सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 50

170 of 186 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथातो हिक्काप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.1२.१

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।१)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः । (३।१)

vidāhiguruviṣṭambhirūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |

3.2३.२

शीतपानासनस्थानरजोधूमानिलानलैः ॥ (३।२)

śītapānāsanasthānarajodhūmānilānalaiḥ ||

4.1४.१

व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः । (४।१)

vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |

4.2४.२

आमदोषाभिघातस्त्रीक्षयदोषप्रपीडनैः ॥ (४।२)

āmadoṣābhighātastrīkṣayadoṣaprapīḍanaiḥ ||

5.1५.१

विषमाशनाध्यनशनैस्तथा समशनैरपि । (५।१)

viṣamāśanādhyanaśanaistathā samaśanairapi |

5.2५.२

हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ॥ (५।२)

hikkā śvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate ||

6.1६.१

मुहुर्मुहुर्वायुरुदेति सस्वनो यकृत्प्लिहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् । (६।१)

muhurmuhurvāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhādivākṣipan |

6.2६.२

स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केति भिषग्भिरुच्यते ॥ (६।२)

sa ghoṣavānāśu hinastyasūn yatastatastu hikketi bhiṣagbhirucyate ||

7.1७.१

अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा । (७।१)

annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīṃ tathā |

7.2७.२

वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ॥ (७।२)

vāyuḥ kaphenānugataḥ pañca hikkāḥ karoti hi ||

8.1८.१

मुखं कषायमरतिर्गौरवं कण्ठवक्षसोः । (८।१)

mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ |

8.2८.२

पूर्वरूपाणि हिक्कानामाटोपो जठरस्य च ॥ (८।२)

pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca ||

9.1९.१

त्वरमाणस्य चाहारं भुञ्जानस्याथवा घनम् । (९।१)

tvaramāṇasya cāhāraṃ bhuñjānasyāthavā ghanam |

9.2९.२

वायुरन्नैरवस्तीर्णः कटुकैरर्दितो भृशम् ॥ (९।२)

vāyurannairavastīrṇaḥ kaṭukairardito bhṛśam ||

10.1१०.१

हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् । (१०।१)

hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyādannajāṃ bhiṣak |

10.2१०.२

चिरेण यमलैर् वेगैर् या हिक्का सम्प्रवर्तते ॥ (१०।२)

cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravartate ||

11.1११.१

कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् । (११।१)

kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet |

11.2११.२

विकृष्टकालैर् या वेगैर् मन्दैः समभिवर्तते ॥ (११।२)

vikṛṣṭakālair yā vegair mandaiḥ samabhivartate ||

12.1१२.१

क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता । (१२।१)

kṣudrikā nāma sā hikkā jatrumūlāt pradhāvitā |

12.2१२.२

नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी ॥ (१२।२)

nābhipravṛttā yā hikkā ghorā gambhīranādinī ||

13.1१३.१

शुष्कौष्ठकण्ठजिह्वास्यश्वासपार्श्वरुजाकरी । (१३।१)

śuṣkauṣṭhakaṇṭhajihvāsyaśvāsapārśvarujākarī |

13.2१३.२

अनेकोपद्रवयुता गम्भीरा नाम सा स्मृता ॥ (१३।२)

anekopadravayutā gambhīrā nāma sā smṛtā ||

14.1१४.१

मर्माण्यापीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते । (१४।१)

marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravartate |

14.2१४.२

देहमायम्य वेगेन घोषयत्यतितृष्यतः । (१४।२)

dehamāyamya vegena ghoṣayatyatitṛṣyataḥ |

14.3१४.३

महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रप्रकम्पिनी ॥ (१४।३)

mahāhikketi sā jñeyā sarvagātraprakampinī ||

15.1१५.१

आयम्यते हिक्कतो ऽङ्गानि यस्य दृष्टिश्चोर्ध्वं ताम्यते यस्य गाढम् । (१५।१)

āyamyate hikkato 'ṅgāni yasya dṛṣṭiścordhvaṃ tāmyate yasya gāḍham |

15.2१५.२

क्षीणो ऽन्नद्विट् कासते यश्च हिक्की तौ द्वावन्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ॥ (१५।२)

kṣīṇo 'nnadviṭ kāsate yaśca hikkī tau dvāvantyau varjayeddhikkamānau ||

16.1१६.१

प्राणायामोद्वेजनत्रासनानि सूचीतोदैः संभ्रमश्चात्र शस्तः । (१६।१)

prāṇāyāmodvejanatrāsanāni sūcītodaiḥ saṃbhramaścātra śastaḥ |

16.2१६.२

यष्ट्याह्वं वा माक्षिकेणावपीडे पिप्पल्यो वा शर्कराचूर्णयुक्ताः ॥ (१६।२)

yaṣṭyāhvaṃ vā mākṣikeṇāvapīḍe pippalyo vā śarkarācūrṇayuktāḥ ||

17.1१७.१

सर्पिः कोष्णं क्षीरमिक्षो रसो वा नातिक्षीणे छर्दनं शान्तिहेतोः । (१७।१)

sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ śāntihetoḥ |

17.2१७.२

नारीपयःपिष्टमशुक्लचन्दनं घृतं सुखोष्णं च ससैन्धवं तथा ॥ (१७।२)

nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā ||

18.1१८.१

चूर्णीकृतं सैन्धवमम्भसाथवा निहन्ति हिक्कां च हितं च नस्यतः । (१८।१)

cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasāthavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ |

18.2१८.२

युञ्ज्याद्धूमं शालनिर्यासजातं नैपालं वा गोविषाणोद्भवं वा ॥ (१८।२)

yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā ||

19.1१९.१

सर्पिः स्निग्धैश्चर्मवालैः कृतं वा हिक्कास्थाने स्वेदनं चापि कार्यम् । (१९।१)

sarpiḥ snigdhaiścarmavālaiḥ kṛtaṃ vā hikkāsthāne svedanaṃ cāpi kāryam |

19.2१९.२

क्षौद्रोपेतं गैरिकं काञ्चनाह्वं लिह्याद्भस्म ग्राम्यसत्त्वास्थिजं वा ॥ (१९।२)

kṣaudropetaṃ gairikaṃ kāñcanāhvaṃ lihyādbhasma grāmyasattvāsthijaṃ vā ||

20.1२०.१

तद्वच्छ्वाविन्मेषगोशल्यकानां रोमाण्यन्तर्धूमदग्धानि चात्र । (२०।१)

tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ romāṇyantardhūmadagdhāni cātra |

20.2२०.२

मध्वाज्याक्तं बर्हिपत्रप्रसूतमेवं भस्मौदुम्बरं तैल्वकं वा ॥ (२०।२)

madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā ||

21.1२१.१

स्वर्जिक्षारं बीजपूराद्रसेन क्षौद्रोपेतं हन्ति लीढ्वाशु हिक्काम् । (२१।१)

svarjikṣāraṃ bījapūrādrasena kṣaudropetaṃ hanti līḍhvāśu hikkām |

21.2२१.२

सर्पिःस्निग्धा घ्नन्ति हिक्कां यवाग्वः कोष्णग्रासाः पायसो वा सुखोष्णः ॥ (२१।२)

sarpiḥsnigdhā ghnanti hikkāṃ yavāgvaḥ koṣṇagrāsāḥ pāyaso vā sukhoṣṇaḥ ||

22.1२२.१

शुण्ठीतोये साधितं क्षीरमाजं तद्वत् पीतं शर्करासंयुतं वा । (२२।१)

śuṇṭhītoye sādhitaṃ kṣīramājaṃ tadvat pītaṃ śarkarāsaṃyutaṃ vā |

22.2२२.२

आ तृप्तेर् वा सेव्यमानं निहन्याद् घ्रातं हिक्कामाशु मूत्रं त्वजाव्योः ॥ (२२।२)

ā tṛpter vā sevyamānaṃ nihanyād ghrātaṃ hikkāmāśu mūtraṃ tvajāvyoḥ ||

23.1२३.१

सपूतिकीटं लशुनोग्रगन्धाहिङ्ग्वब्जम् आचूर्ण्य सुभावितं तत् । (२३।१)

sapūtikīṭaṃ laśunogragandhāhiṅgvabjam ācūrṇya subhāvitaṃ tat |

23.2२३.२

क्षौद्रं सितां वारणकेशरं च पिबेद्रसेनेक्षुमधूकजेन ॥ (२३।२)

kṣaudraṃ sitāṃ vāraṇakeśaraṃ ca pibedrasenekṣumadhūkajena ||

24.1२४.१

पिबेत् पलं वा लवणोत्तमस्य द्वाभ्यां पलाभ्यां हविषः समग्रम् । (२४।१)

pibet palaṃ vā lavaṇottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagram |

24.2२४.२

हरीतकीं कोष्णजलानुपानां पिबेद्घृतं क्षारमधूपपन्नम् ॥ (२४।२)

harītakīṃ koṣṇajalānupānāṃ pibedghṛtaṃ kṣāramadhūpapannam ||

25.1२५.१

रसं कपित्थान्मधुपिप्पलीभ्यां शुक्तिप्रमाणं प्रपिबेत् सुखाय ॥ (२५।१)

rasaṃ kapitthānmadhupippalībhyāṃ śuktipramāṇaṃ prapibet sukhāya ||

26.1२६.१

कृष्णां सितां चामलकं च लीढं सशृङ्गवेरं मधुनाथवापि । (२६।१)

kṛṣṇāṃ sitāṃ cāmalakaṃ ca līḍhaṃ saśṛṅgaveraṃ madhunāthavāpi |

26.2२६.२

कोलास्थिमज्जाञ्जनलाजचूर्णं हिक्का निहन्यान्मधुनावलीढम् ॥ (२६।२)

kolāsthimajjāñjanalājacūrṇaṃ hikkā nihanyānmadhunāvalīḍham ||

27.1२७.१

पाटलायाः फलं पुष्पं गैरिकं कटुरोहिणी । (२७।१)

pāṭalāyāḥ phalaṃ puṣpaṃ gairikaṃ kaṭurohiṇī |

27.2२७.२

खर्जूरमध्यं मागध्यः काशीशं दधिनाम च ॥ (२७।२)

kharjūramadhyaṃ māgadhyaḥ kāśīśaṃ dadhināma ca ||

28.1२८.१

चत्वार एते योगाः स्युः प्रतिपादप्रदर्शिताः । (२८।१)

catvāra ete yogāḥ syuḥ pratipādapradarśitāḥ |

28.2२८.२

मधुद्वितीयाः कर्तव्यास्ते हिक्कासु विजानता ॥ (२८।२)

madhudvitīyāḥ kartavyāste hikkāsu vijānatā ||

29.1२९.१

कपोतपारावतलावशकश्वदंष्ट्रगोधावृषदंशजान् रसान् । (२९।१)

kapotapārāvatalāvaśakaśvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasān |

29.2२९.२

पिबेत् फलाम्लानहिमान् ससैन्धवान् स्निग्धांस्तथैवर्ष्यमृगद्विजोद्भवान् ॥ (२९।२)

pibet phalāmlānahimān sasaindhavān snigdhāṃstathaivarṣyamṛgadvijodbhavān ||

30.1३०.१

विरेचनं पथ्यतमं ससैन्धवं घृतं सुखोष्णं च सितोपलायुतम् । (३०।१)

virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sitopalāyutam |

30.2३०.२

सदागतावूर्ध्वगते ऽनुवासनं वदन्ति केचिच्च हिताय हिक्किनाम् ॥ (३०।२)

sadāgatāvūrdhvagate 'nuvāsanaṃ vadanti kecicca hitāya hikkinām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 50

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit