अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

शिरो रुजति मर्त्यानां वातपित्तकफैस्त्रिभिः । (३।१)

सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा ॥ (३।२)

सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः । (४।१)

एकादशप्रकारस्य लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ॥ (४।२)

यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् । (५।१)

बन्धोपतापैश्च भवेद्विशेषः शिरोऽभितापः स समीरणेन ॥ (५।२)

यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव दह्येत धूप्येत शिरोऽक्षिनासम् । (६।१)

शीतेन रात्रौ च भवेद्विशेषः शिरोऽभितापः स तु पित्तकोपात् ॥ (६।२)

शिरोगलं यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमथो हिमं च । (७।१)

शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ॥ (७।२)

शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति । (८।१)

रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ॥ (८।२)

वसाबलासक्षतसंभवानां शिरोगतानामिह संक्षयेण । (९।१)

क्षयप्रवृत्तः शिरसो ऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजो ऽतिमात्रम् ॥ (९।२)

संस्वेदनछर्दनधूमनस्यैर् असृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति । (१०।१)

निस्तुद्यते यस्य शिरो ऽतिमात्रं संभक्ष्यमाणं स्फुटतीव चान्तः ॥ (१०।२)

घ्राणाच्च गच्छेत्सलिलं सरक्तं शिरोऽभितापः कृमिभिः स घोरः । (११।१)

सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दम् अक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढम् ॥ (११।२)

विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च । (१२।१)

शीतेन शान्तिं लभते कदाचिदुष्णेन जन्तुः सुखमाप्नुयाच्च ॥ (१२।२)

तं भास्करावर्तम् उदाहरन्ति सर्वात्मकं कष्टतमं विकारम् । (१३।१)

दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां संपीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् ॥ (१३।२)

कुर्वन्ति साक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु । (१४।१)

गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् ॥ (१४।२)

अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् । (१५।१)

यस्योत्तमाङ्गार्धमतीव जन्तोः सम्भेदतोदभ्रमशूलजुष्टम् ॥ (१५।२)

पक्षाद् दशाहाद् अथवाप्यकस्मात् तस्यार्धभेदं त्रितयाद्व्यवस्येत् । (१६।१)

शङ्खाश्रितो वायुरुदीर्णवेगः कृतानुयात्रः कफपित्तरक्तैः ॥ (१६।२)

रुजः सुतीव्राः प्रतनोति मूर्ध्नि विशेषतश्चापि हि शङ्खयोस्तु । (१७।१)

सुकष्टम् एनं खलु शङ्खकाख्यं महर्षयो वेदविदः पुराणाः ॥ (१७।२)

व्याधिं वदन्त्युद्गतमृत्युकल्पं भिषक्सहस्रैरपि दुर्निवारम् ॥ (१८।१)