अथातो मूषिककल्पं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

पूर्वं शुक्रविषा उक्ता मूषिका ये समासतः । (३।१)

नामलक्षणभैषज्यैर् अष्टादश निबोध मे ॥ (३।२)

लालनः पुत्रकः कृष्णो हंसिरश्चिक्विरस्तथा । (४।१)

छुच्छुन्दरो ऽलसश्चैव कषायदशनो ऽपि च ॥ (४।२)

कुलिङ्गश्चाजितश्चैव चपलः कपिलस्तथा । (५।१)

कोकिलो ऽरुणसंज्ञश्च महाकृष्णस्तथोन्दुरः ॥ (५।२)

श्वेतेन महता सार्धं कपिलेनाखुना तथा । (६।१)

मूषिकश्च कपोताभस्तथैवाष्टादश स्मृताः ॥ (६।२)

शुक्रं पतति यत्रैषां शुक्रस्पृष्टैः स्पृशन्ति वा । (७।१)

नखदन्तादिभिस्तस्मिन् गात्रे रक्तं प्रदुष्यति ॥ (७।२)

जायन्ते ग्रन्थयः शोफाः कर्णिका मण्डलानि च । (८।१)

पीडकोपचयश्चोग्रो विसर्पाः किटिभानि च ॥ (८।२)

पर्वभेदो रुजस्तीव्रा मूर्च्छाङ्गसदनं ज्वरः । (९।१)

दौर्बल्यमरुचिः श्वासो वमथुर्लोमहर्षणम् ॥ (९।२)

दष्टरूपं समासोक्तमेतद् व्यासमतः शृणु । (१०।१)

लालास्रावो लालनेन हिक्का छर्दिश्च जायते ॥ (१०।२)

तण्डुलीयककल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् । (११।१)

पुत्रकेणाङ्गसादश्च पाण्डुवर्णश्च जायते ॥ (११।२)

चीयते ग्रन्थिभिश्चाङ्गमाखुशावकसन्निभैः । (१२।१)

शिरीषेङ्गुदकल्कं तु लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् ॥ (१२।२)

कृष्णेन दंशे शोफो ऽसृक्छर्दिः प्रायश्च दुर्दिने । (१३।१)

शिरीषफलकुष्ठं तु पिबेत् किंशुकभस्मना ॥ (१३।२)

हंसिरेणान्नविद्वेषो जृम्भा रोम्णां च हर्षणम् । (१४।१)

पिबेदारग्वधादिं तु सुवान्तस्तत्र मानवः ॥ (१४।२)

चिक्विरेण शिरोदुःखं शोफो हिक्का वमिस्तथा । (१५।१)

जालिनीमदनाङ्कोठकषायैर् वामयेत्तु तम् ॥ (१५।२)

यवनालर्षभीक्षारं बृहत्योश्चात्र दापयेत् । (१६।१)

छुच्छुन्दरेण तृट् छर्दिर्ज्वरो दौर्बल्यम् एव च ॥ (१६।२)

ग्रीवास्तम्भः पृष्ठशोफो गन्धाज्ञानं विसूचिका । (१७।१)

चव्यं हरीतकी शुण्ठी विडङ्गं पिप्पली मधु ॥ (१७।२)

अङ्कोठबीजं च तथा पिबेदत्र विषापहम् । (१८।१)

ग्रीवास्तम्भो ऽलसेनोर्ध्ववायुर् दंशे रुजा ज्वरः ॥ (१८।२)

महागदं ससर्पिष्कं लिह्यात्तत्र समाक्षिकम् । (१९।१)

निद्रा कषायदन्तेन हृच्छोषः कार्श्यम् एव च ॥ (१९।२)

क्षौद्रोपेताः शिरीषस्य लिह्यात् सारफलत्वचः । (२०।१)

कुलिङ्गेन रुजः शोफो राज्यश्च दंशमण्डले ॥ (२०।२)

सहे ससिन्धुवारे च लिह्यात्तत्र समाक्षिके । (२१।१)

अजितेनाङ्गकृष्णत्वं छर्दिर्मूर्च्छा च हृद्ग्रहः ॥ (२१।२)

स्नुक्क्षीरपिष्टां पालिन्दीं मञ्जिष्ठां मधुना लिहेत् । (२२।१)

चपलेन भवेच्छर्दिर्मूर्च्छा च सह तृष्णया ॥ (२२।२)

क्षौद्रेण त्रिफलां लिह्याद्भद्रकाष्ठजटान्विताम् । (२३।१)

कपिलेन व्रणे कोथो ज्वरो ग्रन्थ्युद्गमः सतृट् ॥ (२३।२)

लिह्यान्मधुयुतां श्वेतां श्वेतां चापि पुनर्नवाम् । (२४।१)

ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः ॥ (२४।२)

वर्षाभूनीलिनीक्वाथकल्कसिद्धं घृतं पिबेत् । (२५।१)

अरुणेनानिलः क्रुद्धो वातजान् कुरुते गदान् ॥ (२५।२)

महाकृष्णेन पित्तं च श्वेतेन कफ एव च । (२६।१)

महता कपिलेनासृक् कपोतेन चतुष्टयम् ॥ (२६।२)

भवन्ति चैषां दंशेषु ग्रन्थिमण्डलकर्णिकाः । (२७।१)

पिडकोपचयश्चोग्रः शोफश्च भृशदारुणः ॥ (२७।२)

दधिक्षीरघृतप्रस्थास्त्रयः प्रत्येकशो मताः । (२८।१)

करञ्जारग्वधव्योषबृहत्यंशुमतीस्थिराः ॥ (२८।२)

निष्क्वाथ्य चैषां क्वाथस्य चतुर्थो ऽंशः पुनर्भवेत् । (२९।१)

त्रिवृद्गोज्यमृतावक्रसर्पगन्धाः समृत्तिकाः ॥ (२९।२)

कपित्थदाडिमत्वक् च श्लक्ष्णपिष्टाः प्रदापयेत् । (३०।१)

तत् सर्वमेकतः कृत्वा शनैर् मृद्वग्निना पचेत् ॥ (३०।२)

पञ्चानामरुणादीनां विषमेतद्व्यपोहति । (३१।१)

काकादनीकाकमाच्योः स्वरसेष्वथवा कृतम् ॥ (३१।२)

सिराश्च स्रावयेत् प्राप्ताः कुर्यात् संशोधनानि च । (३२।१)

सर्वेषां च विधिः कार्यो मूषिकाणां विषेष्वयम् ॥ (३२।२)

दग्ध्वा विस्रावयेद्दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत् । (३३।१)

शिरीषरजनीकुष्ठकुङ्कुमैर् अमृतायुतैः ॥ (३३।२)

छर्दनं जालिनीक्वाथैः शुकाख्याङ्कोठयोर् अपि । (३४।१)

शुकाख्याकोषवत्योश्च मूलं मदन एव च ॥ (३४।२)

देवदालीफलं चैव दध्ना पीत्वा विषं वमेत् । (३५।१)

सर्वमूषिकदष्टानामेष योगः सुखावहः ॥ (३५।२)

फलं वचा देवदाली कुष्ठं गोमूत्रपेषितम् । (३६।१)

पूर्वकल्पेन योज्याः स्युः सर्वोन्दुरुविषच्छिदः ॥ (३६।२)

विरेचने त्रिवृद्दन्तीत्रिफलाकल्क इष्यते । (३७।१)

शिरोविरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च ॥ (३७।२)

हितस्त्रिकटुकाढ्यश्च गोमयस्वरसो ऽञ्जने । (३८।१)

कपित्थगोमयरसौ लिह्यान्माक्षिकसंयुतौ ॥ (३८।२)

रसाञ्जनहरिद्रेन्द्रयवकट्वीषु वा कृतम् । (३९।१)

प्रातः सातिविषं कल्कं लिह्यान्माक्षिकसंयुतम् ॥ (३९।२)

तण्डुलीयकमूलेषु सर्पिः सिद्धं पिबेन्नरः । (४०।१)

आस्फोतमूलसिद्धं वा पञ्चकापित्थम् एव वा ॥ (४०।२)

मूषिकाणां विषं प्रायः कुप्यत्यभ्रेष्वनिर्हृतम् । (४१।१)

तत्राप्येष विधिः कार्यो यश्च दूषीविषापहः ॥ (४१।२)

स्थिराणां रुजतां वापि व्रणानां कर्णिकां भिषक् । (४२।१)

पाटयित्वा यथादोषं व्रणवच् चापि शोधयेत् ॥ (४२।२)

बिस्स् दुर्छ् तोल्ल्wतिगे तिएरेश्वशृगालतरक्ष्वृक्षव्याघ्रादीनां यदानिलः । (४३।१)

श्लेष्मप्रदुष्टो मुष्णाति संज्ञां संज्ञावहाश्रितः ॥ (४३।२)

तदा प्रस्रस्तलाङ्गूलहनुस्कन्धो ऽतिलालवान् । (४४।१)

अत्यर्थबधिरो ऽन्धश्च सो ऽन्योन्यमभिधावति ॥ (४४।२)

तेनोन्मत्तेन दष्टस्य दंष्ट्रिणा सविषेण तु । (४५।१)

सुप्तता जायते दंशे कृष्णं चातिस्रवत्यसृक् ॥ (४५।२)

दिग्धविद्धस्य लिङ्गेन प्रायशश्चोपलक्षितः । (४६।१)

येन चापि भवेद्दष्टस्तस्य चेष्टां रुतं नरः ॥ (४६।२)

बहुशः प्रतिकुर्वाणः क्रियाहीनो विनश्यति । (४७।१)

दंष्ट्रिणा येन दष्टश्च तद्रूपं यस्तु पश्यति ॥ (४७।२)

अप्सु वा यदि वादर्शो ऽरिष्टं तस्य विनिर्दिशेत् । (४८।१)

त्रस्यत्यकस्माद्यो ऽभीक्ष्णं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वापि वा जलम् ॥ (४८।२)

जलत्रासं तु विद्यात्तं रिष्टं तद् अपि कीर्तितम् । (४९।१)

अदष्टो वा जलत्रासी न कथंचन सिध्यति ॥ (४९।२)

प्रसुप्तो ऽथोत्थितो वापि स्वस्थस्त्रस्तो न सिध्यति । (५०।१)

दंशं विस्राव्य तैर् दष्टे सर्पिषा परिदाहितम् ॥ (५०।२)

प्रदिह्यादगदैः सर्पिः पुराणं पाययेत च । (५१।१)

अर्कक्षीरयुतं ह्यस्य दद्याच्चापि विशोधनम् ॥ (५१।२)

श्वेतां पुनर्नवां चास्य दद्याद्धत्तूरकायुताम् । (५२।१)

पललं तिलतैलं च रूपिकायाः पयो गुडः ॥ (५२।२)

निहन्ति विषमालर्कं मेघवृन्दमिवानिलः । (५३।१)

मूलस्य शरपुङ्खायाः कर्षं धत्तूरकार्धिकम् ॥ (५३।२)

तण्डुलोदकमादाय पेषयेत्तण्डुलैः सह । (५४।१)

उन्मत्तकस्य पत्रैस्तु संवेष्ट्यापूपकं पचेत् ॥ (५४।२)

खादेदौषधकाले तमलर्कविषदूषितः । (५५।१)

करोति श्वविकारांस्तु तस्मिञ्जीर्यति चौषधे ॥ (५५।२)

विकाराः शिशिरे याप्या गृहे वारिविवर्जिते । (५६।१)

ततः शान्तविकारस्तु स्नात्वा चैवापरे ऽहनि ॥ (५६।२)

शालिषष्टिकयोर् भक्तं क्षीरेणोष्णेन भोजयेत् । (५७।१)

दिनत्रये पञ्चमे वा विधिरेषो ऽर्धमात्रया ॥ (५७।२)

कर्तव्यो भिषजावश्यमलर्कविषनाशनः । (५८।१)

कुप्येत् स्वयं विषं यस्य न स जीवति मानवः ॥ (५८।२)

तस्मात् प्रकोपयेदाशु स्वयं यावत् प्रकुप्यति । (५९।१)

बीजरत्नौषधीगर्भैः कुम्भैः शीताम्बुपूरितैः ॥ (५९।२)

स्नापयेत्तं नदीतीरे समन्त्रैर् वा चतुष्पथे । (६०।१)

बलिं निवेद्य तत्रापि पिण्याकं पललं दधि ॥ (६०।२)

माल्यानि च विचित्राणि मांसं पक्वामकं तथा । (६१।१)

अलकाधिपते यक्ष सारमेयगणाधिप ॥ (६१।२)

अलर्कजुष्टमेतन्मे निर्विषं कुरु माचिरात् । (६२।१)

दद्यात् संशोधनं तीक्ष्णमेवं स्नातस्य देहिनः ॥ (६२।२)

अशुद्धस्य सुरूढे ऽपि व्रणे कुप्यति तद्विषम् । (६३।१)

श्वादयो ऽभिहिता व्याला ये ऽत्र दंष्ट्राविषा मया ॥ (६३।२)

अतः करोति दष्टस्तु तेषां चेष्टां रुतं नरः । (६४।१)

बहुशः प्रतिकुर्वाणो न चिरान्म्रियते च सः ॥ (६४।२)

नखदन्तक्षतं व्यालैर् यत्कृतं तद् विमर्दयेत् । (६५।१)

सिञ्चेत्तैलेन कोष्णेन ते हि वातप्रकोपकाः ॥ (६५।२)