अथातः शूकदोषनिदानं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

लिङ्गवृद्धिमिच्छतामक्रमप्रवृत्तानां शूकदोषनिमित्ता दश चाष्टौ च व्याधयो जायन्ते । (३।१)

तद्यथा सर्षपिका अष्ठीलिका ग्रथितं कुम्भीका अलजी मृदितं संमूढपिडका अवमन्थः पुष्करिका स्पर्शहानिः उत्तमा शतपोनकः त्वक्पाकः शोणितार्बुदं मांसार्बुदं मांसपाकः विद्रधिः तिलकालकश्चेति ॥ (३।२)

गौरसर्षपतुल्या तु शूकदुर्भग्नहेतुका । (४।१)

पिडका कफरक्ताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका बुधैः ॥ (४।२)

अष्ठीलिकाकठिना विषमैर् अन्तैर् मारुतस्य प्रकोपतः । (५।१)

शूकैस्तु विषसंभुग्नैः पिडकाष्ठीलिका भवेत् ॥ (५।२)

ग्रथितशूकैर् यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं तत् कफोत्थितम् । (६।१)

कुम्भीकाकुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाशुभा ॥ (६।२)

अलजीअलजीलक्षणैर् युक्तामलजीं च वितर्कयेत् । (७।१)

मृदितमृदितं पीडितं यत्तु संरब्धं वायुकोपतः ॥ (७।२)

पाणिभ्यां भृशसंमूढे संमूढपिडका भवेत् । (८।१)

दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः ॥ (८।२)

सो ऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् । (९।१)

पित्तशोणितसम्भूता पिडका पिडकाचिता ॥ (९।२)

पद्मपुष्करसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिकेति सा । (१०।१)

स्पर्शहानिजनयेत् स्पर्शहानिं तु शोणितं शूकदूषितम् ॥ (१०।२)

उपमामुद्गमाषोपमा रक्ता पिडका रक्तपित्तजा । (११।१)

उत्तमैषा तु विज्ञेया शूकाजीर्णनिमित्तजा ॥ (११।२)

छिद्रैर् अणुमुखैर् वस्तु चितं यस्य समन्ततः । (१२।१)

वातशोणितजो व्याधिर्विज्ञेयः शतपोनकः ॥ (१२।२)

पित्तरक्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान् । (१३।१)

कृष्णैः स्फोटैः सरक्तैश्च पिडकाभिश्च पीडितम् । (१३।२)

यस्य वस्तु रुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ॥ (१३।३)

मांसार्बुदमांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससंभवम् । (१४।१)

शीर्यन्ते यस्य मांसानि यत्र सर्वाश्च वेदनाः ॥ (१४।२)

विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् । (१५।१)

विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमभिनिर्दिशेत् ॥ (१५।२)

कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि च । (१६।१)

पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ॥ (१६।२)

कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः । (१७।१)

सन्निपातसमुत्थानं तं विद्यात्तिलकालकम् ॥ (१७।२)

तत्र मांसार्बुदः यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः । (१८।१)

विद्रधिश्च न सिध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ॥ (१८।२)