अथातो विद्रधीनां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

उक्ता विद्रधयः षड्ये तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः । (३।१)

शेषेष्वामेषु कर्तव्या त्वरितं शोफवत् क्रिया ॥ (३।२)

वातघ्नमूलकल्कैस्तु घृततैलवसायुतैः । (४।१)

सुखोष्णो बहलो लेपः प्रयोज्यो वातविद्रधौ ॥ (४।२)

सानूपौदकमांसस्तु काकोल्यादिः सतर्पणः । (५।१)

स्नेहाम्लसिद्धो लवणः प्रयोज्यश्चोपनाहने ॥ (५।२)

वेशवारैः सकृशरैः पयोभिः पायसैस्तथा । (६।१)

स्वेदयेत् सततं चापि निर्हरेच्चापि शोणितम् ॥ (६।२)

स चेदेवम् उपक्रान्तः पाकायाभिमुखो यदि । (७।१)

तं पाचयित्वा शस्त्रेण भिन्द्याद्भिन्नं च शोधयेत् ॥ (७।२)

पञ्चमूलकषायेण प्रक्षाल्य लवणोत्तरैः । (८।१)

तैलैर् भद्रादिमधुकसंयुक्तैः प्रतिपूरयेत् ॥ (८।२)

वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च । (९।१)

पृथक्पर्ण्यादिसिद्धेन त्रैवृतेन च रोपयेत् ॥ (९।२)

पित्तजविद्रधिपैत्तिकं शर्करालाजामधुकैः सारिवायुतैः । (१०।१)

प्रदिह्यात् क्षीरपिष्टैर् वा पयस्योशीरचन्दनैः ॥ (१०।२)

पाक्यैः शीतकषायैर् वा क्षीरैर् इक्षुरसैस्तथा । (११।१)

जीवनीयघृतैर् वापि सेचयेच्छर्करायुतैः ॥ (११।२)

त्रिवृद्धरीतकीनां च चूर्णं लिह्यान्मधुद्रवम् । (१२।१)

जलौकोभिर् हरेच्चासृक् पक्वं चापाट्य बुद्धिमान् ॥ (१२।२)

क्षीरवृक्षकषायेण प्रक्षाल्यौदकजेन वा । (१३।१)

तिलैः सयष्टीमधुकैः सक्षौद्रैः सर्पिषा युतैः ॥ (१३।२)

उपदिह्य प्रतनुना वाससा वेष्टयेद्व्रणम् । (१४।१)

प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः ॥ (१४।२)

सहरिद्रैः कृतं सर्पिः सक्षीरं व्रणरोपणम् । (१५।१)

क्षीरशुक्लापृथक्पर्णीसमङ्गारोध्रचन्दनैः ॥ (१५।२)

न्यग्रोधादिप्रवालेषु तेषां त्वक्ष्वथवा कृतम् । (१६।१)

नक्तमालस्य पत्राणि तरुणानि फलानि च ॥ (१६।२)

सुमनायाश्च पत्राणि पटोलारिष्टयोस्तथा । (१७।१)

द्वे हरिद्रे मधूच्छिष्टं मधुकं तिक्तरोहिणी ॥ (१७।२)

प्रियङ्गुः कुशमूलं च निचुलस्य त्वगेव च । (१८।१)

मञ्जिष्ठाचन्दनोशीरमुत्पलं सारिवे त्रिवृत् ॥ (१८।२)

एतेषां कार्षिकैर् भागैर् घृतप्रस्थं विपाचयेत् । (१९।१)

दुष्टव्रणप्रशमनं नाडीव्रणविशोधनम् ॥ (१९।२)

सद्यश्छिन्नव्रणानां च करञ्जाद्यमिदं शुभम् । (२०।१)

दुष्टव्रणाश्च ये केचिद्ये चोत्सृष्टक्रिया व्रणाः ॥ (२०।२)

नाड्यो गम्भीरिका याश्च सद्यश्छिन्नास्तथैव च । (२१।१)

अग्निक्षारकृताश्चैव ये व्रणा दारुणा अपि ॥ (२१।२)

करञ्जाद्येन हविषा प्रशाम्यन्ति न संशयः । (२२।१)

कफजविद्रधिइष्टकासिकतालोष्टगोशकृत्तुषपांशुभिः ॥ (२२।२)

मूत्रैर् उष्णैश्च सततं स्वेदयेच्छ्लेष्मविद्रधिम् । (२३।१)

