अथातो रक्ताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

मन्थं स्यन्दं सिरोत्पातं सिराहर्षं च रक्तजम् । (३।१)

एकेनैव विधानेन चिकित्सेच्चतुरो गदान् ॥ (३।२)

व्याध्यार्तांश्चतुरो ऽप्येतान् स्निग्धान्कौम्भेन सर्पिषा । (४।१)

रसैरुदारैरथवा सिरामोक्षेण योजयेत् ॥ (४।२)

विरिक्तानां प्रकामं च शिरांस्येषां विशोधयेत् । (५।१)

वैरेचनिकसिद्धेन सितायुक्तेन सर्पिषा ॥ (५।२)

ततः प्रदेहाः परिषेचनानि नस्यानि धूमाश्च यथास्वमेव । (६।१)

आश्च्योतनाभ्यञ्जनतर्पणानि स्निग्धाश्च कार्याः पुटपाकयोगाः ॥ (६।२)

नीलोत्पलोशीरकटङ्कटेरीकालीययष्टीमधुमुस्तरोध्रैः । (७।१)

सपद्मकैर् धौतघृतप्रदिग्धैर् अक्ष्णोः प्रलेपं परितः प्रकुर्यात् ॥ (७।२)

रुजायां चाप्यतिभृशं स्वेदाश्च मृदवो हिताः । (८।१)

अक्ष्णोः समन्ततः कार्यं पातनं च जलौकसाम् ॥ (८।२)

घृतस्य महती मात्रा पीता चार्तिं नियच्छति । (९।१)

पित्ताभिष्यन्दशमनो विधिश्चाप्युपपादितः ॥ (९।२)

कशेरुमधुकाभ्यां वा चूर्णमम्बरसंवृतम् । (१०।१)

न्यस्तम् अप्स्व् आन्तरिक्षासु हितमाश्च्योतनं भवेत् ॥ (१०।२)

पाटल्यर्जुनश्रीपर्णीधातकीधात्रिबिल्वतः । (११।१)

पुष्पाण्यथ बृहत्योश्च बिम्बीलोटाच्च तुल्यशः ॥ (११।२)

समञ्जिष्ठानि मधुना पिष्टानीक्षुरसेन वा । (१२।१)

रक्ताभिष्यन्दशान्त्यर्थमेतदञ्जनमिष्यते ॥ (१२।२)

चन्दनं कुमुदं पत्रं शिलाजतु सकुङ्कुमम् । (१३।१)

अयस्ताम्ररजस्तुत्थं निम्बनिर्यासमञ्जनम् ॥ (१३।२)

त्रपु कांस्यमलं चापि पिष्ट्वा पुष्परसेन तु । (१४।१)

विपुला याः कृता वर्त्यः पूजिताश्चाञ्जने सदा ॥ (१४।२)

स्यादञ्जनं घृतं क्षौद्रं सिरोत्पातस्य भेषजम् । (१५।१)

तद्वत्सैन्धवकासीसं स्तन्यघृष्टं च पूजितम् ॥ (१५।२)

मधुना शङ्खनैपालीतुत्थदार्व्यः ससैन्धवाः । (१६।१)

रसः शिरीषपुष्पाच्च सुरामरिचमाक्षिकैः ॥ (१६।२)

युक्तं तु मधुना वापि गैरिकं हितमञ्जने । (१७।१)

सिराहर्षे ऽञ्जनं कुर्यात् फाणितं मधुसंयुतम् ॥ (१७।२)

मधुना तार्क्ष्यजं वापि कासीसं वा ससैन्धवम् । (१८।१)

वेत्राम्लस्तन्यसंयुक्तं फाणितं च ससैन्धवम् ॥ (१८।२)

पैत्तं विधिम् अशेषेण कुर्यादर्जुनशान्तये । (१९।१)

इक्षुक्षौद्रसितास्तन्यदार्वीमधुकसैन्धवैः ॥ (१९।२)

सेकाञ्जनं चात्र हितमम्लैराश्च्योतनं तथा । (२०।१)

