सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 4, 27

99 of 186 · 32 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

athātaḥ sarvopaghātaśamanīyaṃ rasāyanaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.1२.१

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

वोरौस्सेत्ज़ुन्ग् ड़्र् दिए बेहन्द्लुन्ग्पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् । (३।१)

Voraussetzung fr die Behandlungpūrve vayasi madhye vā manuṣyasya rasāyanam |

3.2३.२

प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा ॥ (३।२)

prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ snigdhaśuddhatanoḥ sadā ||

4.1४.१

नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः । (४।१)

nāviśuddhaśarīrasya yukto rāsāyano vidhiḥ |

4.2४.२

न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः ॥ (४।२)

na bhāti vāsasi kliṣṭe raṅgayoga ivāhitaḥ ||

5.1५.१

शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा । (५।१)

śarīrasyopaghātā ye doṣajā mānasāstathā |

5.2५.२

उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम् ॥ (५।२)

upadiṣṭāḥ pradeśeṣu teṣāṃ vakṣyāmi vāraṇam ||

6.1६.१

रेज़ेप्त् १शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः । (६।१)

Rezept 1śītodakaṃ payaḥ kṣaudraṃ sarpirityekaśo dviśaḥ |

6.2६.२

त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः ॥ (६।२)

triśaḥ samastamathavā prāk pītaṃ sthāpayedvayaḥ ||

7.1७.१

रेज़ेप्त् २तत्र विडङ्गतण्डुलचूर्णम् आहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयुञ्जीत शीततोयं चानुपिबेद् एवम् अहरहर् मासं तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा मधुद्राक्षाक्वाथयुक्तं वा मध्वामलकरसाभ्यां वा गुडूचीक्वाथेन वा एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति । (७।१)

Rezept 2tatra viḍaṅgataṇḍulacūrṇam āhṛtya yaṣṭīmadhukamadhuyuktaṃ yathābalaṃ śītatoyenopayuñjīta śītatoyaṃ cānupibed evam aharahar māsaṃ tadeva madhuyuktaṃ bhallātakakvāthena vā madhudrākṣākvāthayuktaṃ vā madhvāmalakarasābhyāṃ vā guḍūcīkvāthena vā evamete pañca prayogā bhavanti |

7.2७.२

जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् । (७।२)

jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇenālpasnehena ghṛtavantamodanamaśnīyāt |

7.3७.३

एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति कृमीनुपघ्नन्ति ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषो ऽभिवृद्धिर्भवति ॥ (७।३)

ete khalvarśāṃsi kṣapayanti kṛmīnupaghnanti grahaṇadhāraṇaśaktiṃ janayanti māse māse ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśatamāyuṣo 'bhivṛddhirbhavati ||

8.1८.१

रेज़ेप्त् ३विडङ्गतण्डुलानां द्रोणं पिष्टपचने पिष्टवद् उपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टम् आयसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशाव् अन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात् वर्षाविगमे चोद्धृत्योपसंस्कृतशरीरः सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा प्रातःप्रातर् यथाबलम् उपयुञ्जीत जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पांशुशय्यायां शयीत तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत् द्वितीये पिपीलिकास्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत् चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते । (८।१)

Rezept 3viḍaṅgataṇḍulānāṃ droṇaṃ piṣṭapacane piṣṭavad upasvedya vigatakaṣāyaṃ svinnamavatārya dṛṣadi piṣṭam āyase dṛḍhe kumbhe madhūdakottaraṃ prāvṛṣi bhasmarāśāv antargṛhe caturo māsānnidadhyāt varṣāvigame coddhṛtyopasaṃskṛtaśarīraḥ sahasrasampātābhihutaṃ kṛtvā prātaḥprātar yathābalam upayuñjīta jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena ghṛtavantamodanamaśnīyāt pāṃśuśayyāyāṃ śayīta tasya māsādūrdhvaṃ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti tānaṇutailenābhyaktasya vaṃśavidalenāpaharet dvitīye pipīlikāstṛtīye yūkāstathaivāpaharet caturthe dantanakharomāṇyavaśīryante |

8.2८.२

पञ्चमे प्रशस्तगुणलक्षणानि जायन्ते अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति दूराच्छ्रवणानि दर्शनानि चास्य भवन्ति रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वम् अधितिष्ठति श्रुतनिगाद्यपूर्वोत्पादी गजबलो ऽश्वजवः पुनर्युवाष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोति । (८।२)

pañcame praśastaguṇalakṣaṇāni jāyante amānuṣaṃ cādityaprakāśaṃ vapuradhigacchati dūrācchravaṇāni darśanāni cāsya bhavanti rajastamasī cāpohya sattvam adhitiṣṭhati śrutanigādyapūrvotpādī gajabalo 'śvajavaḥ punaryuvāṣṭau varṣaśatānyāyuravāpnoti |

8.3८.३

तस्याणुतैलम् अभ्यङ्गार्थे चन्दनम् उपलेपनार्थे भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश् च ॥ (८।३)

tasyāṇutailam abhyaṅgārthe candanam upalepanārthe bhallātakavidhānavadāhāraḥ parihāraś ca ||

9.1९.१

रेज़ेप्त्काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानाम् एष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जम् । (९।१)

Rezeptkāśmaryāṇāṃ niṣkulīkṛtānām eṣa eva kalpaḥ pāṃśuśayyābhojanavarjam |

9.2९.२

अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश् च । (९।२)

atra hi payasā śṛtena bhoktavyaṃ samānamanyat pūrveṇāśiṣaś ca |

9.3९.३

शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषाम् उपयोगः ॥ (९।३)

śoṇitapittanimitteṣu vikāreṣveteṣām upayogaḥ ||

10.1१०.१

रेज़ेप्त्यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसालोड्य पिबेत् जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः । (१०।१)

Rezeptyathoktamāgāraṃ praviśya balāmūlārdhapalaṃ palaṃ vā payasāloḍya pibet jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ |

10.2१०.२

एवं द्वादशरात्रम् उपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस् तिष्ठति । (१०।२)

evaṃ dvādaśarātram upayujya dvādaśa varṣāṇi vayas tiṣṭhati |

10.3१०.३

एवं दिवसशतम् उपयुज्य वर्षशतं वयस् तिष्ठति । (१०।३)

evaṃ divasaśatam upayujya varṣaśataṃ vayas tiṣṭhati |

10.4१०.४

एवम् एवातिबलानागबलाविदारीशतावरीणाम् उपयोगः । (१०।४)

evam evātibalānāgabalāvidārīśatāvarīṇām upayogaḥ |

10.5१०.५

विशेषतस् त्व् अतिबलाम् उदकेन नागबलाचूर्णं मधुना विदारीचूर्णं क्षीरेण शतावरीमप्येवं पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश् च समाः । (१०।५)

viśeṣatas tv atibalām udakena nāgabalācūrṇaṃ madhunā vidārīcūrṇaṃ kṣīreṇa śatāvarīmapyevaṃ pūrveṇānyat samānamāśiṣaś ca samāḥ |

10.6१०.६

एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तोपसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते ॥ (१०।६)

etāstvauṣadhayo balakāmānāṃ śoṣiṇāṃ raktapittopasṛṣṭānāṃ śoṇitaṃ chardayatāṃ viricyamānānāṃ copadiśyante ||

11.0११.०

रेज़ेप्त्वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तां पयसालोड्य पिबेत् जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः प्रतिषेधो ऽत्र पूर्ववत् प्रयोगमिमम् उपसेवमानो वर्षशतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम् एतेन इव चूर्णेन पयो ऽवचूर्ण्य शृतशीतम् अभिमथ्याज्यम् उत्पाद्य मधुयुतम् उपयुञ्जीत सायंप्रातरेककालं वा जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः एवं मासम् उपयुज्य वर्षशतायुर् भवति ॥ (११।०)

Rezeptvārāhīmūlatulācūrṇaṃ kṛtvā tato mātrāṃ madhuyuktāṃ payasāloḍya pibet jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ pratiṣedho 'tra pūrvavat prayogamimam upasevamāno varṣaśatamāyuravāpnoti strīṣu cākṣayatām etena iva cūrṇena payo 'vacūrṇya śṛtaśītam abhimathyājyam utpādya madhuyutam upayuñjīta sāyaṃprātarekakālaṃ vā jīrṇe payaḥ sarpirodana ityāhāraḥ evaṃ māsam upayujya varṣaśatāyur bhavati ||

12.1१२.१

रेज़ेप्त्चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत् तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् । (१२।१)

Rezeptcakṣuḥkāmaḥ prāṇakāmo vā bījakasārāgnimanthamūlaṃ niṣkvāthya māṣaprasthaṃ sādhayet tasmin sidhyati citrakamūlānāmakṣamātraṃ kalkaṃ dadyādāmalakarasacaturthabhāgaṃ tataḥ svinnamavatārya sahasrasampātābhihutaṃ kṛtvā śītībhūtaṃ madhusarpirbhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta yathābalaṃ yathāsātmyaṃ ca lavaṇaṃ pariharan bhakṣayet |

12.2१२.२

जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम् । (१२।२)

jīrṇe mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena ghṛtavantamodanamaśnīyāt payasā vā māsatrayam |

12.3१२.३

एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ॥ (१२।३)

evamābhyāṃ prayogābhyāṃ cakṣuḥ sauparṇaṃ bhavatyanalpabalaḥ strīṣu cākṣayo varṣaśatāyurbhavatīti ||

13.1१३.१

भवति चात्र । (१३।१)

bhavati cātra |

13.2१३.२

पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः । (१३।२)

payasā saha siddhāni naraḥ śaṇaphalāni yaḥ |

13.3१३.३

भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते ॥ (१३।३)

bhakṣayet payasā sārdhaṃ vayastasya na śīryate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 4, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit