Su, 1, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
हन्द् = wइछ्तिग्स्तेस् Wएर्क्ज़ेउग्यन्त्रशतम् एकोत्तरम् अत्र हस्तम् एव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम् ॥ (३।१)
Hand = wichtigstes Werkzeugyantraśatam ekottaram atra hastam eva pradhānatamaṃ yantrāṇāmavagaccha tadadhīnatvādyantrakarmaṇām ||
यन्त्र = मित्तेल्, उम् शल्यस् ज़ु एन्त्ड़ेर्नेन्तत्र मनःशरीराबाधकराणि शल्यानि तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि ॥ (४।१)
yantra = mittel, um śalyas zu entfernentatra manaḥśarīrābādhakarāṇi śalyāni teṣāmāharaṇopāyo yantrāṇi ||
६ अर्तेन् वोन् यन्त्रस्तानि षट्प्रकाराणि तद्यथा स्वस्तिकयन्त्राणि संदंशयन्त्राणि तालयन्त्राणि नाडीयन्त्राणि शलाकायन्त्राणि उपयन्त्राणि चेति ॥ (५।१)
6 Arten von yantrastāni ṣaṭprakārāṇi tadyathā svastikayantrāṇi saṃdaṃśayantrāṇi tālayantrāṇi nāḍīyantrāṇi śalākāyantrāṇi upayantrāṇi ceti ||
वरिअन्तेन् देर् उन्तेर्क्लस्सेन्तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि द्वे संदंशयन्त्रे द्वे एव तालयन्त्रे विंशतिर्नाड्यः अष्टाविंशतिः शलाकाः पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि ॥ (६।१)
varianten der Unterklassentatra caturviṃśatiḥ svastikayantrāṇi dve saṃdaṃśayantre dve eva tālayantre viṃśatirnāḍyaḥ aṣṭāviṃśatiḥ śalākāḥ pañcaviṃśatirupayantrāṇi ||
मतेरिअल् ड़्र् इन्स्त्रुमेन्ते: मेतल्ल्तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे ॥ (७।१)
material fr Instrumente: metalltāni prāyaśo lauhāni bhavanti tatpratirūpakāṇi vā tadalābhe ||
ड़ोर्म् ओरिएन्तिएर्त् सिछ् अन् तिएर्स्छ्नौज़ेन्तत्र नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर् मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि तस्मात् तत्सारूप्याद् आगमाद् उपदेशाद् अन्ययन्त्रदर्शनाद् युक्तितश्च कारयेत् ॥ (८।१)
Form orientiert sich an Tierschnauzentatra nānāprakārāṇāṃ vyālānāṃ mṛgapakṣiṇāṃ mukhair mukhāni yantrāṇāṃ prāyaśaḥ sadṛśāni tasmāt tatsārūpyād āgamād upadeśād anyayantradarśanād yuktitaśca kārayet ||
अल्ल्गेम्। अन्ड़ोर्देरुन्गेन् अन् औस्ड़्ह्रुन्ग्समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च । (९।१)
allgem. Anforderungen an Ausfhrungsamāhitāni yantrāṇi kharaślakṣṇamukhāni ca |
१। स्वस्तिकस्तत्र स्वस्तिकयन्त्राणि अष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगैर् इवारुककाककङ्ककुररचासभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जननन्दीमुखमुखानि मसूराकृतिभिः कीलैर् अवबद्धानि मूले ऽङ्कुशवद् आवृत्तवारङ्गाणि अस्थिविदष्टशल्योद्धरणार्थम् उपदिश्यन्ते ॥ (१०।१)
1. svastikastatra svastikayantrāṇi aṣṭādaśāṅgulapramāṇāni siṃhavyāghravṛkatarakṣvṛkṣadvīpimārjāraśṛgālamṛgair ivārukakākakaṅkakuraracāsabhāsaśaśaghātyulūkacilliśyenagṛdhrakrauñcabhṛṅgarājāñjalikarṇāvabhañjananandīmukhamukhāni masūrākṛtibhiḥ kīlair avabaddhāni mūle 'ṅkuśavad āvṛttavāraṅgāṇi asthividaṣṭaśalyoddharaṇārtham upadiśyante ||
२। संदंशस्सनिग्रहो ऽनिग्रहश् च संदंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतस् तौ त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थम् उपदिश्येते ॥ (११।१)
2. saṃdaṃśassanigraho 'nigrahaś ca saṃdaṃśau ṣoḍaśāṅgulau bhavatas tau tvaṅmāṃsasirāsnāyugataśalyoddharaṇārtham upadiśyete ||
३। तालयन्त्रस्तालयन्त्रे द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवद् एकतालद्वितालके कर्णनासानाडीशल्यानाम् आहरणार्थम् ॥ (१२।१)
3. tālayantrastālayantre dvādaśāṅgule matsyatālavad ekatāladvitālake karṇanāsānāḍīśalyānām āharaṇārtham ||
४। नाडीयन्त्रस्नाडीयन्त्राणि अप्यनेकप्रकाराणि अनेकप्रयोजनानि एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं रोगदर्शनार्थम् आचूषणार्थं क्रियासौकर्यार्थं चेति तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि यथायोगदीर्घाणि च । (१३।१)
4. nāḍīyantrasnāḍīyantrāṇi apyanekaprakārāṇi anekaprayojanāni ekatomukhānyubhayatomukhāni ca tāni srotogataśalyoddharaṇārthaṃ rogadarśanārtham ācūṣaṇārthaṃ kriyāsaukaryārthaṃ ceti tāni srotodvārapariṇāhāni yathāyogadīrghāṇi ca |
तत्र भगंदरार्शोव्रणवस्त्युत्तरवस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसंनिरुद्धगुदयन्त्राण्य् अलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ॥ (१३।२)
tatra bhagaṃdarārśovraṇavastyuttaravastimūtravṛddhidakodaradhūmaniruddhaprakaśasaṃniruddhagudayantrāṇy alābūśṛṅgayantrāṇi copariṣṭādvakṣyāmaḥ ||
५। शलाकास्शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि नानाप्रयोजनानि यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे एषणव्यूहनचालनाहरणार्थम् उपदिश्येते मसूरदलमात्रमुखे द्वे किंचिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि प्रमार्जनक्रियासु त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि क्षारौषधप्रणिधानार्थं त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि त्रीण्यङ्कुशवदनानि षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठम् अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलम् उभयतो मुकुलाग्रं मूत्रमार्गविशोधनार्थम् एकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलम् इति ॥ (१४।१)
5. śalākāsśalākāyantrāṇyapi nānāprakārāṇi nānāprayojanāni yathāyogapariṇāhadīrghāṇi ca teṣāṃ gaṇḍūpadasarpaphaṇaśarapuṅkhabaḍiśamukhe dve dve eṣaṇavyūhanacālanāharaṇārtham upadiśyete masūradalamātramukhe dve kiṃcidānatāgre srotogataśalyoddharaṇārthaṃ ṣaṭ kārpāsakṛtoṣṇīṣāṇi pramārjanakriyāsu trīṇi darvyākṛtīni khallamukhāni kṣārauṣadhapraṇidhānārthaṃ trīṇyanyāni jāmbavavadanāni trīṇyaṅkuśavadanāni ṣaḍevāgnikarmasvabhipretāni nāsārbudaharaṇārthamekaṃ kolāsthidalamātramukhaṃ khallatīkṣṇauṣṭham añjanārthamekaṃ kalāyaparimaṇḍalam ubhayato mukulāgraṃ mūtramārgaviśodhanārtham ekaṃ mālatīpuṣpavṛntāgrapramāṇaparimaṇḍalam iti ||
उपयन्त्रसुपयन्त्राण्यपि रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललतावस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणिपादतलाङ्गुलिजिह्वादन्तनखमुखबालाश्वकटकशाखाष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति ॥ (१५।१)
upayantrasupayantrāṇyapi rajjuveṇikāpaṭṭacarmāntavalkalalatāvastrāṣṭhīlāśmamudgarapāṇipādatalāṅgulijihvādantanakhamukhabālāśvakaṭakaśākhāṣṭhīvanapravāhaṇaharṣāyaskāntamayāni kṣārāgnibheṣajāni ceti ||
संधौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत् ॥ (१६।२)
saṃdhau koṣṭhe dhamanyāṃ ca yathāyogaṃ prayojayet ||
एइन्सत्ज़्गेबिएते वोन् यन्त्रस्यन्त्रकर्माणि तु निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमनविनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ॥ (१७।१)
Einsatzgebiete von yantrasyantrakarmāṇi tu nirghātanapūraṇabandhanavyūhanavartanacālanavivartanavivaraṇapīḍanamārgaviśodhanavikarṣaṇāharaṇāñchanonnamanavinamanabhañjanonmathanācūṣaṇaiṣaṇadāraṇarjūkaraṇaprakṣālanapradhamanapramārjanāni caturviṃśatiḥ ||
स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् । (१८।१)
svabuddhyā cāpi vibhajedyantrakarmāṇi buddhimān |
असंख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः ॥ (१८।२)
asaṃkhyeyavikalpatvācchalyānāmiti niścayaḥ ||
ड़ेह्लेर् अन् यन्त्रस्तत्र अतिस्थूलम् असारम् अतिदीर्घम् अतिह्रस्वम् अग्राहि विषमग्राहि वक्रं शिथिलम् अत्युन्नतं मृदुकीलं मृदुमुखं मृदुपाशमिति द्वादश यन्त्रदोषाः ॥ (१९।१)
Fehler an yantrastatra atisthūlam asāram atidīrgham atihrasvam agrāhi viṣamagrāhi vakraṃ śithilam atyunnataṃ mṛdukīlaṃ mṛdumukhaṃ mṛdupāśamiti dvādaśa yantradoṣāḥ ||
एइगेन्स्छड़्तेन् एइनेस् गुतेन् यन्त्रसेतैर् दोषैर् विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् । (२०।१)
Eigenschaften eines guten yantrasetair doṣair vinirmuktaṃ yantramaṣṭādaśāṅgulam |
प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत् ॥ (२०।२)
praśastaṃ bhiṣajā jñeyaṃ taddhi karmasu yojayet ||
दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः । (२१।१)
dṛśyaṃ siṃhamukhādyaistu gūḍhaṃ kaṅkamukhādibhiḥ |
निर्हरेत्तु शनैः शल्यं शस्त्रयुक्तिव्यपेक्षया ॥ (२१।२)
nirharettu śanaiḥ śalyaṃ śastrayuktivyapekṣayā ||
निवर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् । (२२।१)
nivartate sādhvavagāhate ca śalyaṃ nigṛhyoddharate ca yasmāt |
यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधिकारि चैव ॥ (२२।२)
yantreṣvataḥ kaṅkamukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣvadhikāri caiva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.