सितामधुककट्वङ्गमस्तुक्षौद्राम्लसैन्धवैः ॥ (२०।२)

बीजपूरककोलाम्लदाडिमाम्लैश्च युक्तितः । (२१।१)

एकशो वा द्विशो वापि योजितं वा त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (२१।२)

स्फटिकं विद्रुमं शङ्खो मधुकं मधु चैव हि । (२२।१)

शङ्खक्षौद्रसितायुक्तः सामुद्रः फेन एव वा ॥ (२२।२)

द्वाविमौ विहितौ योगावञ्जने ऽर्जुननाशनौ । (२३।१)

सैन्धवक्षौद्रकतकाः सक्षौद्रं वा रसाञ्जनम् ॥ (२३।२)

कासीसं मधुना वापि योज्यमत्राञ्जने सदा । (२४।१)

लोहचूर्णानि सर्वाणि धातवो लवणानि च ॥ (२४।२)

रत्नानि दन्ताः शृङ्गाणि गणश्चाप्यवसादनः । (२५।१)

कुक्कुटाण्डकपालानि लशुनं कटुकत्रयम् ॥ (२५।२)

करञ्जबीजमेला च लेख्याञ्जनमिदं स्मृतम् । (२६।१)

पुटपाकावसानेन रक्तविस्रावणादिना ॥ (२६।२)

सम्पादितस्य विधिना कृत्स्नेन स्यन्दघातिना । (२७।१)

अनेनापहरेच्छुक्रमव्रणं कुशलो भिषक् ॥ (२७।२)

उत्तानमवगाढं वा कर्कशं वापि सव्रणम् । (२८।१)

शिरीषबीजमरिचपिप्पलीसैन्धवैरपि ॥ (२८।२)

शुक्रस्य घर्षणं कार्यमथवा सैन्धवेन तु । (२९।१)

कुर्यात् ताम्ररजःशङ्खशिलामरिचसैन्धवैः ॥ (२९।२)

अन्त्याद्द्विगुणितैरेभिरञ्जनं शुक्रनाशनम् । (३०।१)

कुर्यादञ्जनयोगौ वा सम्यक् श्लोकार्धिकाविमौ ॥ (३०।२)

शङ्खकोलास्थिकतकद्राक्षामधुकमाक्षिकैः । (३१।१)

क्षौद्रदन्तार्णवमलशिरीषकुसुमैरपि ॥ (३१।२)

क्षाराञ्जनं वा वितरेद्बलासग्रथितापहम् । (३२।१)

मुद्गान् वा निस्तुषान् भृष्टान् शङ्खक्षौद्रसितायुतान् ॥ (३२।२)

मधूकसारं मधुना योजयेच्चाञ्जने सदा । (३३।१)

बिभीतकास्थिमज्जा वा सक्षौद्रः शुक्रनाशनः ॥ (३३।२)

शङ्खशुक्तिमधुद्राक्षामधुकं कतकानि च । (३४।१)

द्वित्वग्गते सशूले वा वातघ्नं तर्पणं हितम् ॥ (३४।२)

वंशजारुष्करौ तालं नारिकेलं च दाहयेत् । (३५।१)

विस्राव्य क्षारवच्चूर्णं भावयेत्करभास्थिजम् ॥ (३५।२)

बहुशो ऽञ्जनमेतत्स्याच्छुक्रवैवर्ण्यनाशनम् । (३६।१)

अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सूच्या विस्राव्य चोदकम् ॥ (३६।२)

व्रणं गोमांसचूर्णेन पूरयेत् सर्पिषा सह । (३७।१)

बहुशो ऽवलिखेच्चापि वर्त्मास्योपगतं यदि ॥ (३७।२)

सशोफश् चाप्यशोफश् च द्वौ पाकौ यौ प्रकीर्तितौ । (३८।१)

स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तत्र विद्ध्वा सिरां भिषक् ॥ (३८।२)

सेकाश्च्योतननस्यानि पुटपाकांश्च कारयेत् । (३९।१)

सर्वतश्चापि शुद्धस्य कर्तव्यमिदमञ्जनम् ॥ (३९।२)

ताम्रपात्रस्थितं मासं सर्पिः सैन्धवसंयुतम् । (४०।१)

मैरेयं वापि दध्येवं दध्युत्तरकम् एव वा ॥ (४०।२)

घृतं कांस्यमलोपेतं स्तन्यं वापि ससैन्धवम् । (४१।१)

मधूकसारं मधुना तुल्यांशं गैरिकेण वा ॥ (४१।२)

सर्पिः सैन्धवताम्राणि योषित्स्तन्ययुतानि वा । (४२।१)

दाडिमारेवताश्मन्तकोलाम्लैश्च ससैन्धवाम् । (४२।२)

रसक्रियां वा वितरेत्सम्यक्पाकजिघांसया ॥ (४२।३)

मासं सैन्धवसंयुक्तं स्थितं सर्पिषि नागरम् । (४३।१)

आश्च्योतनाञ्जनं योज्यमबलाक्षीरसंयुतम् ॥ (४३।२)

जात्याः पुष्पं सैन्धवं शृङ्गवेरं कृष्णाबीजं कीटशत्रोश्च सारम् । (४४।१)

एतत् पिष्टं नेत्रपाके ऽञ्जनार्थं क्षौद्रोपेतं निर्विशङ्कं प्रयोज्यम् ॥ (४४।२)

पूयालसे शोणितमोक्षणं च हितं तथैवाप्युपनाहनं च । (४५।१)

कृत्स्नो विधिश्चेक्षणपाकघाती यथाविधानं भिषजा प्रयोज्यः ॥ (४५।२)

कासीससिन्धुप्रभवार्द्रकैस्तु हितं भवेदञ्जनम् एव चात्र । (४६।१)

क्षौद्रान्वितैरेभिरथोपयुञ्ज्यादन्यत्तु ताम्रायसचूर्णयुक्तैः ॥ (४६।२)

स्नेहादिभिः सम्यगपास्य दोषांस्तृप्तिं विधायाथ यथास्वमेव । (४७।१)

प्रक्लिन्नवर्त्मानम् उपक्रमेत सेकाञ्जनाश्च्योतननस्यधूमैः ॥ (४७।२)

मुस्ताहरिद्रामधुकप्रियङ्गुसिद्धार्थरोध्रोत्पलसारिवाभिः । (४८।१)

क्षुण्णाभिराश्च्योतनम् एव कार्यमत्राञ्जनं चाञ्जनमाक्षिकं स्यात् ॥ (४८।२)

पत्रं फलं चामलकस्य पक्त्वा क्रियां विदध्यादथवाञ्जनार्थे । (४९।१)

वंशस्य मूलेन रसक्रियां वा वर्तीकृतां ताम्रकपालपक्वाम् ॥ (४९।२)

रसक्रियां वा त्रिफलाविपक्वां पलाशपुष्पैः खरमञ्जरेर्वा । (५०।१)

पिष्ट्वा छगल्याः पयसा मलं वा कांस्यस्य दग्ध्वा सह तान्तवेन ॥ (५०।२)

प्रत्यञ्जनं तन्मरिचैरुपेतं चूर्णेन ताम्रस्य सहोपयोज्यम् । (५१।१)

समुद्रफेनं लवणोत्तमं च शङ्खो ऽथ मुद्गो मरिचं च शुक्लम् ॥ (५१।२)

चूर्णाञ्जनं जाड्यमथापि कण्डूमक्लिन्नवर्त्मान्युपहन्ति शीघ्रम् । (५२।१)

प्रक्लिन्नवर्त्मन्यपि चैत एव योगाः प्रयोज्याश्च समीक्ष्य दोषम् ॥ (५२।२)

सकज्जलं ताम्रघटे च घृष्टं सर्पिर्युतं तुत्थकम् अञ्जनं च ॥ (५३।०)