कषायपानैर् वमनैर् आलेपैर् उपनाहनैः ॥ (२३।२)

हरेद्दोषानभीक्ष्णं चाप्यलाब्वासृक् तथैव च । (२४।१)

आरग्वधकषायेण पक्वं चापाट्य धावयेत् ॥ (२४।२)

हरिद्रात्रिवृताशक्तुतिलैर् मधुसमायुतैः । (२५।१)

पूरयित्वा व्रणं सम्यग्बध्नीयात् कीर्तितं यथा ॥ (२५।२)

ततः कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामार्कतिल्वकैः । (२६।१)

कुर्यात्तैलं सगोमूत्रं हितं तत्र ससैन्धवम् ॥ (२६।२)

पित्तविद्रधिवत् सर्वाः क्रिया निरवशेषतः । (२७।१)

विद्रध्योः कुशलः कुर्याद्रक्तागन्तुनिमित्तयोः ॥ (२७।२)

वरुणादिगणक्वाथमपक्वे ऽभ्यन्तरोत्थिते । (२८।१)

ऊषकादिप्रतीवापं पिबेत् सुखकरं नरः ॥ (२८।२)

अनयोर् वर्गयोः सिद्धं सर्पिर्वैरेचनेन च । (२९।१)

अचिराद्विद्रधिं हन्ति प्रातः प्रातर्निषेवितम् ॥ (२९।२)

एभिर् एव गणैश्चापि संसिद्धं स्नेहसंयुतम् । (३०।१)

कार्यमास्थापनं क्षिप्रं तथैवाप्यनुवासनम् ॥ (३०।२)

पानालेपनभोज्येषु मधुशिग्रुद्रुमो ऽपि वा । (३१।१)

दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्रधिम् ॥ (३१।२)

तोयधान्याम्लमूत्रैस्तु पेयो वापि सुरादिभिः । (३२।१)

यथादोषगणक्वाथैः पिबेद्वापि शिलाजतु ॥ (३२।२)

प्रधानं गुग्गुलं चापि शुण्ठीं च सुरदारु च । (३३।१)

स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च सदा चाप्यनुलोमनम् ॥ (३३।२)

यथोद्दिष्टां सिरां विध्येत् कफजे विद्रधौ भिषक् । (३४।१)

रक्तपित्तानिलोत्थेषु केचिद्बाहौ वदन्ति तु ॥ (३४।२)

पक्वाभ्यन्तरविद्रधिपक्वं वा बहिरुन्नद्धं भित्त्वा व्रणवदाचरेत् । (३५।१)

स्रुतेषूर्ध्वमधो वापि मैरेयाम्लसुरासवैः ॥ (३५।२)

पेयो वरुणकादिस्तु मधुशिग्रुद्रुमो ऽपि वा । (३६।१)

शिग्रुमूलजले सिद्धं ससिद्धार्थकमोदनम् ॥ (३६।२)

यवकोलकुलत्थानां यूषैर् भुञ्जीत मानवः । (३७।१)

प्रातः प्रातश्च सेवेत मात्रया तैल्वकं घृतम् ॥ (३७।२)

त्रिवृतादिगणक्वाथसिद्धं वाप्युपशान्तये । (३८।१)

नोपगच्छेद् यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक् ॥ (३८।२)

पर्यागते विद्रधौ तु सिद्धिर्नैकान्तिकी स्मृता । (३९।१)

मज्जजातविद्रधिप्रत्याख्याय तु कुर्वीत मज्जजाते तु विद्रधौ ॥ (३९।२)

स्नेहस्वेदोपपन्नानां कुर्याद्रक्तावसेचनम् । (४०।१)

विद्रध्युक्तां क्रियां कुर्यात् पक्वे वास्थि तु भेदयेत् ॥ (४०।२)

निःशल्यमथ विज्ञाय कर्तव्यं व्रणशोधनम् । (४१।१)

धावेत् तिक्तकषायेण तिक्तं सर्पिस्तथा हितम् ॥ (४१।२)

यदि मज्जपरिस्रावो न निवर्तेत देहिनः । (४२।१)

कुर्यात् संशोधनीयानि कषायादीनि बुद्धिमान् ॥ (४२।२)

प्रियङ्गुधातकीरोध्रकट्फलं तिनिसैन्धवम् । (४३।१)

एतैस्तैलं विपक्तव्यं विद्रधिव्रणरोपणम् ॥ (४३।२)