Su, 6, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातः श्लेष्माभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)
athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
स्यन्दाधिमन्थौ कफजौ प्रवृद्धौ जयेत् सिराणामथ मोक्षणेन । (३।१)
syandādhimanthau kaphajau pravṛddhau jayet sirāṇāmatha mokṣaṇena |
स्वेदावपीडाञ्जनधूमसेकप्रलेपयोगैः कवलग्रहैश्च ॥ (३।२)
svedāvapīḍāñjanadhūmasekapralepayogaiḥ kavalagrahaiśca ||
रूक्षैस्तथाश्च्योतनसंविधानैस्तथैव रूक्षैः पुटपाकयोगैः । (४।१)
rūkṣaistathāścyotanasaṃvidhānaistathaiva rūkṣaiḥ puṭapākayogaiḥ |
त्र्यहात् त्र्यहाच्चाप्यपतर्पणान्ते प्रातस्तयोस्तिक्तघृतं प्रशस्तम् ॥ (४।२)
tryahāt tryahāccāpyapatarpaṇānte prātastayostiktaghṛtaṃ praśastam ||
तदन्नपानं च समाचरेद्धि यच्छ्लेष्मणो नैव करोति वृद्धिम् । (५।१)
tadannapānaṃ ca samācareddhi yacchleṣmaṇo naiva karoti vṛddhim |
कुटन्नटास्फोटफणिज्झबिल्वपत्तूरपिल्वर्ककपित्थभङ्गैः ॥ (५।२)
kuṭannaṭāsphoṭaphaṇijjhabilvapattūrapilvarkakapitthabhaṅgaiḥ ||
स्वेदं विदध्यात् अथवानुलेपं बर्हिष्ठशुण्ठीसुरकाष्ठकुष्ठैः । (६।१)
svedaṃ vidadhyāt athavānulepaṃ barhiṣṭhaśuṇṭhīsurakāṣṭhakuṣṭhaiḥ |
सिन्धूत्थहिङ्गुत्रिफलामधूकप्रपौण्डरीकाञ्जनतुत्थताम्रैः ॥ (६।२)
sindhūtthahiṅgutriphalāmadhūkaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ ||
पिष्टैर् जलेनाञ्जनवर्तयः स्युः पथ्याहरिद्रामधुकाञ्जनैर् वा । (७।१)
piṣṭair jalenāñjanavartayaḥ syuḥ pathyāharidrāmadhukāñjanair vā |
त्रीण्यूषणानि त्रिफला हरिद्रा विडङ्गसारश्च समानि च स्युः ॥ (७।२)
trīṇyūṣaṇāni triphalā haridrā viḍaṅgasāraśca samāni ca syuḥ ||
बर्हिष्ठकुष्ठामरकाष्ठशङ्खपाठामलव्योषमनःशिलाश्च । (८।१)
barhiṣṭhakuṣṭhāmarakāṣṭhaśaṅkhapāṭhāmalavyoṣamanaḥśilāśca |
पिष्ट्वाम्बुना वा कुसुमानि जातिकरञ्जशोभाञ्जनजानि युञ्ज्यात् ॥ (८।२)
piṣṭvāmbunā vā kusumāni jātikarañjaśobhāñjanajāni yuñjyāt ||
फलं प्रकीर्यादथवापि शिग्रोः पुष्पं च तुल्यं बृहतीद्वयस्य । (९।१)
phalaṃ prakīryādathavāpi śigroḥ puṣpaṃ ca tulyaṃ bṛhatīdvayasya |
रसाञ्जनं सैन्धवचन्दनं च मनःशिलाले लशुनं च तुल्यम् ॥ (९।२)
rasāñjanaṃ saindhavacandanaṃ ca manaḥśilāle laśunaṃ ca tulyam ||
पिष्ट्वाञ्जनार्थे कफजेषु धीमान् वर्तीर्विदध्यान्नयनामयेषु । (१०।१)
piṣṭvāñjanārthe kaphajeṣu dhīmān vartīrvidadhyānnayanāmayeṣu |
रोगे बलासग्रथिते ऽञ्जनं ज्ञैः कर्तव्यमेतत् सुविशुद्धकाये ॥ (१०।२)
roge balāsagrathite 'ñjanaṃ jñaiḥ kartavyametat suviśuddhakāye ||
नीलान् यवान् गव्यपयो ऽनुपीतान् शलाकिनः शुष्कतनून् विदह्य । (११।१)
nīlān yavān gavyapayo 'nupītān śalākinaḥ śuṣkatanūn vidahya |
तथार्जकास्फोतकपित्थबिल्वनिर्गुण्डिजातीकुसुमानि चैव ॥ (११।२)
tathārjakāsphotakapitthabilvanirguṇḍijātīkusumāni caiva ||
तत्क्षारवत्सैन्धवतुत्थरोचनं पक्वं विदध्यादथ लोहनाड्याम् । (१२।१)
tatkṣāravatsaindhavatuttharocanaṃ pakvaṃ vidadhyādatha lohanāḍyām |
एतद्बलासग्रथिते ऽञ्जनं स्यादेषो ऽनुकल्पस्तु फणिज्झकादौ ॥ (१२।२)
etadbalāsagrathite 'ñjanaṃ syādeṣo 'nukalpastu phaṇijjhakādau ||
महौषधं मागधिकां च मुस्तां ससैन्धवं यन्मरिचं च शुक्लम् । (१३।१)
mahauṣadhaṃ māgadhikāṃ ca mustāṃ sasaindhavaṃ yanmaricaṃ ca śuklam |
तन्मातुलुङ्गस्वरसेन पिष्टं नेत्राञ्जनं पिष्टकमाशु हन्यात् ॥ (१३।२)
tanmātuluṅgasvarasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt ||
फले बृहत्या मगधोद्भवानां निधाय कल्कं फलपाककाले । (१४।१)
phale bṛhatyā magadhodbhavānāṃ nidhāya kalkaṃ phalapākakāle |
स्रोतोजयुक्तं च तदुद्धृतं स्यात्तद्वत्तु पिष्टे विधिरेष चापि ॥ (१४।२)
srotojayuktaṃ ca taduddhṛtaṃ syāttadvattu piṣṭe vidhireṣa cāpi ||
वार्ताकशिग्र्विन्द्रसुरापटोलकिराततिक्तामलकीफलेषु । (१५।१)
vārtākaśigrvindrasurāpaṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu |
कासीससामुद्ररसाञ्जनानि जात्यास्तथा क्षारकमेव चापि ॥ (१५।२)
kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyāstathā kṣārakameva cāpi ||
प्रक्लिन्नवर्त्मन्युपदिश्यते तु योगाञ्जनं तन्मधुनावघृष्टम् । (१६।१)
praklinnavartmanyupadiśyate tu yogāñjanaṃ tanmadhunāvaghṛṣṭam |
नादेयमग्र्यं मरिचं च शुक्लं नेपालजाता च समप्रमाणा ॥ (१६।२)
nādeyamagryaṃ maricaṃ ca śuklaṃ nepālajātā ca samapramāṇā ||
समातुलुङ्गद्रव एष योगः कण्डूं निहन्यात् सकृदञ्जनेन । (१७।१)
samātuluṅgadrava eṣa yogaḥ kaṇḍūṃ nihanyāt sakṛdañjanena |
सशृङ्गवेरं सुरदारु मुस्तं सिन्धुप्रभूतं मुकुलानि जात्याः ॥ (१७।२)
saśṛṅgaveraṃ suradāru mustaṃ sindhuprabhūtaṃ mukulāni jātyāḥ ||
सुराप्रपिष्टं त्विदमञ्जनं हि कण्ड्वां च शोफे च हितं वदन्ति । (१८।१)
surāprapiṣṭaṃ tvidamañjanaṃ hi kaṇḍvāṃ ca śophe ca hitaṃ vadanti |
स्यन्दाधिमन्थक्रममाचरेच्च सर्वेषु चैतेषु सदाप्रमत्तः ॥ (१८।२)
syandādhimanthakramamācarecca sarveṣu caiteṣu sadāpramattaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.