अथातः पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

देड़िनितिओन् अरिष्टशरीरशीलयोर् यस्य प्रकृतेर्विकृतिर्भवेत् । (३।१)

तत्त्वरिष्टं समासेन व्यासतस्तु निबोध मे ॥ (३।२)

इन्दिकतोरेन्: त्￶नेशृणोति विविधान् शब्दान् यो दिव्यानामभावतः । (४।१)

समुद्रपुरमेघानामसंपत्तौ च निःस्वनान् ॥ (४।२)

तान् स्वनान्नावगृह्णाति मन्यते चान्यशब्दवत् । (५।१)

ग्राम्यारण्यस्वनांश्चापि विपरीतान् शृणोति च ॥ (५।२)

द्विषच्छब्देषु रमते सुहृच्छब्देषु कुप्यति । (६।१)

न शृणोति च यो ऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ॥ (६।२)

तेम्पेरतुर्wअह्र्नेह्मुन्ग्यस्तूष्णम् इव गृह्णाति शीतमुष्णं च शीतवत् । (७।१)

संजातशीतपिडको यश्च दाहेन पीड्यते ॥ (७।२)

उष्णगात्रो ऽतिमात्रं च यः शीतेन प्रवेपते । (८।१)

वेर्लुस्त् देस् बेर्ह्रुन्ग्स्सिन्न्स्प्रहारान्नाभिजानाति यो ऽङ्गच्छेदमथापि वा ॥ (८।२)

पांशुनेवावकीर्णानि यश्च गात्राणि मन्यते । (९।१)

वर्णान्यता वा राज्यो वा यस्य गात्रे भवन्ति हि ॥ (९।२)

क्￶र्पेर्गेरुछ्स्नातानुलिप्तं यं चापि भजन्ते नीलमक्षिकाः । (१०।१)

सुगन्धिर् वाति यो ऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् ॥ (१०।२)

ड़ल्स्छे गेरुछ्स्wअह्र्नेह्मुन्ग्विपरीतेन गृह्णाति रसान् यश्चोपयोजितान् । (११।१)

उपयुक्ताः क्रमाद्यस्य रसा दोषाभिवृद्धये ॥ (११।२)

ड़ल्स्छे गेस्छ्मच्क्स्wअह्र्नेह्मुन्ग्यस्य दोषाग्निसाम्यं च कुर्युर्मिथ्योपयोजिताः । (१२।१)

यो वा रसान्न संवेत्ति गतासुं तं प्रचक्षते ॥ (१२।२)

सुगन्धं वेत्ति दुर्गन्धं दुर्गन्धस्य सुगन्धिताम् । (१३।१)

गृह्णीते वान्यथा गन्धं शान्ते दीपे च नीरुजः ॥ (१३।२)

यो वा गन्धान्न जानाति गतासुं तं विनिर्दिशेत् । (१४।१)

वेर्wएछ्स्लुन्ग् वोन् गेगेन्सत्ज़्पअरेन्द्वन्द्वान्युष्णहिमादीनि कालावस्था दिशस्तथा ॥ (१४।२)

विपरीतेन गृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः । (१५।१)

हल्लुज़िनतिओनेन्दिवा ज्योतींषि यश्चापि ज्वलितानीव पश्यति ॥ (१५।२)

रात्रौ सूर्यं ज्वलन्तं वा दिवा वा चन्द्रवर्चसम् । (१६।१)

अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचापतडिद्गुणान् ॥ (१६।२)

तडित्त्वतो ऽसितान् यो वा निर्मले गगने घनान् । (१७।१)

विमानयानप्रासादैर् यश्च संकुलमम्बरम् ॥ (१७।२)

यश्चानिलं मूर्तिमन्तमन्तरिक्षं च पश्यति । (१८।१)

धूमनीहारवासोभिर् आवृताम् इव मेदिनीम् ॥ (१८।२)

प्रदीप्तम् इव लोकं च यो वा प्लुतमिवाम्भसा । (१९।१)

भूमिम् अष्टापदाकारां लेखाभिर् यश्च पश्यति ॥ (१९।२)

न पश्यति सनक्षत्रां यश्च देवीमरुन्धतीम् । (२०।१)

ध्रुवम् आकाशगङ्गां वा तं वदन्ति गतायुषम् ॥ (२०।२)

निछ्त्-एर्केन्नेन् देस् एइगेनेन् स्पिएगेल्बिल्द्स्ज्योत्स्नादर्शोष्णतोयेषु छायां यश्च न पश्यति । (२१।१)

पश्यत्येकाङ्गहीनां वा विकृतां वान्यसत्त्वजाम् ॥ (२१।२)

श्वकाककङ्कगृध्राणां प्रेतानां यक्षरक्षसाम् । (२२।१)

पिशाचोरगनागानां भूतानां विकृताम् अपि ॥ (२२।२)

यो वा मयूरकण्ठाभं विधूमं वह्निमीक्षते । (२३।१)

आतुरस्य भवेन्मृत्युः स्वस्थो व्याधिमवाप्नुयात् ॥ (२३।२)