सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 9

129 of 186 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो वाताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

पुराणसर्पिषा स्निग्धौ स्यन्दाधीमन्थपीडितौ । (३।१)

purāṇasarpiṣā snigdhau syandādhīmanthapīḍitau |

3.2३.२

स्वेदयित्वा यथान्यायं सिरामोक्षेण योजयेत् ॥ (३।२)

svedayitvā yathānyāyaṃ sirāmokṣeṇa yojayet ||

4.1४.१

सम्पादयेद्बस्तिभिस्तु सम्यक् स्नेहविरेचितौ । (४।१)

sampādayedbastibhistu samyak snehavirecitau |

4.2४.२

तर्पणैः पुटपाकैश्च धूमैराश्च्योतनैस्तथा ॥ (४।२)

tarpaṇaiḥ puṭapākaiśca dhūmairāścyotanaistathā ||

5.1५.१

नस्यस्नेहपरीषेकैः शिरोबस्तिभिरेव च । (५।१)

nasyasnehaparīṣekaiḥ śirobastibhireva ca |

5.2५.२

वातघ्नानूपजलजमांसाम्लक्वाथसेचनैः ॥ (५।२)

vātaghnānūpajalajamāṃsāmlakvāthasecanaiḥ ||

6.1६.१

स्नेहैश्चतुर्भिरुष्णैश्च तत्पीताम्बरधारणैः । (६।१)

snehaiścaturbhiruṣṇaiśca tatpītāmbaradhāraṇaiḥ |

6.2६.२

पयोभिर् वेसवारैश्च साल्वणैः पायसैस्तथा ॥ (६।२)

payobhir vesavāraiśca sālvaṇaiḥ pāyasaistathā ||

7.1७.१

भिषक् सम्पादयेदेतावुपनाहैश्च पूजितैः । (७।१)

bhiṣak sampādayedetāvupanāhaiśca pūjitaiḥ |

7.2७.२

ग्राम्यानूपौदकरसैः स्निग्धैः फलरसान्वितैः ॥ (७।२)

grāmyānūpaudakarasaiḥ snigdhaiḥ phalarasānvitaiḥ ||

8.1८.१

सुसंस्कृतैः पयोभिश्च तयोराहार इष्यते । (८।१)

susaṃskṛtaiḥ payobhiśca tayorāhāra iṣyate |

8.2८.२

तथा चोपरि भक्तस्य सर्पिः पानं प्रशस्यते ॥ (८।२)

tathā copari bhaktasya sarpiḥ pānaṃ praśasyate ||

9.1९.१

त्रिफलाक्वाथसंसिद्धं केवलं जीर्णम् एव वा । (९।१)

triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |

9.2९.२

सिद्धं वातहरैः क्षीरं प्रथमेन गणेन वा ॥ (९।२)

siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā ||

10.1१०.१

स्नेहास्तैलाद्विना सिद्धा वातघ्नैस्तर्पणे हिताः । (१०।१)

snehāstailādvinā siddhā vātaghnaistarpaṇe hitāḥ |

10.2१०.२

स्नैहिकः पुटपाकश्च धूमो नस्यं च तद्विधम् ॥ (१०।२)

snaihikaḥ puṭapākaśca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham ||

11.1११.१

नस्यादिषु स्थिराक्षीरमधुरैस्तैलमिष्यते । (११।१)

nasyādiṣu sthirākṣīramadhuraistailamiṣyate |

11.2११.२

एरण्डपल्लवे मूले त्वचि वाजं पयः शृतम् ॥ (११।२)

eraṇḍapallave mūle tvaci vājaṃ payaḥ śṛtam ||

12.1१२.१

कण्टकार्याश्च मूलेषु सुखोष्णं सेचने हितम् । (१२।१)

kaṇṭakāryāśca mūleṣu sukhoṣṇaṃ secane hitam |

12.2१२.२

सैन्धवोदीच्ययष्ट्याह्वपिप्पलीभिः शृतं पयः ॥ (१२।२)

saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ śṛtaṃ payaḥ ||

13.1१३.१

हितमर्धोदकं सेके तथाश्च्योतनम् एव च । (१३।१)

hitamardhodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca |

13.2१३.२

ह्रीवेरवक्रमञ्जिष्ठोदुम्बरत्वक्षु साधितम् ॥ (१३।२)

hrīveravakramañjiṣṭhodumbaratvakṣu sādhitam ||

14.1१४.१

साम्भश्छागं पयो वापि शूलाश्च्योतनमुत्तमम् । (१४।१)

sāmbhaśchāgaṃ payo vāpi śūlāścyotanamuttamam |

14.2१४.२

मधुकं रजनीं पथ्यां देवदारुं च पेषयेत् ॥ (१४।२)

madhukaṃ rajanīṃ pathyāṃ devadāruṃ ca peṣayet ||

15.1१५.१

आजेन पयसा श्रेष्ठमभिष्यन्दे तदञ्जनम् । (१५।१)

ājena payasā śreṣṭhamabhiṣyande tadañjanam |

15.2१५.२

गैरिकं सैन्धवं कृष्णां नागरं च यथोत्तरम् ॥ (१५।२)

gairikaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ ca yathottaram ||

16.1१६.१

द्विगुणं पिष्टमद्भिस्तु गुटिकाञ्जनमिष्यते । (१६।१)

dviguṇaṃ piṣṭamadbhistu guṭikāñjanamiṣyate |

16.2१६.२

स्नेहाञ्जनं हितं चात्र वक्ष्यते तद्यथाविधि ॥ (१६।२)

snehāñjanaṃ hitaṃ cātra vakṣyate tadyathāvidhi ||

17.1१७.१

रोगो यश्चान्यतोवातो यश्च मारुतपर्ययः । (१७।१)

rogo yaścānyatovāto yaśca mārutaparyayaḥ |

17.2१७.२

अनेनैव विधानेन भिषक् तावपि साधयेत् ॥ (१७।२)

anenaiva vidhānena bhiṣak tāvapi sādhayet ||

18.1१८.१

पूर्वभक्तं हितं सर्पिः क्षीरं वाप्यथ भोजने । (१८।१)

pūrvabhaktaṃ hitaṃ sarpiḥ kṣīraṃ vāpyatha bhojane |

18.2१८.२

वृक्षादन्यां कपित्थे च पञ्चमूले महत्यपि ॥ (१८।२)

vṛkṣādanyāṃ kapitthe ca pañcamūle mahatyapi ||

19.1१९.१

सक्षीरं कर्कटरसे सिद्धं चात्र घृतं पिबेत् । (१९।१)

sakṣīraṃ karkaṭarase siddhaṃ cātra ghṛtaṃ pibet |

19.2१९.२

सिद्धं वा हितमत्राहुः पत्तूरार्तगलाग्निकैः ॥ (१९।२)

siddhaṃ vā hitamatrāhuḥ pattūrārtagalāgnikaiḥ ||

20.1२०.१

सक्षीरं मेषशृङ्ग्या वा सर्पिर्वीरतरेण वा । (२०।१)

sakṣīraṃ meṣaśṛṅgyā vā sarpirvīratareṇa vā |

20.2२०.२

सैन्धवं दारु शुण्ठी च मातुलुङ्गरसो घृतम् ॥ (२०।२)

saindhavaṃ dāru śuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtam ||

21.1२१.१

स्तन्योदकाभ्यां कर्तव्यं शुष्कपाके तदञ्जनम् । (२१।१)

stanyodakābhyāṃ kartavyaṃ śuṣkapāke tadañjanam |

21.2२१.२

पूजितं सर्पिषश्चात्र पानमक्ष्णोश्च तर्पणम् ॥ (२१।२)

pūjitaṃ sarpiṣaścātra pānamakṣṇośca tarpaṇam ||

22.1२२.१

घृतेन जीवनीयेन नस्यं तैलेन चाणुना । (२२।१)

ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cāṇunā |

22.2२२.२

परिषेके हितं चात्र पयः शीतं ससैन्धवम् ॥ (२२।२)

pariṣeke hitaṃ cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavam ||

23.1२३.१

रजनीदारुसिद्धं वा सैन्धवेन समायुतम् । (२३।१)

rajanīdārusiddhaṃ vā saindhavena samāyutam |

23.2२३.२

सर्पिर्युतं स्तन्यघृष्टमञ्जनं वा महौषधम् ॥ (२३।२)

sarpiryutaṃ stanyaghṛṣṭamañjanaṃ vā mahauṣadham ||

24.1२४.१

वसा वानूपजलजा सैन्धवेन समायुता । (२४।१)

vasā vānūpajalajā saindhavena samāyutā |

24.2२४.२

नागरोन्मिश्रिता किंचिच्छुष्कपाके तदञ्जनम् ॥ (२४।२)

nāgaronmiśritā kiṃcicchuṣkapāke tadañjanam ||

25.1२५.१

पवनप्रभवा रोगा ये केचिद्दृष्टिनाशनाः । (२५।१)

pavanaprabhavā rogā ye keciddṛṣṭināśanāḥ |

25.2२५.२

बीजेनानेन मतिमान् तेषु कर्म प्रयोजयेत् ॥ (२५।२)

bījenānena matimān teṣu karma prayojayet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit