशु शोणितम् ॥ (४।२)

ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधापि वा । (५।१)

आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् ॥ (५।२)

विदग्धयोर् द्वयोश्चापि द्विधाभागं प्रवर्तते । (६।१)

केचित् सयकृतः प्लीह्नः प्रवदन्त्यसृजो गतिम् ॥ (६।२)

ऊर्ध्वं साध्यम् अधो याप्यम् असाध्यं युगपद्गतम् । (७।१)

सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः ॥ (७।२)

लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति । (८।१)

बाह्यासृग्लक्षणैस्तस्य संख्यादोषोच्छ्रितीर् विदुः ॥ (८।२)

दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदास् तन्द्रितादाहमूर्च्छा भुक्ते चान्ने विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा । (९।१)

तृष्णा कण्ठस्य भेदः शिरसि च दवनं पूतिनिष्ठीवनं च द्वेषो भक्ते ऽविपाको विरतिरपि रते रक्तपित्तोपसर्गाः ॥ (९।२)

मांसप्रक्षालनाभं क्वथितम् इव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा मेदःपूयास्रकल्पं यकृद् इव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् । (१०।१)

यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारास्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ॥ (१०।२)

नादौ संग्राह्यमुद्रिक्तं यदसृग्बलिनो ऽश्नतः । (११।१)

तत् पाण्डुग्रहणीकुष्ठप्लीहगुल्मज्वरावहम् ॥ (११।२)

अधःप्रवृत्तं वमनैरूर्ध्वगं च विरेचनैः । (१२।१)

जयेदन्यतरद्वापि क्षीणस्य शमनैरसृक् ॥ (१२।२)

अतिप्रवृद्धदोषस्य पूर्वं लोहितपित्तिनः । (१३।१)

अक्षीणबलमांसाग्नेः कर्तव्यमपतर्पणम् ॥ (१३।२)

लङ्घितस्य ततः पेयां विदध्यात् स्वल्पतण्डुलाम् । (१४।१)

रसयूषौ प्रदातव्यौ सुरभिस्नेहसंस्कृतौ । (१४।२)

तर्पणं पाचनं लेहान् सर्पींषि विविधानि च ॥ (१४।३)

द्राक्षामधुककाश्मर्यसितायुक्तं विरेचनम् । (१५।१)

यष्टीमधुकयुक्तं च सक्षौद्रं वमनं हितम् ॥ (१५।२)

पयांसि शीतानि रसाश्च जाङ्गलाः सतीनयूषाश्च सशालिषष्टिकाः । (१६।१)

पटोलशेलूसुनिषण्णयूथिकावटातिमुक्ताङ्कुरसिन्दुवारजम् ॥ (१६।२)

हितं च शाकं घृतसंस्कृतं सदा तथैव धात्रीफलदाडिमान्वितम् । (१७।१)

रसाश्च पारावतशङ्खकूर्मजास्तथा यवाग्वो विहिता घृतोत्तराः ॥ (१७।२)

संतानिकाश्चोत्पलवर्गसाधिते क्षीरे प्रशस्ता मधुशर्करोत्तराः । (१८।१)

हिमाः प्रदेहा मधुरा गणाश्च ये घृतानि पथ्यानि च रक्तपित्तिनाम् ॥ (१८।२)

मधूकशोभाञ्जनकोविदारजैः प्रियङ्गुकायाः कुसुमैश्च चूर्णितैः । (१९।१)

भिषग्विदध्याच्चतुरः समाक्षिकान् हिताय लेहानसृजः प्रशान्तये ॥ (१९।२)

लिह्याच्च दूर्वावटजांश्च पल्लवान् मधुद्वितीयान् सितकर्णिकस्य च । (२०।१)

हितं च खर्जूरफलं समाक्षिकं फलानि चान्यान्यपि तद्गुणान्यथ ॥ (२०।२)

रक्तातिसारप्रोक्तांश्च योगानत्रापि योजयेत् । (२१।१)

शुद्धेक्षुकाण्डमापोथ्य नवे कुम्भे हिमाम्भसा ॥ (२१।२)

योजयित्वा क्षिपेद्रात्रावाकाशे सोत्पलं तु तत् । (२२।१)

प्रातः स्रुतं क्षौद्रयुतं पिबेच्छोणितपित्तवान् ॥ (२२।२)

पिबेच्छीतकषायं वा जम्ब्वाम्रार्जुनसंभवम् । (२३।१)

उदुम्बरफलं पिष्ट्वा पिबेत्तद्रसम् एव वा ॥ (२३।२)

त्रपुषीमूलकल्कं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना । (२४।१)

पिबेदक्षसमं कल्कं यष्टीमधुकम् एव वा ॥ (२४।२)

चन्दनं मधुकं रोध्रम् एवम् एव समं पिबेत् । (२५।१)

करञ्जबीजमेवं वा सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् ॥ (२५।२)

मज्जानमिङ्गुदस्यैवं पिबेन्मधुकसंयुतम् । (२६।१)

सुखोष्णं लवणं बीजं कारञ्जं दधिमस्तुना ॥ (२६।२)

पिबेद्वापि त्र्यहं मर्त्यो रक्तपित्ताभिपीडितः । (२७।१)

रक्तपित्तहराः शस्ताः षडेते योगसत्तमाः ॥ (२७।२)

पथ्याश्चैवावपीडेषु घ्राणतः प्रस्रुते ऽसृजि । (२८।१)

अतिनिस्रुतरक्तो वा क्षौद्रयुक्तं पिबेदसृक् । (२८।२)

यकृद्वा भक्षयेदाजमामं पित्तसमायुतम् ॥ (२८।३)

पलाशवृक्षस्वरसे विपक्वं सर्पिः पिबेत् क्षौद्रयुतं सुशीतम् । (२९।१)

वनस्पतीनां स्वरसैः कृतं वा सशर्करं क्षीरघृतं पिबेद्वा ॥ (२९।२)

द्राक्षामुशीराण्यथ पद्मकं सिता पृथक्पलांशान्युदके समावपेत् । (३०।१)

स्थितं निशां तद्रुधिरामयं जयेत् पीतं पयो वाम्बुसमं हिताशिनः ॥ (३०।२)

तुरङ्गवर्चःस्वरसं समाक्षिकं पिबेत् सिताक्षौद्रयुतं वृषस्य वा । (३१।१)

लिहेत्तथा वास्तुकबीजचूर्णं क्षौद्रान्वितं तण्डुलसाह्वयं वा ॥ (३१।२)

लिह्याच्च लाजाञ्जनचूर्णमेकमेवं सिताक्षौद्रयुतां तुगाख्याम् । (३२।१)

द्राक्षां सितां तिक्तकरोहिणीं च हिमाम्बुना वा मधुकेन युक्ताम् ॥ (३२।२)

पथ्यामहिंस्रां रजनीं घृतं च लिह्यात्तथा शोणितपित्तरोगी । (३३।१)

वासाकषायोत्पलमृत्प्रियङ्गुरोध्राञ्जनाम्भोरुहकेसराणि ॥ (३३।२)

पीत्वा सिताक्षौद्रयुतानि जह्यात् पित्तासृजो वेगमुदीर्णमाशु । (३४।१)

गायत्रिजम्ब्वर्जुनकोविदारशिरीषरोध्राशनशाल्मलीनाम् ॥ (३४।२)

पुष्पाणि शिग्रोश्च विचूर्ण्य लेहो मध्वन्वितः शोणितपित्तरोगे । (३५।१)

सक्षौद्रमिन्दीवरभस्मवारि करञ्जबीजं मधुसर्पिषी च ॥ (३५।२)

जम्ब्वर्जुनाम्रक्वथितं च तोयं घ्नन्ति त्रयः पित्तमसृक् च योगाः । (३६।१)

मूलानि पुष्पाणि च मातुलुङ्ग्याः पिष्ट्वा पिबेत्तण्डुलधावनेन ॥ (३६।२)

घ्राणप्रवृत्ते जलमाशु देयं सशर्करं नासिकया पयो वा । (३७।१)

द्राक्षारसं क्षीरघृतं पिबेद्वा सशर्करं चेक्षुरसं हिमं वा ॥ (३७।२)

शीतोपचारं मधुरं च कुर्याद्विशेषतः शोणितपित्तरोगे । (३८।१)

द्राक्षाघृतक्षौद्रसितायुतेन विदारिगन्धादिविपाचितेन ॥ (३८।२)

क्षीरेण चास्थापनमग्र्यमुक्तं हितं घृतं चाप्यनुवासनार्थम् । (३९।१)

प्रियङ्गुरोध्राञ्जनगैरिकोत्पलैः सुवर्णकालीयकरक्तचन्दनैः ॥ (३९।२)

सिताश्वगन्धाम्बुदयष्टिकाह्वयैर् मृणालसौगन्धिकतुल्यपेषितैः । (४०।१)

निरूह्य चैनं पयसा समाक्षिकैर् घृतप्लुतैः शीतजलावसेचितम् ॥ (४०।२)

क्षीरौदनं भुक्तमथानुवासयेद्घृतेन यष्टीमधुसाधितेन च । (४१।१)

अधोवहं शोणितमेष नाशयेत्तथातिसारं रुधिरस्य दुस्तरम् ॥ (४१।२)

विरेकयोगे त्वति चैव शस्यते वाम्यश्च रक्ते विजिते बलान्वितः ॥ (४२।१)

एवंविधा उत्तरबस्तयश्च मूत्राशयस्थे रुधिरे विधेयाः । (४३।१)

प्रवृत्तरक्तेषु च पायुजेषु कुर्याद्विधानं खलु रक्तपैत्तम् ॥ (४३।२)

विधिश्चासृग्दरे ऽप्येष स्त्रीणां कार्यो विजानता । (४४।१)

शस्त्रकर्मणि रक्तं च यस्यातीव प्रवर्तते ॥ (४४।२)

त्रयाणाम् अपि दोषाणां शोणिते ऽपि च सर्वशः । (४५।१)

लिङ्गान्यालोक्य कर्तव्यं चिकित्सितमनन्तरम् ॥ (४५।२)