सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 37

157 of 186 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो ग्रहोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto grahotpattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

नव स्कन्दादयः प्रोक्ता बालानां य इमे ग्रहाः । (३।१)

nava skandādayaḥ proktā bālānāṃ ya ime grahāḥ |

3.2३.२

श्रीमन्तो दिव्यवपुषो नारीपुरुषविग्रहाः ॥ (३।२)

śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||

4.1४.१

एते गुहस्य रक्षार्थं कृत्तिकोमाग्निशूलिभिः । (४।१)

ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ |

4.2४.२

सृष्टाः शरवणस्थस्य रक्षितस्यात्मतेजसा ॥ (४।२)

sṛṣṭāḥ śaravaṇasthasya rakṣitasyātmatejasā ||

5.1५.१

स्त्रीविग्रहा ग्रहा ये तु नानारूपा मयेरिताः । (५।१)

strīvigrahā grahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ |

5.2५.२

गङ्गोमाकृत्तिकानां ते भागा राजसतामसाः ॥ (५।२)

gaṅgomākṛttikānāṃ te bhāgā rājasatāmasāḥ ||

6.1६.१

नैगमेषस्तु पार्वत्या सृष्टो मेषाननो ग्रहः । (६।१)

naigameṣastu pārvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |

6.2६.२

कुमारधारी देवस्य गुहस्यात्मसमः सखा ॥ (६।२)

kumāradhārī devasya guhasyātmasamaḥ sakhā ||

7.1७.१

स्कन्दापस्मारसंज्ञो यः सो ऽग्निनाग्निसमद्युतिः । (७।१)

skandāpasmārasaṃjño yaḥ so 'gnināgnisamadyutiḥ |

7.2७.२

स च स्कन्दसखा नाम विशाख इति चोच्यते ॥ (७।२)

sa ca skandasakhā nāma viśākha iti cocyate ||

8.1८.१

स्कन्दः सृष्टो भगवता देवेन त्रिपुरारिणा । (८।१)

skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |

8.2८.२

बिभर्ति चापरां संज्ञां कुमार इति स ग्रहः ॥ (८।२)

bibharti cāparāṃ saṃjñāṃ kumāra iti sa grahaḥ ||

9.1९.१

बाललीलाधरो यो ऽयं देवो रुद्राग्निसंभवः । (९।१)

bālalīlādharo yo 'yaṃ devo rudrāgnisaṃbhavaḥ |

9.2९.२

मिथ्याचारेषु भगवान् स्वयं नैष प्रवर्तते ॥ (९।२)

mithyācāreṣu bhagavān svayaṃ naiṣa pravartate ||

10.1१०.१

कुमारः स्कन्दसामान्यादत्र केचिदपण्डिताः । (१०।१)

kumāraḥ skandasāmānyādatra kecidapaṇḍitāḥ |

10.2१०.२

गृह्णातीत्यल्पविज्ञाना ब्रुवते देहचिन्तकाः ॥ (१०।२)

gṛhṇātītyalpavijñānā bruvate dehacintakāḥ ||

11.1११.१

ततो भगवति स्कन्दे सुरसेनापतौ कृते । (११।१)

tato bhagavati skande surasenāpatau kṛte |

11.2११.२

उपतस्थुर्ग्रहाः सर्वे दीप्तशक्तिधरं गुहम् ॥ (११।२)

upatasthurgrahāḥ sarve dīptaśaktidharaṃ guham ||

12.1१२.१

ऊचुः प्राञ्जलयश्चैनं वृत्तिं नः संविधत्स्व वै । (१२।१)

ūcuḥ prāñjalayaścainaṃ vṛttiṃ naḥ saṃvidhatsva vai |

12.2१२.२

तेषामर्थे ततः स्कन्दः शिवं देवमचोदयत् ॥ (१२।२)

teṣāmarthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devamacodayat ||

13.1१३.१

ततो ग्रहांस्तानुवाच भगवान् भगनेत्रहृत् । (१३।१)

tato grahāṃstānuvāca bhagavān bhaganetrahṛt |

13.2१३.२

तिर्यग्योनिं मानुषं च त्रितयं जगत् ॥ (१३।२)

tiryagyoniṃ mānuṣaṃ ca tritayaṃ jagat ||

14.1१४.१

परस्परोपकारेण वर्तते धार्यते ऽपि च । (१४।१)

parasparopakāreṇa vartate dhāryate 'pi ca |

14.2१४.२

देवा मनुष्यान् प्रीणन्ति तैर्यग्योनींस्तथैव च ॥ (१४।२)

devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonīṃstathaiva ca ||

15.1१५.१

वर्तमानैर् यथाकालं शीतवर्षोष्णमारुतैः । (१५।१)

vartamānair yathākālaṃ śītavarṣoṣṇamārutaiḥ |

15.2१५.२

इज्याञ्जलिनमस्कारजपहोमव्रतादिभिः ॥ (१५।२)

ijyāñjalinamaskārajapahomavratādibhiḥ ||

16.1१६.१

नराः सम्यक् प्रयुक्तैश्च प्रीणन्ति त्रिदिवेश्वरान् । (१६।१)

narāḥ samyak prayuktaiśca prīṇanti tridiveśvarān |

16.2१६.२

भागधेयं विभक्तं च शेषं किंचिन् न विद्यते ॥ (१६।२)

bhāgadheyaṃ vibhaktaṃ ca śeṣaṃ kiṃcin na vidyate ||

17.1१७.१

तद्युष्माकं शुभा वृत्तिर्बालेष्वेव भविष्यति । (१७।१)

tadyuṣmākaṃ śubhā vṛttirbāleṣveva bhaviṣyati |

17.2१७.२

कुलेषु येषु नेज्यन्ते देवाः पितर एव च ॥ (१७।२)

kuleṣu yeṣu nejyante devāḥ pitara eva ca ||

18.1१८.१

ब्राह्मणाः साधवश्चैव गुरवो ऽतिथयस्तथा । (१८।१)

brāhmaṇāḥ sādhavaścaiva guravo 'tithayastathā |

18.2१८.२

निवृत्ताचारशौचेषु परपाकोपजीविषु ॥ (१८।२)

nivṛttācāraśauceṣu parapākopajīviṣu ||

19.1१९.१

उत्सन्नबलिभिक्षेषु भिन्नकांस्योपभोजिषु । (१९।१)

utsannabalibhikṣeṣu bhinnakāṃsyopabhojiṣu |

19.2१९.२

गृहेषु तेषु ये बालास्तान् गृह्णीध्वमशङ्किताः ॥ (१९।२)

gṛheṣu teṣu ye bālāstān gṛhṇīdhvamaśaṅkitāḥ ||

20.1२०.१

तत्र वो विपुला वृत्तिः पूजा चैव भविष्यति । (२०।१)

tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |

20.2२०.२

एवं ग्रहाः समुत्पन्ना बालान् गृह्णन्ति चाप्यतः ॥ (२०।२)

evaṃ grahāḥ samutpannā bālān gṛhṇanti cāpyataḥ ||

21.1२१.१

ग्रहोपसृष्टा बालास्तु दुश्चिकित्स्यतमा मताः । (२१।१)

grahopasṛṣṭā bālāstu duścikitsyatamā matāḥ |

21.2२१.२

वैकल्यं मरणं चापि ध्रुवं स्कन्दग्रहे मतम् ॥ (२१।२)

vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi dhruvaṃ skandagrahe matam ||

22.1२२.१

स्कन्दग्रहो ऽत्युग्रतमः सर्वेष्वेव यतः स्मृतः । (२२।१)

skandagraho 'tyugratamaḥ sarveṣveva yataḥ smṛtaḥ |

22.2२२.२

अन्यो वा सर्वरूपस्तु न साध्यो ग्रह उच्यते ॥ (२२।२)

anyo vā sarvarūpastu na sādhyo graha ucyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 37

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit