सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 4, 37

109 of 186 · 252 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो ऽनुवासनोत्तरबस्तिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto 'nuvāsanottarabasticikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

विरेचनात् सप्तरात्रे गते जातबलाय वै । (३।१)

virecanāt saptarātre gate jātabalāya vai |

3.2३.२

कृतान्नायानुवास्याय सम्यग्देयो ऽनुवासनः ॥ (३।२)

kṛtānnāyānuvāsyāya samyagdeyo 'nuvāsanaḥ ||

4.1४.१

यथावयो निरूहाणां या मात्राः परिकीर्तिताः । (४।१)

yathāvayo nirūhāṇāṃ yā mātrāḥ parikīrtitāḥ |

4.2४.२

पादावकृष्टास्ताः कार्याः स्नेहबस्तिषु देहिनाम् ॥ (४।२)

pādāvakṛṣṭāstāḥ kāryāḥ snehabastiṣu dehinām ||

5.1५.१

उत्सृष्टानिलविण्मूत्रे नरे बस्तिं विधापयेत् । (५।१)

utsṛṣṭānilaviṇmūtre nare bastiṃ vidhāpayet |

5.2५.२

एतैर् हि विहतः स्नेहो नैवान्तः प्रतिपद्यते ॥ (५।२)

etair hi vihataḥ sneho naivāntaḥ pratipadyate ||

6.1६.१

स्नेहवस्तिर्विधेयस्तु नाविशुद्धस्य देहिनः । (६।१)

snehavastirvidheyastu nāviśuddhasya dehinaḥ |

6.2६.२

स्नेहवीर्यं तथा दत्ते देहं चानुविसर्पति ॥ (६।२)

snehavīryaṃ tathā datte dehaṃ cānuvisarpati ||

7.1७.१

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि तैलानीह यथाक्रमम् । (७।१)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi tailānīha yathākramam |

7.2७.२

पानान्वासननस्येषु यानि हन्युर्गदान् बहून् ॥ (७।२)

pānānvāsananasyeṣu yāni hanyurgadān bahūn ||

8.1८.१

शटीपुष्करकृष्णाह्वामदनामरदारुभिः । (८।१)

śaṭīpuṣkarakṛṣṇāhvāmadanāmaradārubhiḥ |

8.2८.२

शताह्वाकुष्ठयष्ट्याह्ववचाबिल्वहुताशनैः ॥ (८।२)

śatāhvākuṣṭhayaṣṭyāhvavacābilvahutāśanaiḥ ||

9.1९.१

सुपिष्टैर् द्विगुणक्षीरं तैलं तोयचतुर्गुणम् । (९।१)

supiṣṭair dviguṇakṣīraṃ tailaṃ toyacaturguṇam |

9.2९.२

पक्त्वा बस्तौ विधातव्यं मूढवातानुलोमनम् ॥ (९।२)

paktvā bastau vidhātavyaṃ mūḍhavātānulomanam ||

10.1१०.१

अर्शांसि ग्रहणीदोषमानाहं विषमज्वरम् । (१०।१)

arśāṃsi grahaṇīdoṣamānāhaṃ viṣamajvaram |

10.2१०.२

कट्यूरुपृष्ठकोष्ठस्थान् वातरोगांश्च नाशयेत् ॥ (१०।२)

kaṭyūrupṛṣṭhakoṣṭhasthān vātarogāṃśca nāśayet ||

11.1११.१

वचापुष्करकुष्ठैलामदनामरसिन्धुजैः । (११।१)

vacāpuṣkarakuṣṭhailāmadanāmarasindhujaiḥ |

11.2११.२

काकोलीद्वययष्ट्याह्वमेदायुग्मनराधिपैः ॥ (११।२)

kākolīdvayayaṣṭyāhvamedāyugmanarādhipaiḥ ||

12.1१२.१

पाठाजीवकजीवन्तीभार्गीचन्दनकट्फलैः । (१२।१)

pāṭhājīvakajīvantībhārgīcandanakaṭphalaiḥ |

12.2१२.२

सरलागुरुबिल्वाम्बुवाजिगन्धाग्निवृद्धिभिः ॥ (१२।२)

saralāgurubilvāmbuvājigandhāgnivṛddhibhiḥ ||

13.1१३.१

विडङ्गारग्वधश्यामात्रिवृन्मागधिकर्द्धिभिः । (१३।१)

viḍaṅgāragvadhaśyāmātrivṛnmāgadhikarddhibhiḥ |

13.2१३.२

पिष्टैस्तैलं पचेत् क्षीरपञ्चमूलरसान्वितम् ॥ (१३।२)

piṣṭaistailaṃ pacet kṣīrapañcamūlarasānvitam ||

14.1१४.१

गुल्मानाहाग्निषङ्गार्शोग्रहणीमूत्रसङ्गिनाम् । (१४।१)

gulmānāhāgniṣaṅgārśograhaṇīmūtrasaṅginām |

14.2१४.२

अन्वासनविधौ युक्तं शस्यते ऽनिलरोगिणाम् ॥ (१४।२)

anvāsanavidhau yuktaṃ śasyate 'nilarogiṇām ||

15.1१५.१

चित्रकातिविषापाठादन्तीबिल्ववचामिषैः । (१५।१)

citrakātiviṣāpāṭhādantībilvavacāmiṣaiḥ |

15.2१५.२

सरलांशुमतीरास्नानीलिनीचतुरङ्गुलैः ॥ (१५।२)

saralāṃśumatīrāsnānīlinīcaturaṅgulaiḥ ||

16.1१६.१

चव्याजमोदकाकोलीमेदायुग्मसुरद्रुमैः । (१६।१)

cavyājamodakākolīmedāyugmasuradrumaiḥ |

16.2१६.२

जीवकर्षभवर्षाभूबस्तगन्धाशताह्वयैः ॥ (१६।२)

jīvakarṣabhavarṣābhūbastagandhāśatāhvayaiḥ ||

17.1१७.१

रेण्वश्वगन्धामञ्जिष्ठाशटीपुष्करतस्करैः । (१७।१)

reṇvaśvagandhāmañjiṣṭhāśaṭīpuṣkarataskaraiḥ |

17.2१७.२

सक्षीरं विपचेत्तैलं मारुतामयनाशनम् ॥ (१७।२)

sakṣīraṃ vipacettailaṃ mārutāmayanāśanam ||

18.1१८.१

गृध्रसीखञ्जकुब्जाढ्यमूत्रोदावर्तरोगिणाम् । (१८।१)

gṛdhrasīkhañjakubjāḍhyamūtrodāvartarogiṇām |

18.2१८.२

शस्यते ऽल्पबलाग्नीनां बस्तावाशु नियोजितम् ॥ (१८।२)

