अथातः कृमिरोगप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

अजीर्णाध्यशनासात्म्यविरुद्धमलिनाशनैः । (३।१)

अव्यायामदिवास्वप्नगुर्वतिस्निग्धशीतलैः ॥ (३।२)

पर्णशाकसुराशुक्तदधिक्षीरगुडेक्षुभिः ॥ (४।२)

पललानूपपिशितपिण्याकपृथुकादिभिः । (५।१)

स्वाद्वम्लद्रवपानैश्च श्लेष्मा पित्तं च कुप्यति ॥ (५।२)

कृमीन् बहुविधाकारान् करोति विविधाश्रयान् । (६।१)

आमपक्वाशये तेषां कफविड्जन्मनां पुनः । (६।२)

धमन्यां रक्तजानां च प्रसवः प्रायशः स्मृतः ॥ (६।३)

विंशतेः कृमिजातीनां त्रिविधः संभवः स्मृतः । (७।१)

पुरीषकफरक्तानि तासां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ (७।२)

अजवा विजवाः किप्याश्चिप्या गण्डूपदास्तथा । (८।१)

चूरवो द्विमुखाश्चैव ज्ञेयाः सप्त पुरीषजाः ॥ (८।२)

श्वेताः सूक्ष्मास्तुदन्त्येते गुदं प्रतिसरन्ति च । (९।१)

तेषामेवापरे पुच्छैः पृथवश्च भवन्ति हि ॥ (९।२)

शूलाग्निमान्द्यपाण्डुत्वविष्टम्भबलसंक्षयाः । (१०।१)

प्रसेकारुचिहृद्रोगविड्भेदास्तु पुरीषजैः ॥ (१०।२)

रक्ता गण्डूपदा दीर्घा गुदकण्डूनिपातिनः । (११।१)

शूलाटोपशकृद्भेदपक्तिनाशकराश्च ते ॥ (११।२)

कफकृमिदर्भपुष्पा महापुष्पाः प्रलूनाश्चिपिटास्तथा । (१२।१)

पिपीलिका दारुणाश्च कफकोपसमुद्भवाः ॥ (१२।२)

रोमशा रोममूर्धानः सपुच्छाः श्यावमण्डलाः । (१३।१)

रूढधान्याङ्कुराकाराः शुक्लास्ते तनवस्तथा ॥ (१३।२)

मज्जादा नेत्रलेढारस् तालुश्रोत्रभुजस्तथा । (१४।१)

शिरोहृद्रोगवमथुप्रतिश्यायकराश्च ते ॥ (१४।२)

केशरोमनखादाश्च दन्तादाः किक्किशास्तथा । (१५।१)

कुष्ठजाः सपरीसर्पा ज्ञेयाः शोणितसंभवाः ॥ (१५।२)

ते सरक्ताश्च कृष्णाश्च स्निग्धाश्च पृथवस्तथा । (१६।१)

रक्ताधिष्ठानजान् प्रायो विकारान् जनयन्ति ते ॥ (१६।२)

माषपिष्टान्नविदलपर्णशाकैः पुरीषजाः । (१७।१)

मांसमाषगुडक्षीरदधितैलैः कफोद्भवाः ॥ (१७।२)

विरुद्धाजीर्णशाकाद्यैः शोणितोत्था भवन्ति हि । (१८।१)

ज्वरो विवर्णता शूलं हृद्रोगः सदनं भ्रमः ॥ (१८।२)

भक्तद्वेषो ऽतिसारश्च संजातकृमिलक्षणम् । (१९।१)

दृश्यास्त्रयोदशाद्यास्तु कृमीणां परिकीर्तिताः ॥ (१९।२)

केशादाद्यास् त्वदृश्यास्ते द्वावाद्यौ परिवर्जयेत् । (२०।१)

एषामन्यतमं ज्ञात्वा जिघांसुः स्निग्धमातुरम् ॥ (२०।२)

सुरसादिविपक्वेन सर्पिषा वान्तमादितः । (२१।१)

विरेचयेत्तीक्ष्णतरैर् योगैरास्थापयेच्च तम् ॥ (२१।२)

यवकोलकुलत्थानां सुरसादेर्गणस्य च । (२२।१)

विडङ्गस्नेहयुक्तेन क्वाथेन लवणेन च ॥ (२२।२)

प्रत्यागते निरूहे तु नरं स्नातं सुखाम्बुना । (२३।१)

युञ्ज्यात् कृमिघ्नैरशनैस्ततः शीघ्रं भिषग्वरः ॥ (२३।२)

स्नेहेनोक्तेन चैनं तु योजयेत् स्नेहबस्तिना । (२४।१)

ततः शिरीषकिणिहीरसं क्षौद्रयुतं पिबेत् ॥ (२४।२)

केवूकस्वरसं वापि पूर्ववत्तीक्ष्णभोजनः । (२५।१)

पलाशबीजस्वरसं कल्कं वा तण्डुलाम्बुना ॥ (२५।२)

पारिभद्रकपत्राणां क्षौद्रेण स्वरसं पिबेत् । (२६।१)

पत्तूरस्वरसं वापि पिबेद्वा सुरसादिजम् ॥ (२६।२)

लिह्यादश्वशकृच्चूर्णं वैडङ्गं वा समाक्षिकम् । (२७।१)

पत्रैर् मूषिकपर्ण्या वा सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः ॥ (२७।२)

खादेत् पूपलिकाः पक्वा धान्याम्लं च पिबेदनु । (२८।१)

सुरसादिगणे पक्वं तैलं वा पानमिष्यते ॥ (२८।२)

विडङ्गचूर्णयुक्तैर् वा पिष्टैर् भक्ष्यांस्तु कारयेत् । (२९।१)

तत्कषायप्रपीतानां तिलानां स्नेहम् एव वा ॥ (२९।२)

श्वाविधः शकृतश्चूर्णं सप्तकृत्वः सुभावितम् । (३०।१)

विडङ्गानां कषायेण त्रैफलेन तथैव च ॥ (३०।२)

क्षौद्रेण लीढ्वानुपिबेद्रसमामलकोद्भवम् । (३१।१)

अक्षाभयारसं वापि विधिरेषो ऽयसाम् अपि ॥ (३१।२)

पूतीकस्वरसं वापि पिबेद्वा मधुना सह । (३२।१)

पिबेद्वा पिप्पलीमूलमजामूत्रेण संयुतम् ॥ (३२।२)

सप्तरात्रं पिबेद्घृष्टं त्रपु वा दधिमस्तुना । (३३।१)

पुरीषजान् कफोत्थांश्च हन्यादेवं कृमीन् भिषक् ॥ (३३।२)

शिरोहृद्घ्राणकर्णाक्षिसंश्रितांश्च पृथग्विधान् । (३४।१)

विशेषेणाञ्जनैर् नस्यैरवपीडैश्च साधयेत् ॥ (३४।२)

शकृद्रसं तुरङ्गस्य सुशुष्कं भावयेदति । (३५।१)

निष्क्वाथेन विडङ्गानां चूर्णं प्रधमनं तु तत् ॥ (३५।२)

अयश्चूर्णान्यनेनैव विधिना योजयेद्भिषक् । (३६।१)

सकांस्यनीलं तैलं च नस्यं स्यात्सुरसादिके ॥ (३६।२)

इन्द्रलुप्तविधिश्चापि विधेयो रोमभोजिषु । (३७।१)

दन्तादानां समुद्दिष्टं विधानं मुखरोगिकम् ॥ (३७।२)

रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात् कुष्ठचिकित्सिते । (३८।१)

सुरसादिं तु सर्वेषु सर्वथैवोपयोजयेत् ॥ (३८।२)

प्रव्यक्ततिक्तकटुकं भोजनं च हितं भवेत् । (३९।१)

कुलत्थक्षारसंसृष्टं क्षारपानं च पूजितम् ॥ (३९।२)

क्षीराणि मांसानि घृतानि चैव दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति । (४०।१)

समासतो ऽम्लान्मधुरान् हिमांश्च कृमीन् जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ॥ (४०।२)