अथातो मिश्रकचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥ (२।०)

पाल्यामयास्तु विस्राव्या इत्युक्तं प्राङ्निबोध तान् । (३।१)

परिपोटस्तथोत्पात उन्मन्थो दुःखवर्धनः ॥ (३।२)

पञ्चमः परिलेही च कर्णपाल्यां गदाः स्मृताः । (४।१)

सौकुमार्याच्चिरोत्सृष्टे सहसाभिप्रवर्धिते ॥ (४।२)

कर्णशोफो भवेत् पाल्यां सरुजः परिपोटवान् । (५।१)

कृष्णारुणनिभः स्तब्धः स वातात् परिपोटकः ॥ (५।२)

गुर्वाभरणसंयोगात्ताडनाद्घर्षणाद् अपि । (६।१)

शोफः पाल्यां भवेच्छ्यावो दाहपाकरुगन्वितः ॥ (६।२)

रक्तो वा रक्तपित्ताभ्यामुत्पातः स गदो मतः । (७।१)

बलाद्वर्धयतः कर्णं पाल्यां वायुः प्रकुप्यति ॥ (७।२)

गृहीत्वा सकफं कुर्याच्छोफं तद्वर्णवेदनम् । (८।१)

उन्मन्थकः सकण्डूको विकारः कफवातजः ॥ (८।२)

वर्धमाने यदा कर्णे कण्डूदाहरुगन्वितः । (९।१)

शोफो भवति पाकश्च त्वक्स्थो ऽसौ दुःखवर्धनः ॥ (९।२)

कफासृक्कृमयः कुर्युः सर्षपाभा विकारिणीः । (१०।१)

स्राविणीः पिडकाः पाल्यां कण्डूदाहरुगन्विताः ॥ (१०।२)

कफासृक्कृमिसम्भूतः स विसर्पन्नितस्ततः । (११।१)

लिह्यात् सशष्कुलीं पालीं परिलेहीति स स्मृतः ॥ (११।२)

पाल्यामया ह्य् अमी घोरा नरस्याप्रतिकारिणः । (१२।१)

मिथ्याहारविहारस्य पालिं हिंस्युरुपेक्षिताः ॥ (१२।२)

तस्माद् आशु भिषक् तेषु स्नेहादिक्रममाचरेत् । (१३।१)

तथाभ्यङ्गपरीषेकप्रदेहासृग्विमोक्षणम् ॥ (१३।२)

सामान्यतो विशेषाच्च वक्ष्याम्यभ्यञ्जनं प्रति । (१४।१)

खरमञ्जरियष्ट्याह्वसैन्धवामरदारुभिः ॥ (१४।२)

सुपिष्टैः साश्वगन्धैश्च मूलकावल्गुजैः फलैः । (१५।१)

सर्पिस्तैलवसामज्जमधूच्छिष्टानि पाचयेत् ॥ (१५।२)

सक्षीराण्यथ तैः पालिं प्रदिह्यात् परिपोटके । (१६।१)

मञ्जिष्ठातिलयष्ट्याह्वसारिवोत्पलपद्मकैः ॥ (१६।२)

सरोध्रैः सकदम्बैश्च बलाजम्ब्वाम्रपल्लवैः । (१७।१)

सिद्धं धान्याम्लसंयुक्तं तैलमुत्पातनाशनम् ॥ (१७।२)

तालपत्र्यश्वगन्धार्कवाकुचीफलसैन्धवैः । (१८।१)

तैलं कुलीरगोधाभ्यां वसया सह पाचितम् ॥ (१८।२)

सरलालाङ्गलीभ्यां च हितमुन्मन्थनाशनम् । (१९।१)

तथाश्मन्तकजम्ब्वाम्रपत्रक्वाथेन सेचनम् ॥ (१९।२)

प्रपौण्डरीकमधुकमञ्जिष्ठारजनीद्वयैः । (२०।१)

चूर्णैर् उद्वर्तनैः पालीं तैलाक्ताम् अवचूर्णयेत् ॥ (२०।२)

लाक्षाविडङ्गकल्केन तैलं पक्त्वावचारयेत् । (२१।१)

स्विन्नां गोमयपिण्डेन प्रदिह्यात् परिलेहिके ॥ (२१।२)

पिष्टैर् विडङ्गैर् अथवा त्रिवृच्छ्यामार्कसंयुतैः । (२२।१)

करञ्जेङ्गुदिबीजैर् वा कुटजारग्वधायुतैः ॥ (२२।२)

सर्वैर् वा सार्षपं तैलं सिद्धं मरिचसंयुतम् । (२३।१)

सनिम्बपत्रैर् अभ्यङ्गे मधूच्छिष्टान्वितं हितम् ॥ (२३।२)

पालीषु व्याधियुक्तासु तन्वीषु कठिनासु च । (२४।१)

पुष्ट्यर्थं मार्दवार्थं च कुर्यादभ्यञ्जनं त्विदम् ॥ (२४।२)

लोपाकानूपमज्जानं वसां तैलं नवं घृतम् । (२५।१)

पचेद्दशगुणं क्षीरमावाप्य मधुरं गणम् ॥ (२५।२)

अपामार्गाश्वगन्धे च तथा लाक्षारसं शुभम् । (२६।१)

तत्सिद्धं परिपूतं च स्वनुगुप्तं निधापयेत् ॥ (२६।२)

तेनाभ्यञ्ज्यात् सदा पालीं सुस्विन्नाम् अतिमर्दिताम् । (२७।१)

एतेन पाल्यो वर्धन्ते निरुजो निरुपद्रवाः ॥ (२७।२)

मृद्व्यः पुष्टाः समाः स्निग्धा जायन्ते भूषणक्षमाः । (२८।१)

नीलीदलं भृङ्गरजो ऽर्जुनत्वक् पिण्डीतकं कृष्णमयोरजश्च । (२८।२)

बीजोद्भवं साहचरं च पुष्पं पथ्याक्षधात्रीसहितं विचूर्ण्य ॥ (२८।३)

एकीकृतं सर्वमिदं प्रमाय पङ्केन तुल्यं नलिनीभवेन । (२९।१)

संयोज्य पक्षं कलशे निधाय लौहे घटे सद्मनि सापिधाने ॥ (२९।२)

अनेन तैलं विपचेद्विमिश्रं रसेन भृङ्गत्रिफलाभवेन । (३०।१)

आसन्नपाके च परीक्षणार्थं पत्रं बलाकाभवमाक्षिपेच्च ॥ (३०।२)

भवेद्यदा तद्भ्रमराङ्गनीलं तदा विपक्वं विनिधाय पात्रे । (३१।१)

कृष्णायसे मासमवस्थितं तदभ्यङ्गयोगात् पलितानि हन्यात् ॥ (३१।२)

सैरीयजम्ब्वर्जुनकाश्मरीजं पुष्पं तिलान्मार्कवचूतबीजे । (३२।१)

पुनर्नवे कर्दमकण्टकार्यौ कासीसपिण्डीतकबीजसारम् ॥ (३२।२)

फलत्रयं लोहरजो ऽञ्जनं च यष्ट्याह्वयं नीरजसारिवे च । (३३।१)

पिष्ट्वाथ सर्वं सह मोदयन्त्या साराम्भसा बीजकसंभवेन ॥ (३३।२)

साराम्भसः सप्तभिर् एव पश्चात् प्रस्थैः समालोड्य दशाहगुप्तम् । (३४।१)

लौहे सुपात्रे विनिधाय तैलमक्षोद्भवं तच्च पचेत् प्रयत्नात् ॥ (३४।२)

पक्वं च लौहे ऽभिनवे निधाय नस्यं विदध्यात् परिशुद्धकायः । (३५।१)

अभ्यङ्गयोगैश्च नियुज्यमानं भुञ्जीत माषान् कृशरामथो वा ॥ (३५।२)

मासोपरिष्टाद्घनकुञ्चिताग्राः केशा भवन्ति भ्रमराञ्जनाभाः । (३६।१)

केशास्तथान्ये खलतौ भवेयुर्जरा न चैनं सहसाभ्युपैति ॥ (३६।२)

बलं परं सम्भवतीन्द्रियाणां भवेच्च वक्त्रं वलिभिर् विमुक्तम् । (३७।१)

नाकामिने ऽनर्थिनि नाकृताय नैवारये तैलमिदं प्रदेयम् ॥ (३७।२)

लाक्षा रोध्रं द्वे हरिद्रे शिलाले कुष्ठं नागं गैरिका वर्णकाश्च । (३८।१)

मञ्जिष्ठोग्रा स्यात् सुराष्ट्रोद्भवा च पत्तङ्गं वै रोचना चाञ्जनं च ॥ (३८।२)

हेमाङ्गत्वक् पाण्डुपत्रं वटस्य कालीयं स्यात् पद्मकं पद्ममध्यम् । (३९।१)

रक्तं श्वेतं चन्दनं पारदं च काकोल्यादिः क्षीरपिष्टश्च वर्गः ॥ (३९।२)

मेदो मज्जा सिक्थकं गोघृतं च दुग्धं क्वाथः क्षीरिणां च द्रुमाणाम् । (४०।१)

एतत् सर्वं पक्वमैकध्यतस्तु वक्त्राभ्यङ्गे सर्पिरुक्तं प्रधानम् ॥ (४०।२)

हन्याद् व्यङ्गं नीलिकां चातिवृद्धां वक्त्रे जाताः स्फोटिकाश्चापि काश्चित् । (४१।१)

पद्माकारं निर्वलीकं च वक्त्रं कुर्यादेतत् पीनगण्डं मनोज्ञम् ॥ (४१।२)

राज्ञामेतद्योषितां चापि नित्यं कुर्याद्वैद्यस्तत्समानां नृणां च । (४२।१)

कुष्ठघ्नं वै सर्पिरेतत् प्रधानं येषां पादे सन्ति वैपादिकाश्च ॥ (४२।२)

हरीतकीचूर्णम् अरिष्टपत्रं चूतत्वचं दाडिमपुष्पवृन्तम् । (४३।१)

पत्रं च दद्यान्मदयन्तिकाया लेपो ऽङ्गरागो नरदेवयोग्यः ॥ (४३।२)