śasyate 'lpabalāgnīnāṃ bastāvāśu niyojitam ||

19.1१९.१

भूतिकैर् अण्डवर्षाभूरास्नावृषकरोहिषैः । (१९।१)

bhūtikair aṇḍavarṣābhūrāsnāvṛṣakarohiṣaiḥ |

19.2१९.२

दशमूलसहाभार्गीषड्ग्रन्थामरदारुभिः ॥ (१९।२)

daśamūlasahābhārgīṣaḍgranthāmaradārubhiḥ ||

20.1२०.१

बलानागबलामूर्वावाजिगन्धामृताद्वयैः । (२०।१)

balānāgabalāmūrvāvājigandhāmṛtādvayaiḥ |

20.2२०.२

सहाचरवरीविश्वाकाकनासाविदारिभिः ॥ (२०।२)

sahācaravarīviśvākākanāsāvidāribhiḥ ||

21.1२१.१

यवमाषातसीकोलकुलत्थैः क्वथितैः शृतम् । (२१।१)

yavamāṣātasīkolakulatthaiḥ kvathitaiḥ śṛtam |

21.2२१.२

जीवनीयप्रतीवापं तैलं क्षीरचतुर्गुणम् ॥ (२१।२)

jīvanīyapratīvāpaṃ tailaṃ kṣīracaturguṇam ||

22.1२२.१

जङ्घोरुत्रिकपार्श्वांसबाहुमन्याशिरःस्थितान् । (२२।१)

jaṅghorutrikapārśvāṃsabāhumanyāśiraḥsthitān |

22.2२२.२

हन्याद्वातविकारांस्तु बस्तियोगैर् निषेवितम् ॥ (२२।२)

hanyādvātavikārāṃstu bastiyogair niṣevitam ||

23.1२३.१

जीवन्त्यतिबलामेदाकाकोलीद्वयजीवकैः । (२३।१)

jīvantyatibalāmedākākolīdvayajīvakaiḥ |

23.2२३.२

ऋषभातिविषाकृष्णाकाकनासावचामरैः ॥ (२३।२)

ṛṣabhātiviṣākṛṣṇākākanāsāvacāmaraiḥ ||

24.1२४.१

रास्नामदनयष्ट्याह्वसरलाभीरुचन्दनैः । (२४।१)

rāsnāmadanayaṣṭyāhvasaralābhīrucandanaiḥ |

24.2२४.२

स्वयंगुप्ताशटीशृङ्गीकलसीसारिवाद्वयैः ॥ (२४।२)

svayaṃguptāśaṭīśṛṅgīkalasīsārivādvayaiḥ ||

25.1२५.१

पिष्टैस्तैलघृतं पक्वं क्षीरेणाष्टगुणेन तु । (२५।१)

piṣṭaistailaghṛtaṃ pakvaṃ kṣīreṇāṣṭaguṇena tu |

25.2२५.२

तच्चानुवासने देयं शुक्राग्निबलवर्धनम् ॥ (२५।२)

taccānuvāsane deyaṃ śukrāgnibalavardhanam ||

26.1२६.१

बृंहणं वातपित्तघ्नं गुल्मानाहहरं परम् । (२६।१)

bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ gulmānāhaharaṃ param |

26.2२६.२

नस्ये पाने च संयुक्तम् ऊर्ध्वजत्रुगदापहम् ॥ (२६।२)

nasye pāne ca saṃyuktam ūrdhvajatrugadāpaham ||

27.1२७.१

मधुकोशीरकाश्मर्यकटुकोत्पलचन्दनैः । (२७।१)

madhukośīrakāśmaryakaṭukotpalacandanaiḥ |

27.2२७.२

श्यामापद्मकजीमूतशक्राह्वातिविषाम्बुभिः ॥ (२७।२)

śyāmāpadmakajīmūtaśakrāhvātiviṣāmbubhiḥ ||

28.1२८.१

तैलपादं पचेत् सर्पिः पयसाष्टगुणेन च । (२८।१)

tailapādaṃ pacet sarpiḥ payasāṣṭaguṇena ca |

28.2२८.२

न्यग्रोधादिगणक्वाथयुक्तं बस्तिषु योजितम् ॥ (२८।२)

nyagrodhādigaṇakvāthayuktaṃ bastiṣu yojitam ||

29.1२९.१

दाहासृग्दरवीसर्पवातशोणितविद्रधीन् । (२९।१)

dāhāsṛgdaravīsarpavātaśoṇitavidradhīn |

29.2२९.२

पित्तरक्तज्वराद्यांश्च हन्यात् पित्तकृतान् गदान् ॥ (२९।२)

pittaraktajvarādyāṃśca hanyāt pittakṛtān gadān ||

30.1३०.१

मृणालोत्पलशालूकसारिवाद्वयकेशरैः । (३०।१)

mṛṇālotpalaśālūkasārivādvayakeśaraiḥ |

30.2३०.२

चन्दनद्वयभूनिम्बपद्मबीजकसेरुकैः ॥ (३०।२)

candanadvayabhūnimbapadmabījakaserukaiḥ ||

31.1३१.१

पटोलकटुकारक्तागुन्द्रापर्पटवासकैः । (३१।१)

paṭolakaṭukāraktāgundrāparpaṭavāsakaiḥ |

31.2३१.२

पिष्टैस्तैलघृतं पक्वं तृणमूलरसेन च ॥ (३१।२)

piṣṭaistailaghṛtaṃ pakvaṃ tṛṇamūlarasena ca ||

32.1३२.१

क्षीरद्विगुणसंयुक्तं बस्तिकर्मणि योजितम् । (३२।१)

kṣīradviguṇasaṃyuktaṃ bastikarmaṇi yojitam |

32.2३२.२

नस्ये ऽभ्यञ्जनपाने वा हन्यात् पित्तगदान् बहून् ॥ (३२।२)

nasye 'bhyañjanapāne vā hanyāt pittagadān bahūn ||

33.1३३.१

त्रिफलातिविषामूर्वात्रिवृच्चित्रकवासकैः । (३३।१)

triphalātiviṣāmūrvātrivṛccitrakavāsakaiḥ |

33.2३३.२

निम्बारग्वधषड्ग्रन्थासप्तपर्णनिशाद्वयैः ॥ (३३।२)

nimbāragvadhaṣaḍgranthāsaptaparṇaniśādvayaiḥ ||

34.1३४.१

गुडूचीन्द्रसुराकृष्णाकुष्ठसर्षपनागरैः । (३४।१)

guḍūcīndrasurākṛṣṇākuṣṭhasarṣapanāgaraiḥ |

34.2३४.२

तैलमेभिः समैः पक्वं सुरसादिरसाप्लुतम् ॥ (३४।२)

tailamebhiḥ samaiḥ pakvaṃ surasādirasāplutam ||

35.1३५.१

पानाभ्यञ्जनगण्डूषनस्यबस्तिषु योजितम् । (३५।१)

pānābhyañjanagaṇḍūṣanasyabastiṣu yojitam |

35.2३५.२

स्थूलतालस्यकण्ड्वादीन् जयेत्कफकृतान् गदान् ॥ (३५।२)

sthūlatālasyakaṇḍvādīn jayetkaphakṛtān gadān ||

36.1३६.१

पाठाजमोदाशार्ङ्गेष्टापिप्पलीद्वयनागरैः । (३६।१)

pāṭhājamodāśārṅgeṣṭāpippalīdvayanāgaraiḥ |

36.2३६.२

सरलागुरुकालीयभार्गीचव्यामरद्रुमैः ॥ (३६।२)

saralāgurukālīyabhārgīcavyāmaradrumaiḥ ||

37.1३७.१

मरिचैलाभयाकट्वीशटीग्रन्थिककट्फलैः । (३७।१)

maricailābhayākaṭvīśaṭīgranthikakaṭphalaiḥ |

37.2३७.२

तैलमेरण्डतैलं वा पक्वमेभिः समायुतम् ॥ (३७।२)

tailameraṇḍatailaṃ vā pakvamebhiḥ samāyutam ||

38.1३८.१

वल्लीकण्टकमूलाभ्यां क्वाथेन द्विगुणेन च । (३८।१)

vallīkaṇṭakamūlābhyāṃ kvāthena dviguṇena ca |

38.2३८.२

हन्यादन्वासनैर् दत्तं सर्वान् कफकृतान् गदान् ॥ (३८।२)

hanyādanvāsanair dattaṃ sarvān kaphakṛtān gadān ||

39.1३९.१

विडङ्गोदीच्यसिन्धूत्थशटीपुष्करचित्रकैः । (३९।१)

viḍaṅgodīcyasindhūtthaśaṭīpuṣkaracitrakaiḥ |

39.2३९.२

कट्फलातिविषाभार्गीवचाकुष्ठसुराह्वयैः ॥ (३९।२)

kaṭphalātiviṣābhārgīvacākuṣṭhasurāhvayaiḥ ||

40.1४०.१

मेदामदनयष्ट्याह्वश्यामानिचुलनागरैः । (४०।१)

medāmadanayaṣṭyāhvaśyāmāniculanāgaraiḥ |

40.2४०.२

शताह्वानीलिनीरास्नाकलसीवृषरेणुभिः ॥ (४०।२)

śatāhvānīlinīrāsnākalasīvṛṣareṇubhiḥ ||

41.1४१.१

बिल्वाजमोदकृष्णाह्वादन्तीचव्यनराधिपैः । (४१।१)

bilvājamodakṛṣṇāhvādantīcavyanarādhipaiḥ |

41.2४१.२

तैलमेरण्डतैलं वा मुष्ककादिरसाप्लुतम् ॥ (४१।२)

tailameraṇḍatailaṃ vā muṣkakādirasāplutam ||

42.1४२.१

प्लीहोदावर्तवातासृग्गुल्मानाहकफामयान् । (४२।१)

plīhodāvartavātāsṛggulmānāhakaphāmayān |

42.2४२.२

प्रमेहशर्करार्शांसि हन्यादाश्वनुवासनैः ॥ (४२।२)

pramehaśarkarārśāṃsi hanyādāśvanuvāsanaiḥ ||

43.1४३.१

अशुद्धम् अपि वातेन केवलेनातिपीडितम् । (४३।१)

aśuddham api vātena kevalenātipīḍitam |

43.2४३.२

अहोरात्रस्य कालेषु सर्वेष्वेवानुवासयेत् ॥ (४३।२)

ahorātrasya kāleṣu sarveṣvevānuvāsayet ||

44.1४४.१

रूक्षस्य बहुवातस्य द्वौ त्रीनप्यनुवासनान् । (४४।१)

rūkṣasya bahuvātasya dvau trīnapyanuvāsanān |

44.2४४.२

दत्त्वा स्निग्धतनुं ज्ञात्वा ततः पश्चान्निरूहयेत् ॥ (४४।२)

dattvā snigdhatanuṃ jñātvā tataḥ paścānnirūhayet ||

45.1४५.१

अस्निग्धम् अपि वातेन केवलेनातिपीडितम् । (४५।१)

asnigdham api vātena kevalenātipīḍitam |

45.2४५.२

स्नेहप्रगाढैर् मतिमान्निरूहैः समुपाचरेत् ॥ (४५।२)

snehapragāḍhair matimānnirūhaiḥ samupācaret ||

46.1४६.१

अथ सम्यङ्निरूढं तु वातादिष्वनुवासयेत् । (४६।१)

atha samyaṅnirūḍhaṃ tu vātādiṣvanuvāsayet |

46.2४६.२

बिल्वयष्ट्याह्वमदनफलतैलैर् यथाक्रमम् ॥ (४६।२)

bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailair yathākramam ||

47.1४७.१

रात्रौ बस्तिं न दद्यात्तु दोषोत्क्लेशो हि रात्रिजः । (४७।१)

rātrau bastiṃ na dadyāttu doṣotkleśo hi rātrijaḥ |

47.2४७.२

स्नेहवीर्ययुतः कुर्यादाध्मानं गौरवं ज्वरम् ॥ (४७।२)

snehavīryayutaḥ kuryādādhmānaṃ gauravaṃ jvaram ||

48.1४८.१

अह्नि स्थानस्थिते दोषे वह्नौ चान्नरसान्विते । (४८।१)

ahni sthānasthite doṣe vahnau cānnarasānvite |

48.2४८.२

स्फुटस्रोतोमुखे देहे स्नेहौजः परिसर्पति ॥ (४८।२)

sphuṭasrotomukhe dehe snehaujaḥ parisarpati ||

49.1४९.१

पित्ते ऽधिके कफे क्षीणे रूक्षे वातरुगर्दिते । (४९।१)

pitte 'dhike kaphe kṣīṇe rūkṣe vātarugardite |

49.2४९.२

नरे रात्रौ तु दातव्यं काले चोष्णे ऽनुवासनम् ॥ (४९।२)

nare rātrau tu dātavyaṃ kāle coṣṇe 'nuvāsanam ||

50.1५०.१

उष्णे पित्ताधिके वापि दिवा दाहादयो गदाः । (५०।१)

uṣṇe pittādhike vāpi divā dāhādayo gadāḥ |

50.2५०.२

सम्भवन्ति यतस्तस्मात् प्रदोषे योजयेद्भिषक् ॥ (५०।२)

sambhavanti yatastasmāt pradoṣe yojayedbhiṣak ||

51.1५१.१

शीते वसन्ते च दिवा ग्रीष्मप्रावृड्घनात्यये । (५१।१)

śīte vasante ca divā grīṣmaprāvṛḍghanātyaye |

51.2५१.२

स्नेह्यो दिनान्ते पानोक्तान् दोषान् परिजिहीर्षता ॥ (५१।२)

snehyo dinānte pānoktān doṣān parijihīrṣatā ||

52.1५२.१

अहोरात्रस्य कालेषु सर्वेष्वेवानिलाधिकम् । (५२।१)

ahorātrasya kāleṣu sarveṣvevānilādhikam |

52.2५२.२

तीव्रायां रुजि जीर्णान्नं भोजयित्वानुवासयेत् ॥ (५२।२)

tīvrāyāṃ ruji jīrṇānnaṃ bhojayitvānuvāsayet ||

53.1५३.१

न चाभुक्तवतः स्नेहः प्रणिधेयः कथंचन । (५३।१)

na cābhuktavataḥ snehaḥ praṇidheyaḥ kathaṃcana |

53.2५३.२

शुद्धत्वाच्छून्यकोष्ठस्य स्नेह ऊर्ध्वं समुत्पतेत् ॥ (५३।२)

śuddhatvācchūnyakoṣṭhasya sneha ūrdhvaṃ samutpatet ||

54.1५४.१

सदानुवासयेच्चापि भोजयित्वार्द्रपाणिनम् । (५४।१)

sadānuvāsayeccāpi bhojayitvārdrapāṇinam |

54.2५४.२

ज्वरं विदग्धभुक्तस्य कुर्यात् स्नेहः प्रयोजितः ॥ (५४।२)

jvaraṃ vidagdhabhuktasya kuryāt snehaḥ prayojitaḥ ||

55.1५५.१

न चातिस्निग्धम् अशनं भोजयित्वानुवासयेत् । (५५।१)

na cātisnigdham aśanaṃ bhojayitvānuvāsayet |

55.2५५.२

मदं मूर्च्छां च जनयेद् द्विधा स्नेहः प्रयोजितः ॥ (५५।२)

madaṃ mūrcchāṃ ca janayed dvidhā snehaḥ prayojitaḥ ||

56.1५६.१

रूक्षं भुक्तवतो ह्यन्नं बलं वर्णं च हापयेत् । (५६।१)

rūkṣaṃ bhuktavato hyannaṃ balaṃ varṇaṃ ca hāpayet |

56.2५६.२

युक्तस्नेहमतो जन्तुं भोजयित्वानुवासयेत् ॥ (५६।२)

yuktasnehamato jantuṃ bhojayitvānuvāsayet ||

57.1५७.१

यूषक्षीररसैस्तस्माद् यथाव्याधि समीक्ष्य वा । (५७।१)

yūṣakṣīrarasaistasmād yathāvyādhi samīkṣya vā |

57.2५७.२

यथोचितात् पादहीनं भोजयित्वानुवासयेत् ॥ (५७।२)

yathocitāt pādahīnaṃ bhojayitvānuvāsayet ||

58.1५८.१

अथानुवास्यं स्वभ्यक्तमुष्णाम्बुस्वेदितं शनैः । (५८।१)

athānuvāsyaṃ svabhyaktamuṣṇāmbusveditaṃ śanaiḥ |

58.2५८.२

भोजयित्वा यथाशास्त्रं कृतचङ्क्रमणं ततः ॥ (५८।२)

bhojayitvā yathāśāstraṃ kṛtacaṅkramaṇaṃ tataḥ ||

59.1५९.१

विसृज्य च शकृन्मूत्रं योजयेत् स्नेहबस्तिना । (५९।१)

visṛjya ca śakṛnmūtraṃ yojayet snehabastinā |

59.2५९.२

प्रणिधानविधानं तु निरूहे सम्प्रवक्ष्यते ॥ (५९।२)

praṇidhānavidhānaṃ tu nirūhe sampravakṣyate ||

60.1६०.१

ततः प्रणिहितस्नेह उत्तानो वाक्शतं भवेत् । (६०।१)

tataḥ praṇihitasneha uttāno vākśataṃ bhavet |

60.2६०.२

प्रसारितैः सर्वगात्रैस्तथा वीर्यं विसर्पति ॥ (६०।२)

prasāritaiḥ sarvagātraistathā vīryaṃ visarpati ||

61.1६१.१

ताडयेत्तलयोर् एनं त्रींस्त्रीन् वाराञ्छनैः शनैः । (६१।१)

tāḍayettalayor enaṃ trīṃstrīn vārāñchanaiḥ śanaiḥ |

61.2६१.२

स्फिचोश्चैनं ततः शय्यां त्रीन् वारानुत्क्षिपेत्ततः ॥ (६१।२)

sphicoścainaṃ tataḥ śayyāṃ trīn vārānutkṣipettataḥ ||

62.1६२.१

एवं प्रणिहिते बस्तौ मन्दायासो ऽथ मन्दवाक् । (६२।१)

evaṃ praṇihite bastau mandāyāso 'tha mandavāk |

62.2६२.२

स्वास्तीर्णे शयने काममासीताचारिके रतः ॥ (६२।२)

svāstīrṇe śayane kāmamāsītācārike rataḥ ||

63.1६३.१

स तु सैन्धवचूर्णेन शताह्वेन च योजितः । (६३।१)

sa tu saindhavacūrṇena śatāhvena ca yojitaḥ |

63.2६३.२

देयः सुखोष्णश्च तथा निरेति सहसा सुखम् ॥ (६३।२)

deyaḥ sukhoṣṇaśca tathā nireti sahasā sukham ||

64.1६४.१

यस्यानुवासनो दत्तः सकृदन्वक्षमाव्रजेत् । (६४।१)

yasyānuvāsano dattaḥ sakṛdanvakṣamāvrajet |

64.2६४.२

अत्यौष्ण्यादतितैक्ष्ण्याद्वा वायुना वा प्रपीडितः ॥ (६४।२)

atyauṣṇyādatitaikṣṇyādvā vāyunā vā prapīḍitaḥ ||

65.1६५.१

सवातो ऽधिकमात्रो वा गुरुत्वाद्वा सभेषजः । (६५।१)

savāto 'dhikamātro vā gurutvādvā sabheṣajaḥ |

65.2६५.२

तस्यान्यो ऽल्पतरो देयो न हि स्निह्यत्यतिष्ठति ॥ (६५।२)

tasyānyo 'lpataro deyo na hi snihyatyatiṣṭhati ||

66.1६६.१

विष्टब्धानिलविण्मूत्रः स्नेहहीने ऽनुवासने । (६६।१)

