Su, 6, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातो वाताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)
athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
पुराणसर्पिषा स्निग्धौ स्यन्दाधीमन्थपीडितौ । (३।१)
purāṇasarpiṣā snigdhau syandādhīmanthapīḍitau |
स्वेदयित्वा यथान्यायं सिरामोक्षेण योजयेत् ॥ (३।२)
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāmokṣeṇa yojayet ||
सम्पादयेद्बस्तिभिस्तु सम्यक् स्नेहविरेचितौ । (४।१)
sampādayedbastibhistu samyak snehavirecitau |
तर्पणैः पुटपाकैश्च धूमैराश्च्योतनैस्तथा ॥ (४।२)
tarpaṇaiḥ puṭapākaiśca dhūmairāścyotanaistathā ||
स्नेहैश्चतुर्भिरुष्णैश्च तत्पीताम्बरधारणैः । (६।१)
snehaiścaturbhiruṣṇaiśca tatpītāmbaradhāraṇaiḥ |
पयोभिर् वेसवारैश्च साल्वणैः पायसैस्तथा ॥ (६।२)
payobhir vesavāraiśca sālvaṇaiḥ pāyasaistathā ||
ग्राम्यानूपौदकरसैः स्निग्धैः फलरसान्वितैः ॥ (७।२)
grāmyānūpaudakarasaiḥ snigdhaiḥ phalarasānvitaiḥ ||
तथा चोपरि भक्तस्य सर्पिः पानं प्रशस्यते ॥ (८।२)
tathā copari bhaktasya sarpiḥ pānaṃ praśasyate ||
त्रिफलाक्वाथसंसिद्धं केवलं जीर्णम् एव वा । (९।१)
triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
सिद्धं वातहरैः क्षीरं प्रथमेन गणेन वा ॥ (९।२)
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā ||
स्नेहास्तैलाद्विना सिद्धा वातघ्नैस्तर्पणे हिताः । (१०।१)
snehāstailādvinā siddhā vātaghnaistarpaṇe hitāḥ |
स्नैहिकः पुटपाकश्च धूमो नस्यं च तद्विधम् ॥ (१०।२)
snaihikaḥ puṭapākaśca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham ||
कण्टकार्याश्च मूलेषु सुखोष्णं सेचने हितम् । (१२।१)
kaṇṭakāryāśca mūleṣu sukhoṣṇaṃ secane hitam |
सैन्धवोदीच्ययष्ट्याह्वपिप्पलीभिः शृतं पयः ॥ (१२।२)
saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ śṛtaṃ payaḥ ||
ह्रीवेरवक्रमञ्जिष्ठोदुम्बरत्वक्षु साधितम् ॥ (१३।२)
hrīveravakramañjiṣṭhodumbaratvakṣu sādhitam ||
साम्भश्छागं पयो वापि शूलाश्च्योतनमुत्तमम् । (१४।१)
sāmbhaśchāgaṃ payo vāpi śūlāścyotanamuttamam |
मधुकं रजनीं पथ्यां देवदारुं च पेषयेत् ॥ (१४।२)
madhukaṃ rajanīṃ pathyāṃ devadāruṃ ca peṣayet ||
गैरिकं सैन्धवं कृष्णां नागरं च यथोत्तरम् ॥ (१५।२)
gairikaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ ca yathottaram ||
द्विगुणं पिष्टमद्भिस्तु गुटिकाञ्जनमिष्यते । (१६।१)
dviguṇaṃ piṣṭamadbhistu guṭikāñjanamiṣyate |
स्नेहाञ्जनं हितं चात्र वक्ष्यते तद्यथाविधि ॥ (१६।२)
snehāñjanaṃ hitaṃ cātra vakṣyate tadyathāvidhi ||
पूर्वभक्तं हितं सर्पिः क्षीरं वाप्यथ भोजने । (१८।१)
pūrvabhaktaṃ hitaṃ sarpiḥ kṣīraṃ vāpyatha bhojane |
वृक्षादन्यां कपित्थे च पञ्चमूले महत्यपि ॥ (१८।२)
vṛkṣādanyāṃ kapitthe ca pañcamūle mahatyapi ||
सक्षीरं कर्कटरसे सिद्धं चात्र घृतं पिबेत् । (१९।१)
sakṣīraṃ karkaṭarase siddhaṃ cātra ghṛtaṃ pibet |
सिद्धं वा हितमत्राहुः पत्तूरार्तगलाग्निकैः ॥ (१९।२)
siddhaṃ vā hitamatrāhuḥ pattūrārtagalāgnikaiḥ ||
सक्षीरं मेषशृङ्ग्या वा सर्पिर्वीरतरेण वा । (२०।१)
sakṣīraṃ meṣaśṛṅgyā vā sarpirvīratareṇa vā |
सैन्धवं दारु शुण्ठी च मातुलुङ्गरसो घृतम् ॥ (२०।२)
saindhavaṃ dāru śuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtam ||
स्तन्योदकाभ्यां कर्तव्यं शुष्कपाके तदञ्जनम् । (२१।१)
stanyodakābhyāṃ kartavyaṃ śuṣkapāke tadañjanam |
पूजितं सर्पिषश्चात्र पानमक्ष्णोश्च तर्पणम् ॥ (२१।२)
pūjitaṃ sarpiṣaścātra pānamakṣṇośca tarpaṇam ||
परिषेके हितं चात्र पयः शीतं ससैन्धवम् ॥ (२२।२)
pariṣeke hitaṃ cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavam ||
सर्पिर्युतं स्तन्यघृष्टमञ्जनं वा महौषधम् ॥ (२३।२)
sarpiryutaṃ stanyaghṛṣṭamañjanaṃ vā mahauṣadham ||
नागरोन्मिश्रिता किंचिच्छुष्कपाके तदञ्जनम् ॥ (२४।२)
nāgaronmiśritā kiṃcicchuṣkapāke tadañjanam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.