Su, 4, 26
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातः क्षीणबलीयं वाजीकरणचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)
athātaḥ kṣīṇabalīyaṃ vājīkaraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
स्थविराणां रिरंसूनां स्त्रीणां वाल्लभ्यमिच्छताम् । (४।१)
sthavirāṇāṃ riraṃsūnāṃ strīṇāṃ vāllabhyamicchatām |
योषित्प्रसङ्गात् क्षीणानां क्लीबानामल्परेतसाम् ॥ (४।२)
yoṣitprasaṅgāt kṣīṇānāṃ klībānāmalparetasām ||
वाचः श्रोत्रानुगामिन्यस्त्वचः स्पर्शसुखास्तथा ॥ (७।२)
vācaḥ śrotrānugāminyastvacaḥ sparśasukhāstathā ||
गीतं श्रोत्रमनोहारि ताम्बूलं मदिराः स्रजः ॥ (८।२)
gītaṃ śrotramanohāri tāmbūlaṃ madirāḥ srajaḥ ||
तैस्तैर् भावैर् अहृद्यैस्तु रिरंसोर् मनसि क्षते ॥ (९।३)
taistair bhāvair ahṛdyaistu riraṃsor manasi kṣate ||
द्वेष्यस्त्रीसंप्रयोगाच्च क्लैब्यं तन्मानसं स्मृतम् । (१०।१)
dveṣyastrīsaṃprayogācca klaibyaṃ tanmānasaṃ smṛtam |
सौम्यधातुक्षयो दृष्टः क्लैब्यं तदपरं स्मृतम् । (११।१)
saumyadhātukṣayo dṛṣṭaḥ klaibyaṃ tadaparaṃ smṛtam |
क्लैब्यमेतच्चतुर्थं स्यान्नॄणां पुंस्त्वोपघातजम् । (१३।१)
klaibyametaccaturthaṃ syānnṝṇāṃ puṃstvopaghātajam |
जन्मप्रभृति यः क्लीबः क्लैब्यं तत् सहजं स्मृतम् ॥ (१३।२)
janmaprabhṛti yaḥ klībaḥ klaibyaṃ tat sahajaṃ smṛtam ||
बलिनः क्षुब्धमनसो निरोधाद् ब्रह्मचर्यतः । (१४।१)
balinaḥ kṣubdhamanaso nirodhād brahmacaryataḥ |
षष्ठं क्लैब्यं मतं तत्तु खरशुक्रनिमित्तजम् ॥ (१४।२)
ṣaṣṭhaṃ klaibyaṃ mataṃ tattu kharaśukranimittajam ||
असाध्यं सहजं क्लैब्यं मर्मच्छेदाच्च यद्भवेत् । (१५।१)
asādhyaṃ sahajaṃ klaibyaṃ marmacchedācca yadbhavet |
साध्यानामितरेषां तु कार्यो हेतुविपर्ययः ॥ (१५।२)
sādhyānāmitareṣāṃ tu kāryo hetuviparyayaḥ ||
विधिर्वाजीकरो यस्तु तं प्रवक्ष्याम्यतः परम् । (१६।१)
vidhirvājīkaro yastu taṃ pravakṣyāmyataḥ param |
पौण्ड्रकेक्षुरसैर् आर्द्रं मर्दितं सैन्धवान्वितम् । (१७।१)
pauṇḍrakekṣurasair ārdraṃ marditaṃ saindhavānvitam |
वराहमेदसा युक्तां घृतेनोत्कारिकां पचेत् ॥ (१७।२)
varāhamedasā yuktāṃ ghṛtenotkārikāṃ pacet ||
तां भक्षयित्वा पुरुषो गच्छेत्तु प्रमदाशतम् । (१८।१)
tāṃ bhakṣayitvā puruṣo gacchettu pramadāśatam |
शिशुमारवसापक्वाः शष्कुल्यस् तिस्तैलैः कृताः । (१९।१)
śiśumāravasāpakvāḥ śaṣkulyas tistailaiḥ kṛtāḥ |
यः खादेत् स पुमान् गच्छेत् स्त्रीणां शतमपूर्ववत् ॥ (१९।२)
yaḥ khādet sa pumān gacchet strīṇāṃ śatamapūrvavat ||
साधिते भक्षयेद्यस्तु स गच्छेत् प्रमदाशतम् ॥ (२०।२)
sādhite bhakṣayedyastu sa gacchet pramadāśatam ||
चूर्णभागैः समैस्तैस्तु घृते पूपलिकां पचेत् ॥ (२१।२)
cūrṇabhāgaiḥ samaistaistu ghṛte pūpalikāṃ pacet ||
तां भक्षयित्वा पीत्वा तु शर्करामधुरं पयः । (२२।१)
tāṃ bhakṣayitvā pītvā tu śarkarāmadhuraṃ payaḥ |
विदार्याः सुकृतं चूर्णं स्वरसेनैव भावितम् । (२३।१)
vidāryāḥ sukṛtaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam |
सर्पिर्मधुयुतं लीढ्वा दश स्त्रीरधिगच्छति ॥ (२३।२)
sarpirmadhuyutaṃ līḍhvā daśa strīradhigacchati ||
शर्करामधुसर्पिर्भिर् युक्तं लीढ्वा पयः पिबेत् ॥ (२४।२)
śarkarāmadhusarpirbhir yuktaṃ līḍhvā payaḥ pibet ||
शिशुमारस्य वा खादेत्ते तु वाजीकरे भृशम् । (२६।१)
śiśumārasya vā khādette tu vājīkare bhṛśam |
कुलीरकूर्मनक्राणामण्डान्येवं तु भक्षयेत् ॥ (२६।२)
kulīrakūrmanakrāṇāmaṇḍānyevaṃ tu bhakṣayet ||
महिषर्षभबस्तानां पिबेच्छुक्राणि वा नरः । (२७।१)
mahiṣarṣabhabastānāṃ pibecchukrāṇi vā naraḥ |
अश्वत्थफलमूलत्वक्शुङ्गासिद्धं पयो नरः ॥ (२७।२)
aśvatthaphalamūlatvakśuṅgāsiddhaṃ payo naraḥ ||
पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं कुलिङ्ग इव हृष्यति । (२८।१)
pītvā saśarkarākṣaudraṃ kuliṅga iva hṛṣyati |
माषाणां पलमेकं तु संयुक्तं क्षौद्रसर्पिषा ॥ (२९।२)
māṣāṇāṃ palamekaṃ tu saṃyuktaṃ kṣaudrasarpiṣā ||
क्षीरपक्वांस्तु गोधूमानात्मगुप्ताफलैः सह ॥ (३०।२)
kṣīrapakvāṃstu godhūmānātmaguptāphalaiḥ saha ||
शीतान् घृतयुतान् खादेत्ततः पश्चात् पयः पिबेत् । (३१।१)
śītān ghṛtayutān khādettataḥ paścāt payaḥ pibet |
पादाभ्यङ्गेन कुरुते बलं भूमिं तु न स्पृशेत् । (३२।१)
pādābhyaṅgena kurute balaṃ bhūmiṃ tu na spṛśet |
यावत् स्पृशति नो भूमिं तावद्गच्छेन्निरन्तरम् ॥ (३२।२)
yāvat spṛśati no bhūmiṃ tāvadgacchennirantaram ||
स्वयंगुप्तेक्षुरकयोः फलचूर्णं सशर्करम् । (३३।१)
svayaṃguptekṣurakayoḥ phalacūrṇaṃ saśarkaram |
धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा न क्षयं व्रजेत् ॥ (३३।२)
dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet ||
स्वयंगुप्ताफलैर् युक्तं माषसूपं पिबेन्नरः ॥ (३४।२)
svayaṃguptāphalair yuktaṃ māṣasūpaṃ pibennaraḥ ||
गुप्ताफलं गोक्षुरकाच्च बीजं तथोच्चटां गोपयसा विपाच्य । (३५।१)
guptāphalaṃ gokṣurakācca bījaṃ tathoccaṭāṃ gopayasā vipācya |
खजाहतं शर्करया च युक्तं पीत्वा नरो हृष्यति सर्वरात्रम् ॥ (३५।२)
khajāhataṃ śarkarayā ca yuktaṃ pītvā naro hṛṣyati sarvarātram ||
माषान् विदारीम् अपि सोच्चटां च क्षीरे गवां क्षौद्रघृतोपपन्नाम् । (३६।१)
māṣān vidārīm api soccaṭāṃ ca kṣīre gavāṃ kṣaudraghṛtopapannām |
पीत्वा नरः शर्करया सुयुक्तां कुलिङ्गवद्धृष्यति सर्वरात्रम् ॥ (३६।२)
pītvā naraḥ śarkarayā suyuktāṃ kuliṅgavaddhṛṣyati sarvarātram ||
गृष्टीनां वृद्धवत्सानां माषपर्णभृतां गवाम् । (३७।१)
gṛṣṭīnāṃ vṛddhavatsānāṃ māṣaparṇabhṛtāṃ gavām |
यत् क्षीरं तत् प्रशंसन्ति बलकामेषु जन्तुषु ॥ (३७।२)
yat kṣīraṃ tat praśaṃsanti balakāmeṣu jantuṣu ||
क्षीरमांसगणाः सर्वे काकोल्यादिश्च पूजितः । (३८।१)
kṣīramāṃsagaṇāḥ sarve kākolyādiśca pūjitaḥ |
वाजीकरणहेतोर् हि तस्मात् तत्तु प्रयोजयेत् ॥ (३८।२)
vājīkaraṇahetor hi tasmāt tattu prayojayet ||
सेव्या विशुद्धोपचितदेहैः कालाद्यपेक्षया ॥ (३९।२)
sevyā viśuddhopacitadehaiḥ kālādyapekṣayā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.