viṣṭabdhānilaviṇmūtraḥ snehahīne 'nuvāsane |

66.2६६.२

दाहक्लमप्रवाहार्तिकरश्चात्यनुवासनः ॥ (६६।२)

dāhaklamapravāhārtikaraścātyanuvāsanaḥ ||

67.1६७.१

सानिलः सपुरीषश्च स्नेहः प्रत्येति यस्य तु । (६७।१)

sānilaḥ sapurīṣaśca snehaḥ pratyeti yasya tu |

67.2६७.२

ओषचोषौ विना शीघ्रं स सम्यगनुवासितः ॥ (६७।२)

oṣacoṣau vinā śīghraṃ sa samyaganuvāsitaḥ ||

68.1६८.१

जीर्णान्नमथ सायाह्ने स्नेहे प्रत्यागते पुनः । (६८।१)

jīrṇānnamatha sāyāhne snehe pratyāgate punaḥ |

68.2६८.२

लघ्वन्नं भोजयेत् कामं दीप्ताग्निस्तु नरो यदि ॥ (६८।२)

laghvannaṃ bhojayet kāmaṃ dīptāgnistu naro yadi ||

69.1६९.१

प्रातरुष्णोदकं देयं धान्यनागरसाधितम् । (६९।१)

prātaruṣṇodakaṃ deyaṃ dhānyanāgarasādhitam |

69.2६९.२

तेनास्य दीप्यते वह्निर्भक्ताकाङ्क्षा च जायते ॥ (६९।२)

tenāsya dīpyate vahnirbhaktākāṅkṣā ca jāyate ||

70.1७०.१

स्नेहबस्तिक्रमेष्वेवं विधिमाहुर्मनीषिणः । (७०।१)

snehabastikrameṣvevaṃ vidhimāhurmanīṣiṇaḥ |

70.2७०.२

अनेन विधिना षड् वा सप्त वाष्टौ नवैव वा ॥ (७०।२)

anena vidhinā ṣaḍ vā sapta vāṣṭau navaiva vā ||

71.1७१.१

विधेया बस्तयस्तेषामन्तरा तु निरूहणम् । (७१।१)

vidheyā bastayasteṣāmantarā tu nirūhaṇam |

71.2७१.२

दत्तस्तु प्रथमो बस्तिः स्नेहयेद्बस्तिवङ्क्षणौ ॥ (७१।२)

dattastu prathamo bastiḥ snehayedbastivaṅkṣaṇau ||

72.1७२.१

सम्यग्दत्तो द्वितीयस्तु मूर्धस्थमनिलं जयेत् । (७२।१)

samyagdatto dvitīyastu mūrdhasthamanilaṃ jayet |

72.2७२.२

जनयेद्बलवर्णौ च तृतीयस्तु प्रयोजितः ॥ (७२।२)

janayedbalavarṇau ca tṛtīyastu prayojitaḥ ||

73.1७३.१

रसं चतुर्थो रक्तं तु पञ्चमः स्नेहयेत्तथा । (७३।१)

rasaṃ caturtho raktaṃ tu pañcamaḥ snehayettathā |

73.2७३.२

षष्ठस्तु स्नेहयेन्मांसं मेदः सप्तम एव च ॥ (७३।२)

ṣaṣṭhastu snehayenmāṃsaṃ medaḥ saptama eva ca ||

74.1७४.१

अष्टमो नवमश्चास्थि मज्जानं च यथाक्रमम् । (७४।१)

aṣṭamo navamaścāsthi majjānaṃ ca yathākramam |

74.2७४.२

एवं शुक्रगतान् दोषान् द्विगुणः साधु साधयेत् ॥ (७४।२)

evaṃ śukragatān doṣān dviguṇaḥ sādhu sādhayet ||

75.1७५.१

अष्टादशाष्टादशकान् बस्तीनां यो निषेवते । (७५।१)

aṣṭādaśāṣṭādaśakān bastīnāṃ yo niṣevate |

75.2७५.२

यथोक्तेन विधानेन परिहारक्रमेण च ॥ (७५।२)

yathoktena vidhānena parihārakrameṇa ca ||

76.1७६.१

स कुञ्जरबलो ऽश्वस्य जवैस्तुल्यो ऽमरप्रभः । (७६।१)

sa kuñjarabalo 'śvasya javaistulyo 'maraprabhaḥ |

76.2७६.२

वीतपाप्मा श्रुतधरः सहस्रायुर्नरो भवेत् ॥ (७६।२)

vītapāpmā śrutadharaḥ sahasrāyurnaro bhavet ||

77.1७७.१

स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवातिशीलयेत् । (७७।१)

snehabastiṃ nirūhaṃ vā naikamevātiśīlayet |

77.2७७.२

स्नेहादग्निवधोत्क्लेशौ निरूहात् पवनाद्भयम् ॥ (७७।२)

snehādagnivadhotkleśau nirūhāt pavanādbhayam ||

78.1७८.१

तस्मान्निरूढो ऽनुवास्यो निरूह्यश्चानुवासितः । (७८।१)

tasmānnirūḍho 'nuvāsyo nirūhyaścānuvāsitaḥ |

78.2७८.२

नैवं पित्तकफोत्क्लेशौ स्यातां न पवनाद्भयम् ॥ (७८।२)

naivaṃ pittakaphotkleśau syātāṃ na pavanādbhayam ||

79.1७९.१

रूक्षाय बहुवाताय स्नेहवस्तिं दिने दिने । (७९।१)

rūkṣāya bahuvātāya snehavastiṃ dine dine |

79.2७९.२

दद्याद्वैद्यस्ततो ऽन्येषाम् अग्न्याबाधभयात् त्र्यहात् ॥ (७९।२)

dadyādvaidyastato 'nyeṣām agnyābādhabhayāt tryahāt ||

80.1८०.१

स्नेहो ऽल्पमात्रो रूक्षाणां दीर्घकालमनत्ययः । (८०।१)

sneho 'lpamātro rūkṣāṇāṃ dīrghakālamanatyayaḥ |

80.2८०.२

तथा निरूहः स्निग्धानामल्पमात्रः प्रशस्यते ॥ (८०।२)

tathā nirūhaḥ snigdhānāmalpamātraḥ praśasyate ||

81.1८१.१

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि व्यापदः स्नेहबस्तिजाः । (८१।१)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vyāpadaḥ snehabastijāḥ |

81.2८१.२

बलवन्तो यदा दोषाः कोष्ठे स्युरनिलादयः ॥ (८१।२)

balavanto yadā doṣāḥ koṣṭhe syuranilādayaḥ ||

82.1८२.१

अल्पवीर्यं तदा स्नेहमभिभूय पृथग्विधान् । (८२।१)

alpavīryaṃ tadā snehamabhibhūya pṛthagvidhān |

82.2८२.२

कुर्वन्त्युपद्रवान् स्नेहः स चापि न निवर्तते ॥ (८२।२)

kurvantyupadravān snehaḥ sa cāpi na nivartate ||

83.1८३.१

तत्र वाताभिभूते तु स्नेहे मुखकषायता । (८३।१)

tatra vātābhibhūte tu snehe mukhakaṣāyatā |

83.2८३.२

जृम्भा वातरुजस्तास्ता वेपथुर्विषमज्वरः ॥ (८३।२)

jṛmbhā vātarujastāstā vepathurviṣamajvaraḥ ||

84.1८४.१

पित्ताभिभूते स्नेहे तु मुखस्य कटुता भवेत् । (८४।१)

pittābhibhūte snehe tu mukhasya kaṭutā bhavet |

84.2८४.२

दाहस्तृष्णा ज्वरः स्वेदो नेत्रमूत्राङ्गपीतता ॥ (८४।२)

dāhastṛṣṇā jvaraḥ svedo netramūtrāṅgapītatā ||

85.1८५.१

श्लेष्माभिभूते स्नेहे तु प्रसेको मधुरास्यता । (८५।१)

śleṣmābhibhūte snehe tu praseko madhurāsyatā |

85.2८५.२

गौरवं छर्दिरुच्छ्वासः कृच्छ्राच्छीतज्वरो ऽरुचिः ॥ (८५।२)

gauravaṃ chardirucchvāsaḥ kṛcchrācchītajvaro 'ruciḥ ||

86.1८६.१

तत्र दोषाभिभूते तु स्नेहे बस्तिं निधापयेत् । (८६।१)

tatra doṣābhibhūte tu snehe bastiṃ nidhāpayet |

86.2८६.२

यथास्वं दोषशमनान्युपयोज्यानि यानि च ॥ (८६।२)

yathāsvaṃ doṣaśamanānyupayojyāni yāni ca ||

87.1८७.१

अत्याशिते ऽन्नाभिभवात् स्नेहो नैति यदा तदा । (८७।१)

atyāśite 'nnābhibhavāt sneho naiti yadā tadā |

87.2८७.२

गुरुरामाशयः शूलं वायोश्चाप्रतिसंचरः ॥ (८७।२)

gururāmāśayaḥ śūlaṃ vāyoścāpratisaṃcaraḥ ||

88.1८८.१

हृत्पीडा मुखवैरस्यं श्वासो मूर्च्छा भ्रमो ऽरुचिः । (८८।१)

hṛtpīḍā mukhavairasyaṃ śvāso mūrcchā bhramo 'ruciḥ |

88.2८८.२

तत्रापतर्पणस्यान्ते दीपनो विधिरिष्यते ॥ (८८।२)

tatrāpatarpaṇasyānte dīpano vidhiriṣyate ||

89.1८९.१

अशुद्धस्य मलोन्मिश्रः स्नेहो नैति यदा पुनः । (८९।१)

aśuddhasya malonmiśraḥ sneho naiti yadā punaḥ |

89.2८९.२

तदाङ्गसदनाध्माने श्वासः शूलं च जायते ॥ (८९।२)

tadāṅgasadanādhmāne śvāsaḥ śūlaṃ ca jāyate ||

90.1९०.१

पक्वाशयगुरुत्वं च तत्र दद्यान्निरूहणम् । (९०।१)

pakvāśayagurutvaṃ ca tatra dadyānnirūhaṇam |

90.2९०.२

तीक्ष्णं तीक्ष्णौषधैर् एव सिद्धं चाप्यनुवासनम् ॥ (९०।२)

tīkṣṇaṃ tīkṣṇauṣadhair eva siddhaṃ cāpyanuvāsanam ||

91.1९१.१

शुद्धस्य दूरानुसृते स्नेहे स्नेहस्य दर्शनम् । (९१।१)

śuddhasya dūrānusṛte snehe snehasya darśanam |

91.2९१.२

गात्रेषु सर्वेन्द्रियाणाम् उपलेपो ऽवसादनम् ॥ (९१।२)

gātreṣu sarvendriyāṇām upalepo 'vasādanam ||

92.1९२.१

स्नेहगन्धि मुखं चापि कासश्वासावरोचकः । (९२।१)

snehagandhi mukhaṃ cāpi kāsaśvāsāvarocakaḥ |

92.2९२.२

अतिपीडितवत्तत्र सिद्धिरास्थापनं तथा ॥ (९२।२)

atipīḍitavattatra siddhirāsthāpanaṃ tathā ||

93.1९३.१

अस्विन्नस्याविशुद्धस्य स्नेहो ऽल्पः संप्रयोजितः । (९३।१)

asvinnasyāviśuddhasya sneho 'lpaḥ saṃprayojitaḥ |

93.2९३.२

शीतो मृदुश्च नाभ्येति ततो मन्दं प्रवाहते ॥ (९३।२)

śīto mṛduśca nābhyeti tato mandaṃ pravāhate ||

94.1९४.१

विबन्धगौरवाध्मानशूलाः पक्वाशयं प्रति । (९४।१)

vibandhagauravādhmānaśūlāḥ pakvāśayaṃ prati |

94.2९४.२

तत्रास्थापनमेवाशु प्रयोज्यं सानुवासनम् ॥ (९४।२)

tatrāsthāpanamevāśu prayojyaṃ sānuvāsanam ||

95.1९५.१

अल्पं भुक्तवतो ऽल्पो हि स्नेहो मन्दगुणस्तथा । (९५।१)

alpaṃ bhuktavato 'lpo hi sneho mandaguṇastathā |

95.2९५.२

दत्तो नैति क्लमोत्क्लेशौ भृशं चारतिमावहेत् ॥ (९५।२)

datto naiti klamotkleśau bhṛśaṃ cāratimāvahet ||

96.1९६.१

तत्राप्यास्थापनं कार्यं शोधनीयेन बस्तिना । (९६।१)

tatrāpyāsthāpanaṃ kāryaṃ śodhanīyena bastinā |

96.2९६.२

अन्वासनं च स्नेहेन शोधनीयेन शस्यते ॥ (९६।२)

anvāsanaṃ ca snehena śodhanīyena śasyate ||

97.1९७.१

अहोरात्राद् अपि स्नेहः प्रत्यागच्छन्न दुष्यति । (९७।१)

ahorātrād api snehaḥ pratyāgacchanna duṣyati |

97.2९७.२

कुर्याद्बस्तिगुणांश्चापि जीर्णस्त्वल्पगुणो भवेत् ॥ (९७।२)

kuryādbastiguṇāṃścāpi jīrṇastvalpaguṇo bhavet ||

98.1९८.१

यस्य नोपद्रवं कुर्यात् स्नेहबस्तिरनिःसृतः । (९८।१)

yasya nopadravaṃ kuryāt snehabastiraniḥsṛtaḥ |

98.2९८.२

सर्वो ऽल्पो वावृतो रौक्ष्यादुपेक्ष्यः स विजानता ॥ (९८।२)

sarvo 'lpo vāvṛto raukṣyādupekṣyaḥ sa vijānatā ||

99.1९९.१

अनायान्तं त्वहोरात्रात् स्नेहं संशोधनैर् हरेत् । (९९।१)

anāyāntaṃ tvahorātrāt snehaṃ saṃśodhanair haret |

99.2९९.२

स्नेहबस्तावनायाते नान्यः स्नेहो विधीयते ॥ (९९।२)

snehabastāvanāyāte nānyaḥ sneho vidhīyate ||

100.1१००.१

इत्युक्ता व्यापदः सर्वाः सलक्षणचिकित्सिताः । (१००।१)

ityuktā vyāpadaḥ sarvāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ |

100.2१००.२

बस्तेरुत्तरसंज्ञस्य विधिं वक्ष्याम्यतः परम् ॥ (१००।२)

basteruttarasaṃjñasya vidhiṃ vakṣyāmyataḥ param ||

101.1१०१.१

चतुर्दशाङ्गुलं नेत्रमातुराङ्गुलसंमितम् । (१०१।१)

caturdaśāṅgulaṃ netramāturāṅgulasaṃmitam |

101.2१०१.२

मालतीपुष्पवृन्ताग्रं छिद्रं सर्षपनिर्गमम् ॥ (१०१।२)

mālatīpuṣpavṛntāgraṃ chidraṃ sarṣapanirgamam ||

102.1१०२.१

स्नेहप्रमाणं परमं प्रकुञ्चश्चात्र कीर्तितः । (१०२।१)

snehapramāṇaṃ paramaṃ prakuñcaścātra kīrtitaḥ |

102.2१०२.२

पञ्चविंशादधो मात्रां विदध्याद्बुद्धिकल्पिताम् ॥ (१०२।२)

pañcaviṃśādadho mātrāṃ vidadhyādbuddhikalpitām ||

103.1१०३.१

निविष्टकर्णिकं मध्ये नारीणां चतुरङ्गुले । (१०३।१)

niviṣṭakarṇikaṃ madhye nārīṇāṃ caturaṅgule |

103.2१०३.२

मूत्रस्रोतःपरीणाहं मुद्गवाहि दशाङ्गुलम् ॥ (१०३।२)

mūtrasrotaḥparīṇāhaṃ mudgavāhi daśāṅgulam ||

104.1१०४.१

मेढ्रायामसमं केचिदिच्छन्ति खलु तद्विदः । (१०४।१)

meḍhrāyāmasamaṃ kecidicchanti khalu tadvidaḥ |

104.2१०४.२

तासामपत्यमार्गे तु निदध्याच्चतुरङ्गुलम् ॥ (१०४।२)

tāsāmapatyamārge tu nidadhyāccaturaṅgulam ||

105.1१०५.१

द्व्यङ्गुलं मूत्रमार्गे तु कन्यानां त्वेकमङ्गुलम् । (१०५।१)

dvyaṅgulaṃ mūtramārge tu kanyānāṃ tvekamaṅgulam |

105.2१०५.२

विधेयं चाङ्गुलं तासां विधिवद्वक्ष्यते यथा ॥ (१०५।२)

vidheyaṃ cāṅgulaṃ tāsāṃ vidhivadvakṣyate yathā ||

106.1१०६.१

स्नेहस्य प्रसृतं चात्र स्वाङ्गुलीमूलसंमितम् । (१०६।१)

snehasya prasṛtaṃ cātra svāṅgulīmūlasaṃmitam |

106.2१०६.२

देयं प्रमाणं परममर्वाग् बुद्धिविकल्पितम् ॥ (१०६।२)

deyaṃ pramāṇaṃ paramamarvāg buddhivikalpitam ||

107.1१०७.१

औरभ्रः शौकरो वापि बस्तिराजश्च पूजितः । (१०७।१)

aurabhraḥ śaukaro vāpi bastirājaśca pūjitaḥ |

107.2१०७.२

तदलाभे प्रयुञ्जीत गलचर्म तु पक्षिणाम् ॥ (१०७।२)

tadalābhe prayuñjīta galacarma tu pakṣiṇām ||

108.1१०८.१

तस्यालाभे दृतेः पादो मृदुचर्म ततो ऽपि वा । (१०८।१)

tasyālābhe dṛteḥ pādo mṛducarma tato 'pi vā |

108.2१०८.२

अथातुरम् उपस्निग्धं स्विन्नं प्रशिथिलाशयम् ॥ (१०८।२)

athāturam upasnigdhaṃ svinnaṃ praśithilāśayam ||

109.1१०९.१

यवागूं सघृतक्षीरां पीतवन्तं यथाबलम् । (१०९।१)

yavāgūṃ saghṛtakṣīrāṃ pītavantaṃ yathābalam |

109.2१०९.२

निषण्णम् आ जानुसमे पीठे सोपाश्रये समम् ॥ (१०९।२)

niṣaṇṇam ā jānusame pīṭhe sopāśraye samam ||

110.1११०.१

स्वभ्यक्तबस्तिमूर्धानं तैलेनोष्णेन मानवम् । (११०।१)

svabhyaktabastimūrdhānaṃ tailenoṣṇena mānavam |

110.2११०.२

ततः समं स्थापयित्वा नालमस्य प्रहर्षितम् ॥ (११०।२)

tataḥ samaṃ sthāpayitvā nālamasya praharṣitam ||

111.1१११.१

पूर्वं शलाकयान्विष्य ततो नेत्रमनन्तरम् । (१११।१)

pūrvaṃ śalākayānviṣya tato netramanantaram |

111.2१११.२

शनैः शनैर् घृताभ्यक्तं विदध्यादङ्गुलानि षट् ॥ (१११।२)

śanaiḥ śanair ghṛtābhyaktaṃ vidadhyādaṅgulāni ṣaṭ ||

112.1११२.१

मेढ्रयामसमं केचिदिच्छन्ति प्रणिधानमानम् । (११२।१)

meḍhrayāmasamaṃ kecidicchanti praṇidhānamānam |

112.2११२.२

ततो ऽवपीडयेद्बस्तिं शनैर् नेत्रं च निर्हरेत् ॥ (११२।२)

tato 'vapīḍayedbastiṃ śanair netraṃ ca nirharet ||

113.1११३.१

ततः प्रत्यागतस्नेहमपराह्णे विचक्षणः । (११३।१)

tataḥ pratyāgatasnehamaparāhṇe vicakṣaṇaḥ |

113.2११३.२

भोजयेत् पयसा मात्रां यूषेणाथ रसेन वा ॥ (११३।२)

bhojayet payasā mātrāṃ yūṣeṇātha rasena vā ||

114.1११४.१

अनेन विधिना दद्याद्बस्तींस्त्रींश्चतुरो ऽपि वा । (११४।१)

anena vidhinā dadyādbastīṃstrīṃścaturo 'pi vā |

114.2११४.२

ऊर्ध्वजान्वै स्त्रियै दद्यादुत्तानायै विचक्षणः ॥ (११४।२)

ūrdhvajānvai striyai dadyāduttānāyai vicakṣaṇaḥ ||

115.1११५.१

सम्यक् प्रपीडयेद्योनिं दद्यात् सुमृदुपीडितम् । (११५।१)

samyak prapīḍayedyoniṃ dadyāt sumṛdupīḍitam |

115.2११५.२

त्रिकर्णिकेन नेत्रेण दद्याद्योनिमुखं प्रति ॥ (११५।२)

trikarṇikena netreṇa dadyādyonimukhaṃ prati ||

116.1११६.१

गर्भाशयविशुद्ध्यर्थं स्नेहेन द्विगुणेन तु । (११६।१)

garbhāśayaviśuddhyarthaṃ snehena dviguṇena tu |

116.2११६.२

क्वाथप्रमाणं प्रसृतं स्त्रिया द्विप्रसृतं भवेत् ॥ (११६।२)

kvāthapramāṇaṃ prasṛtaṃ striyā dviprasṛtaṃ bhavet ||

117.1११७.१

कन्येतरस्याः कन्यायास्तद्वद्बस्तिप्रमाणकम् । (११७।१)

kanyetarasyāḥ kanyāyāstadvadbastipramāṇakam |

117.2११७.२

अप्रत्यागच्छति भिषग् बस्तावुत्तरसंज्ञिते ॥ (११७।२)

apratyāgacchati bhiṣag bastāvuttarasaṃjñite ||

118.1११८.१

भूयो बस्तिं निदध्यात्तु संयुक्तं शोधनैर् गणैः । (११८।१)

bhūyo bastiṃ nidadhyāttu saṃyuktaṃ śodhanair gaṇaiḥ |

118.2११८.२

गुदे वर्तिं निदध्याद्वा शोधनद्रव्यसंभृताम् ॥ (११८।२)

gude vartiṃ nidadhyādvā śodhanadravyasaṃbhṛtām ||

119.1११९.१

प्रवेशयेद्वा मतिमान् बस्तिद्वारमथैषणीम् । (११९।१)

praveśayedvā matimān bastidvāramathaiṣaṇīm |

119.2११९.२

पीडयेद्वाप्यधो नाभेर्बलेनोत्तरमुष्टिना ॥ (११९।२)

pīḍayedvāpyadho nābherbalenottaramuṣṭinā ||

120.1१२०.१

आरग्वधस्य पत्रैस्तु निर्गुण्ड्याः स्वरसेन च । (१२०।१)

āragvadhasya patraistu nirguṇḍyāḥ svarasena ca |

120.2१२०.२

कुर्याद्गोमूत्रपिष्टेषु वर्तीर्वापि ससैन्धवाः ॥ (१२०।२)

kuryādgomūtrapiṣṭeṣu vartīrvāpi sasaindhavāḥ ||

121.1१२१.१

मुद्गैलासर्षपसमाः प्रविभज्य वयांसि तु । (१२१।१)

mudgailāsarṣapasamāḥ pravibhajya vayāṃsi tu |

121.2१२१.२

बस्तेरागमनार्थाय ता निदध्याच्छलाकया ॥ (१२१।२)

basterāgamanārthāya tā nidadhyācchalākayā ||

122.1१२२.१

आगारधूमबृहतीपिप्पलीफलसैन्धवैः । (१२२।१)

āgāradhūmabṛhatīpippalīphalasaindhavaiḥ |

122.2१२२.२

कृता वा शुक्तगोमूत्रसुरापिष्टैः सनागरैः ॥ (१२२।२)

kṛtā vā śuktagomūtrasurāpiṣṭaiḥ sanāgaraiḥ ||

123.1१२३.१

अनुवासनसिद्धिं च वीक्ष्य कर्म प्रयोजयेत् । (१२३।१)

anuvāsanasiddhiṃ ca vīkṣya karma prayojayet |

123.2१२३.२

शर्करामधुमिश्रेण शीतेन मधुकाम्बुना ॥ (१२३।२)

śarkarāmadhumiśreṇa śītena madhukāmbunā ||

124.1१२४.१

दह्यमाने तदा बस्तौ दद्याद्बस्तिं विचक्षणः । (१२४।१)

dahyamāne tadā bastau dadyādbastiṃ vicakṣaṇaḥ |

124.2१२४.२

क्षीरवृक्षकषायेण पयसा शीतलेन च ॥ (१२४।२)

kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa payasā śītalena ca ||

125.1१२५.१

शुक्रं दुष्टं शोणितं चाङ्गनानां पुष्पोद्रेकं तस्य नाशं च कष्टम् । (१२५।१)

śukraṃ duṣṭaṃ śoṇitaṃ cāṅganānāṃ puṣpodrekaṃ tasya nāśaṃ ca kaṣṭam |

125.2१२५.२

मूत्राघातान्मूत्रदोषान् प्रवृद्धान् योनिव्याधिं संस्थितिं चापरायाः ॥ (१२५।२)

mūtrāghātānmūtradoṣān pravṛddhān yonivyādhiṃ saṃsthitiṃ cāparāyāḥ ||

126.1१२६.१

शुक्रोत्सेकं शर्करामश्मरीं च शूलं बस्तौ वङ्क्षणे मेहने च । (१२६।१)

śukrotsekaṃ śarkarāmaśmarīṃ ca śūlaṃ bastau vaṅkṣaṇe mehane ca |

126.2१२६.२

घोरानन्यान् बस्तिजांश्चापि रोगान् हित्वा मेहानुत्तरो हन्ति बस्तिः ॥ (१२६।२)

ghorānanyān bastijāṃścāpi rogān hitvā mehānuttaro hanti bastiḥ ||

127.1१२७.१

सम्यग्दत्तस्य लिङ्गानि व्यापदः क्रम एव च । (१२७।१)

samyagdattasya liṅgāni vyāpadaḥ krama eva ca |

127.2१२७.२

बस्तेरुत्तरसंज्ञस्य समानं स्नेहबस्तिना ॥ (१२७।२)

basteruttarasaṃjñasya samānaṃ snehabastinā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 4, 37

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit