सुश्रुतसंहिताSuśrutasaṃhitā

Su, 6, 13

133 of 186 · 34 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अथातो लेख्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

athāto lekhyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||

2.0२.०

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||

3.1३.१

नव ये ऽभिहिता लेख्याः सामान्यस्तेष्वयं विधिः । (३।१)

nava ye 'bhihitā lekhyāḥ sāmānyasteṣvayaṃ vidhiḥ |

3.2३.२

स्निग्धवान्तविरिक्तस्य निवातातपसद्मनि ॥ (३।२)

snigdhavāntaviriktasya nivātātapasadmani ||

4.1४.१

सुखोदकप्रतप्तेन वाससा सुसमाहितः । (४।१)

sukhodakaprataptena vāsasā susamāhitaḥ |

4.2४.२

स्वेदयेद्वर्त्म निर्भुज्य वामाङ्गुष्ठाङ्गुलिस्थितम् ॥ (४।२)

svedayedvartma nirbhujya vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitam ||

5.1५.१

अङ्गुल्यङ्गुष्ठकाभ्यां तु निर्भुग्नं वर्त्म यत्नतः । (५।१)

aṅgulyaṅguṣṭhakābhyāṃ tu nirbhugnaṃ vartma yatnataḥ |

5.2५.२

प्लोतान्तराभ्यां न यथा चलति स्रंसते ऽपि वा ॥ (५।२)

plotāntarābhyāṃ na yathā calati sraṃsate 'pi vā ||

6.1६.१

ततः प्रमृज्य प्लोतेन वर्त्म शस्त्रपदाङ्कितम् । (६।१)

tataḥ pramṛjya plotena vartma śastrapadāṅkitam |

6.2६.२

लिखेच्छस्त्रेण पत्रैर् वा ततो रक्ते स्थिते पुनः ॥ (६।२)

likhecchastreṇa patrair vā tato rakte sthite punaḥ ||

7.1७.१

स्विन्नं मनोह्वाकासीसव्योषार्द्राञ्जनसैन्धवैः । (७।१)

svinnaṃ manohvākāsīsavyoṣārdrāñjanasaindhavaiḥ |

7.2७.२

श्लक्ष्णपिष्टैः समाक्षीकैः प्रतिसार्योष्णवारिणा ॥ (७।२)

ślakṣṇapiṣṭaiḥ samākṣīkaiḥ pratisāryoṣṇavāriṇā ||

8.1८.१

प्रक्षाल्य हविषा सिक्तं व्रणवत् समुपाचरेत् । (८।१)

prakṣālya haviṣā siktaṃ vraṇavat samupācaret |

8.2८.२

स्वेदावपीडप्रभृतींस्त्र्यहादूर्ध्वं प्रयोजयेत् ॥ (८।२)

svedāvapīḍaprabhṛtīṃstryahādūrdhvaṃ prayojayet ||

9.1९.१

व्यासतस्ते समुद्दिष्टं विधानं लेख्यकर्मणि । (९।१)

vyāsataste samuddiṣṭaṃ vidhānaṃ lekhyakarmaṇi |

9.2९.२

असृगास्रावरहितं कण्डूशोफविवर्जितम् ॥ (९।२)

asṛgāsrāvarahitaṃ kaṇḍūśophavivarjitam ||

10.1१०.१

समं नखनिभं वर्त्म लिखितं सम्यगिष्यते । (१०।१)

samaṃ nakhanibhaṃ vartma likhitaṃ samyagiṣyate |

10.2१०.२

रक्तम् अक्षि स्रवेत् स्कन्नं क्षताच्छस्त्रकृताद्ध्रुवम् ॥ (१०।२)

raktam akṣi sravet skannaṃ kṣatācchastrakṛtāddhruvam ||

11.1११.१

रागशोफपरिस्रावास्तिमिरं व्याध्यनिर्जयः । (११।१)

rāgaśophaparisrāvāstimiraṃ vyādhyanirjayaḥ |

11.2११.२

वर्त्म श्यावं गुरु स्तब्धं कण्डूहर्षोपदेहवत् ॥ (११।२)

vartma śyāvaṃ guru stabdhaṃ kaṇḍūharṣopadehavat ||

12.1१२.१

नेत्रपाकमुदीर्णं वा कुर्वीताप्रतिकारिणः । (१२।१)

netrapākamudīrṇaṃ vā kurvītāpratikāriṇaḥ |

12.2१२.२

एतद्दुर्लिखितं ज्ञेयं स्नेहयित्वा पुनर्लिखेत् ॥ (१२।२)

etaddurlikhitaṃ jñeyaṃ snehayitvā punarlikhet ||

13.1१३.१

व्यावर्तते यदा वर्त्म पक्ष्म चापि विमुह्यति । (१३।१)

vyāvartate yadā vartma pakṣma cāpi vimuhyati |

13.2१३.२

स्यात् सरुक् स्रावबहुलं तदतिस्रावितं विदुः ॥ (१३।२)

syāt saruk srāvabahulaṃ tadatisrāvitaṃ viduḥ ||

14.1१४.१

स्नेहस्वेदादिरिष्टः स्यात् क्रमस्तत्रानिलापहः । (१४।१)

snehasvedādiriṣṭaḥ syāt kramastatrānilāpahaḥ |

14.2१४.२

वर्त्मावबन्धं क्लिष्टं च बहलं यच्च कीर्तितम् ॥ (१४।२)

vartmāvabandhaṃ kliṣṭaṃ ca bahalaṃ yacca kīrtitam ||

15.1१५.१

पोथकीश्चाप्यवलिखेत् प्रच्छयित्वाग्रतः शनैः । (१५।१)

pothakīścāpyavalikhet pracchayitvāgrataḥ śanaiḥ |

15.2१५.२

समं लिखेत्तु मेधावी श्यावकर्दमवर्त्मनी ॥ (१५।२)

samaṃ likhettu medhāvī śyāvakardamavartmanī ||

16.1१६.१

कुम्भीकिनीं शर्करां च तथैवोत्सङ्गिनीम् अपि । (१६।१)

kumbhīkinīṃ śarkarāṃ ca tathaivotsaṅginīm api |

16.2१६.२

कल्पयित्वा तु शस्त्रेण लिखेत् पश्चादतन्द्रितः ॥ (१६।२)

kalpayitvā tu śastreṇa likhet paścādatandritaḥ ||

17.1१७.१

भवेयुर्वर्त्मसु च याः पिडकाः कठिना भृशम् । (१७।१)

bhaveyurvartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśam |

17.2१७.२

ह्रस्वास्ताम्राश्च ताः पक्वा भिन्द्याद्भिन्ना लिखेद् अपि ॥ (१७।२)

hrasvāstāmrāśca tāḥ pakvā bhindyādbhinnā likhed api ||

18.1१८.१

तरुणीश्चाल्पसंरम्भा पिडका बाह्यवर्त्मजाः । (१८।१)

taruṇīścālpasaṃrambhā piḍakā bāhyavartmajāḥ |

18.2१८.२

विदित्वैताः प्रशमयेत् स्वेदालेपनशोधनैः ॥ (१८।२)

viditvaitāḥ praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Su, 6, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit